مساحت فرونشست در استان قزوین بالغ‌بر دو هزار و ۲۸۹ کیلومترمربع است که ۱۵ درصد از مساحت کل این استان را در بر گرفته است و آن را از نظر فراگیری در مساحت و همچنین نسبت به مساحت استان در صدر استان‌های هم‌جوارش (البرز، مرکزی، زنجان، همدان، گیلان و مازندران) قرار می‌دهد. لکه بزرگ فرونشست در این استان را با اغماض می‌توان دایره‌ای به قطر ۴۰ کیلومتر قلمداد کرد که در محوطه‌ای بین شهر‌های قزوین و بوئین‌زهرا در شمال و جنوب و تاکستان و منطقه شکارممنوع الله‌آباد در شرق و غرب محصور است. البته یک زائده ۲۰ کیلومتری هم از سمت راست این لکه تا مرز با استان البرز در شرق کشیده شده است (به‌شکل شماره ۱ رجوع کنید).

از میان زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌توان خط راه‌آهن و جاده‌هایی را در قزوین مشاهده کرد که تحت‌تأثیر فرونشست قرار گرفته‌اند. در نقشه، راه‌آهن تهران-تبریز را می‌بینیم که حدود ۲۰ کیلومتر آن در لبه لکه فرونشستی با گرادیان (اختلاف شدت فرونشست) بالا قرار دارد که ریسک آسیب‌پذیری ریل در آن بیشتر است. لازم به ذکر است همان‌طور که در گزارش‌های پیشین نشان دادیم، راه‌آهن تهران-تبریز از دو لکه فرونشستی استان البرز و غرب تهران نیز عبور می‌کند. جاده‌های بوئین‌زهرا-دانسفهان در جنوب و قزوین-تاکستان در شمال‌غربی لکه نیز متأثر از فرونشست است. همچنین، جاده قزوین-بوئین‌زهرا از وسط این لکه گذر می‌کند. همان‌طورکه در نقشه مشخص است، این جاده‌ها در مسیر خود درگیر اندازه‌های فرونشست متفاوتی می‌شوند.

ضرورت در نظر گرفتن آبخوان‌ها در سدسازی

براساس داده‌های اخذشده از وب‌سایت شرکت‌های عمرانی پیمانکار ساخت سد، هشت سد اصلی در استان قزوین وجود دارد که پنج عدد از آنان با هدف تأمین آب کشاورزی احداث شده‌اند. در جدول این گزارش می‌توانید نام سد‌ها و اهداف اعلامی برای ساخت آنان را ملاحظه کنید. در این میان، سد نهب با حجم نرمال مخزن ۱۲۰ میلیون مترمکعب، وضعیت ممتازی دارد که در شکل شماره ۱ نیز با علامت مثلث مشکی‌رنگ به‌نمایش درآمده است. جهت جریان رودخانه خررود به‌سمت فرونشست قزوین است و سد نهب روی رودخانه خررود و در بالادست این لکه فرونشستی قرار گرفته است. به‌نظر می‌رسد باز هم شاهد تکرار الگوی بیان‌شده در گزارش‌های پیشین مبنی‌بر وقوع فرونشست در پایین‌دست سدها هستیم.

«علی بیت‌اللهی»، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره عوامل فرونشست در ایران به «پیام ما» گفت: در بررسی پهنه‌های فرونشستی در کل کشور، استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی از طریق حفر چاه‌های عمیق و نیمه‌عمیق عامل اصلی فرونشست است. فرقی نمی‌کند که این چاه‌ها با مجوز یا بی‌مجوز باشند، در هر صورت آنها موجب بیلان منفی آبخوان‌های کشور شده‌اند.

بیت‌اللهی در ادامه شرح خود از عوامل فرونشست افزود: علاوه‌بر برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، کاهش تغذیه آبخوان‌ها نیز عامل دیگر فرونشست است. در شرایط طبیعی باید بخشی از آب باران و جریان‌های سطحی در زمین نفوذ کرده و بخشی از برداشت آب‌های زیرزمینی را جبران کند. اما فعالیت‌های انسانی مانند احداث برخی سدها مانع از نفوذ آب‌های سطحی به عمق زمین می‌شوند و پدیده فرونشست را تشدید می‌کنند. سدها باعث انسداد مسیر آبراهه‌ها می‌شوند، اما پایاب برخی از سدهایی که احداث کرده‌ایم به دشت‌ها و آبخوان‌ها منتهی می‌شود. این امر بر تغذیه آب‌خوان پایین‌دست اثر منفی می‌گذارد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی متذکر شد در پایین‌دست همه سدها آبخوان وجود ندارد و احداث سد در این موارد توجیه‌پذیر و مفید است.