در زمزمه‌های نمایندگان بابل صحبت نام سدی شنیده می‌شود که بعد از ۱۵ سال توانسته‌اند برایش بودجه بگیرند. از اواخر دهه ۸۰ که پیشنهاد ساخت سد «سجادرود» روی رودخانه‌ای به همین نام مطرح شد، تا امروز چندین‌بار کلنگ این پروژه به زمین خورده، هر سال برایش اعتبار تعیین کرده‌اند، پیمانکار گرفته‌اند و وعده تأمین آب شرب داده‌اند، اما در تمام این سال‌ها ساخت سدهای متعدد در حوضه آبریز بابلرود و اطراف آن نتوانسته مشکل آب را حل کند. پروژه سجادرود بار دیگر با وعده تأمین آب و کنترل سیلاب به میان آمده، اما بررسی گزارش ارزیابی محیط‌زیستی نشان می‌دهد با اجرای آن، ۲۷ تا ۳۲ هکتار از جنگل‌های هیرکانی برای همیشه نابود خواهد شد.

|پیام ما| احداث سد «ماندگان» در یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های ایران به دغدغه‌ای برای فعالان محیط‌زیست و به‌ویژه مردم کهگیلویه‌و‌بویراحمد تبدیل شده است. در نشستی که به‌تازگی برای بررسی چالش‌های محیط‌زیستی و اجتماعی ساخت این سد در حوضه آبریز کارون برگزار شد، انتقال آب بین‌حوضه‌ای راهکاری شکست‌خوره عنوان شد؛ چراکه وضعیت حوضه را بهبود نمی‌دهد، به‌دلیل توسعه و ایجاد تقاضای جدید، کمبود آب را تشدید می‌کند و موجب تنش میان ذی‌نفعان درون و میان دو حوضه آبریز خواهد شد.

بحران آب در فلات مرکزی ایران به یکی از پیچیده‌ترین مسائل ملی تبدیل شده و کارشناسان محیط‌زیست سال‌ها درباره پیامدهای انتقال آب از سرشاخه‌های کارون هشدار داده‌اند، اما تصمیم اخیر رئیس‌جمهور برای تسریع در تکمیل و احداث سدهای خرسان۳، ماندگان و کوهرنگ۳ موجی از انتقاد و نگرانی را در میان متخصصان، فعالان محیط‌زیست و نمایندگان مجلس برانگیخته است. در صدر این مخالفت‌ها، نام «محمد بهرامی سیف‌آباد»، نماینده مردم بویراحمد، دنا و مارگون در مجلس شورای اسلامی، به‌عنوان یکی از معدود صداهای مستقل و علمی در دفاع از حقوق محیط‌زیستی دیده می‌شود.

پدیده فرونشست در استان فارس با ثبت ۵۴ سانتی‌متر در دشت جهرم-فسا رکورد فرونشست‌های جهانی را شکسته است. این اتفاق در سایه سهولت در برداشت آب‌های زیرزمینی اتفاق افتاده و نشانی واضح از هرج‌و‌مرج و سوءمدیریت در بدنه حکمرانی آب و خاک دارد. پایین‌رفتن سطح ایستابی آب در جغرافیای استانی چون فارس که روزی عنوان پایتختی کشاورزی ایران را یدک می‌کشید، امروز با وقوع فرونشست، ترک‌های وسیع در سطح دشت‌ها و حتی در تاروپود بناهای تاریخی، مسکونی، فروچاله و دیگر پدیده‌های انسان‌ساخت، تنها یک پیام دارد: سفره‌های زمین ته کشیده‌اند.

وقتی سخن از سدسازی در ایران به میان می‌آید، معمولاً نخستین محورهای بحث، تخریب محیط‌زیست، برهم‌خوردن نظام‌های هیدرولوژیک رودخانه‌ها و نابودی زیست‌بوم‌های پایین‌دست است. اما کمتر گفته می‌شود که یکی از پیامدهای مهم‌ و جبران‌ناپذیر سدسازی، ضربه‌ای است که به پیکره میراث‌فرهنگی و محوطه‌های تاریخی وارد می‌شود. نخستین اعتراض گسترده و عمومی به یک پروژه سدسازی در ایران، در جریان ساخت سد سیوند بر رودخانه پلوار در استان فارس شکل گرفت. این سد نه‌تنها بخشی از محوطه باستانی «تنگ بلاغی» را به زیر آب برد، بلکه نگرانی‌های جدی درباره افزایش رطوبت و تهدید میراث جهانی پاسارگاد ایجاد کرد. همین تجربه بود که برای نخستین‌بار واکنش جامعه مدنی و رسانه‌ها را نسبت به تبعات سدسازی در حوزه میراث‌فرهنگی به‌طور جدی برانگیخت. در این یادداشت می‌خواهیم به‌شکلی کوتاه و مستند مرور کنیم که در دهه‌های گذشته سدسازی چه بر سر میراث‌فرهنگی ایران آورده است. نباید فراموش کنیم که محیط‌زیست و میراث‌فرهنگی در ایران توأمان مورد تخریب و ظلم قرار گرفته‌اند. این دو عرصه هم‌زمان و هم‌سرنوشت، قربانی توسعه شتاب‌زده و بی‌محابا شده‌اند.

|پیام ما| ساخت سد فینسک که اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۱ با مخالفت جدی فعالان محیط‌زیست، میراث‌فرهنگی و مردم محلی متوقف شده بود، حالا با تصویر جدیدی روبه‌رو است، از سد ساخته‌نشده لوله‌کشی شروع شده، آن‌هم در منطقه حفاظت‌شده پرور. این اتفاق به‌گفته «حنیف‌رضا گلزار»، فعال محیط‌زیست مازندران، تلاشی است برای فشار بر دولت تا بعد از پایان لوله‌گذاری مجوز برای ساخت سد و آبگیری آن شروع شود. آن‌هم در شرایطی که گزارش‌های بسیاری در سال‌های اخیر ساخت این سد را هم برای محیط‌زیست و هم برای آثار باستانی مضر دانسته‌‌اند. گفته می‌شود با ساخت این سد سه روستا زیر آب می‌رود و در ادامه بی‌آبی گریبان شالیزارها و روستاهای مازندران در پایین‌دست را خواهد گرفت.

سد «دوستی» مهمترین منبع تأمین‌کننده آب شرب خراسان‌رضوی و به‌ویژه کلانشهر مشهد با بیش از سه میلیون نفر جمعیت است. سدی که بنابه اعلام شرکت آب‌منطقه‌ای این استان عملاً در روزهای گذشته به «حجم مرده» رسیده است. گرچه کاهش بارندگی در این منطقه بر پرشدگی سد دوستی بی‌تأثیر نیست، اما اصلی‌ترین دلیل بی‌آبی مطلق این سد، آبگیری سد «پاشدان» در ولایت هرات افغانستان و کنترل کامل آب رودخانه فرامرزی «هریرود» از سوی طالبان است که نه‌فقط ایران، بلکه ترکمنستان را هم دچار بحران کرده است.