لطفاً خودتان را معرفی کنید و درباره مسیری که شما را به هنر نقده‌دوزی رساند، توضیح دهید.

محبوبه پورقدیری هستم، متولد اصفهان و پرورش‌یافته در خانواده‌ای که پدر و مادرم هر دو دستی در هنر داشتند. از کودکی شیفته نقاشی بودم و تا مقطع دیپلم زیر نظر استاد برجسته‌ای چون مرحوم محمد زرگر آموزش دیدم. در همان سال‌ها علاقه زیادی به بازدید از موزه‌ها و نمایشگاه‌های هنری داشتم. یک‌بار همراه خانواده به نمایشگاه دوخت‌های سنتی در موزه هنرهای تزئینی اصفهان رفتم و برای اولین‌بار با هنر نقده‌دوزی آشنا شدم.

این هنر که با نخ‌هایی از طلا و نقره کار می‌شود، در همان نگاه اول مرا شیفته خود کرد. مادرم با اطلاعات تاریخی و هنری‌اش مرا بیش‌ازپیش به‌سمت این هنر سوق داد. اما واقعیت این است که یافتن منبع معتبری برای آموزش نقده‌دوزی کار آسانی نبود. تعداد افرادی که این هنر را بلد بودند، انگشت‌شمار بود و حتی بسیاری نام این هنر را اشتباه تلفظ می‌کردند.

این مسیر دشوار یادگیری چگونه طی شد؟

برای یادگیری این هنر، به کمک پدرم به سراغ حاجیه‌خانم پاکروان، یکی از معدود استادان این رشته رفتم. اما متأسفانه ایشان به‌دلیل کهولت سن حاضر به آموزش نبودند. با اصرار بسیار توانستم اصول اولیه را از ایشان بیاموزم، اما ادامه مسیر را به‌تنهایی و با آزمون‌وخطا، طی کردم.

هنر نقده‌دوزی از گذشته تا امروز چه جایگاهی داشته و چرا به‌مرور در معرض فراموشی قرار گرفته است؟

نقده‌دوزی هنری اصیل و سنتی است که ریشه در تاریخ ایران دارد و اوج شکوفایی آن در دوره صفویه بوده است. اما با گذشت زمان، به‌ویژه به‌دلیل گرانی نخ‌های نقده -که از طلا و نقره ساخته می‌شود- و دشواری بالای این هنر، از رونق افتاده است. این هنر  به صبر، حوصله و مهارتی دقیق نیاز دارد که افراد کمی حاضر به یادگیری و ادامه این مسیر هستند.

شما برای احیای این هنر چه اقداماتی انجام داده‌اید؟

چطور شد که تصمیم گرفتید نقده‌دوزی را به خدمت مقاصد معنوی درآورید؟

از سال‌ها پیش، آرزو داشتم نقده‌دوزی را برای خلق اثری مرتبط با معارف اهل‌بیت به‌کار گیرم. در سفری به مشهد، در حرم امام رضا (ع) عهد بستم که اگر توفیق یافتم، یک روپوش برای مقبره امام بدوزم. سال‌ها تلاش کردم و سرانجام با همکاری هنرمندان برجسته و حمایت آستان قدس، این مهم محقق شد.

این کار بزرگ چه مدت زمان برد و با چه چالش‌هایی همراه بود؟

از زمان طراحی تا اتمام دوخت روپوش، حدود پنج سال زمان برد. استفاده از نخ‌های نقده طلا و نقره هزینه بالایی داشت و یافتن ریشه‌های مناسب برای حاشیه‌دوزی هم دشوار بود. علاوه‌براین، بیماری روماتیسم کار را برای من دشوار می‌کرد. بااین‌حال، همراهی خانواده و گروهی از بانوان هنرمند به من کمک کرد که این اثر ارزشمند را به پایان برسانم.

در حال حاضر، وضعیت هنر نقده‌دوزی در اصفهان چگونه است و چه اقداماتی برای احیای آن پیشنهاد می‌دهید؟

متأسفانه این هنر در مقایسه با گذشته بسیار کمرنگ شده است. گرانی مواد اولیه یکی از مهمترین دلایل کاهش استقبال از این هنر است. بااین‌حال، اگر حمایت‌های دولتی و مردمی افزایش یابد، می‌توان نقده‌دوزی را به‌عنوان یکی از صنایع‌دستی فاخر اصفهان حفظ کرد. ترویج این هنر در نمایشگاه‌ها و حتی صادرات آن به کشورهای عربی می‌تواند راهی برای احیای آن باشد.

چه عواملی باعث افول هنر نقده‌دوزی در اصفهان شده‌اند؟

افول هنر نقده‌دوزی در اصفهان به مجموعه‌ای از عوامل مختلف بستگی دارد. تغییرات اجتماعی و فرهنگی، افزایش تولیدات ماشینی، و توجه کمتر به صنایع‌دستی سنتی در مقابل صنایع مدرن از جمله مهمترین دلایل این مسئله هستند. علاوه‌براین، نبود آموزش‌های تخصصی به نسل جدید و همچنین کاهش تقاضا برای این هنر در بازارهای جهانی موجب شده است هنرمندان نقده‌دوزی نتوانند از این صنعت به‌عنوان یک منبع درآمد پایدار استفاده کنند. این موارد باعث شده‌اند هنر نقده‌دوزی به فراموشی سپرده شود و در معرض نابودی قرار گیرد.

آیا امکان احیای هنر نقده‌دوزی در اصفهان وجود دارد؟

احیای هنر نقده‌دوزی در اصفهان ممکن است، اما نیازمند توجه و حمایت جدی از سوی دولت، سازمان‌های فرهنگی و هنری، و خود هنرمندان است. حفظ و بازشناسی این هنر از طریق آموزش‌های ویژه به جوانان و معرفی آن در نمایشگاه‌ها و بازارهای داخلی و جهانی می‌تواند به ایجاد تقاضا و رونق دوباره این صنعت کمک کند. همچنین حمایت از هنرمندان محلی و ایجاد بسترهایی برای نوآوری در تکنیک‌های نقده‌دوزی، می‌تواند این هنر را به دنیای امروز وصل کرده و در کنار صنایع مدرن، جایگاهی معتبر پیدا کند.

آموزش این هنر چه اهمیتی دارد و چگونه می‌توان آن را به نسل‌های آینده منتقل کرد؟

آموزش پایه حفظ هر هنری است. من تلاش کرده‌ام این هنر را به علاقه‌مندان بیاموزم، اما باید قبول کرد که یادگیری نقده‌دوزی علاوه‌بر هزینه بالا، به صبر و دقت زیادی نیاز دارد. اگر حمایت‌های بیشتری صورت گیرد و این هنر به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی ایران معرفی شود، می‌توان آن را به نسل‌های آینده منتقل کرد.

نقده‌دوزی، هنر اصیل ایرانی است که شایسته توجه و حمایت بیشتری است. از مسئولان می‌خواهم شرایطی فراهم کنند که این هنر به جایگاه شایسته‌اش بازگردد و از علاقه‌مندان دعوت می‌کنم با یادگیری و ترویج این هنر، سهمی در زنده نگه‌داشتن میراث فرهنگی ایران داشته باشند.

نقده‌دوزی، این هنر اصیل و باشکوه ایرانی، گنجینه‌ای از فرهنگ، زیبایی و هویت ملی ماست که در آستانه فراموشی قرار دارد. باوجود چالش‌های فراوان، هنرمندانی چون محبوبه پورقدیری همچنان چراغ این هنر را روشن نگه داشته‌اند و برای احیای آن تلاش می‌کنند. اگرچه نقده‌دوزی در دنیای امروز نیازمند توجه و حمایت بیشتری است، اما صدای این هنرمندان و عشق بی‌پایان آنها به خلق آثار بی‌همتا، نویدبخش حفظ و تداوم این میراث گرانبهاست. امید است که با آگاهی بیشتر و حمایت‌های گسترده‌تر، این هنر دیرینه همچنان بر تارک فرهنگ ایران‌زمین بدرخشد.