نشست تخصصی «پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا» به‌همراه مراسم رونمایی از ویژه‌نامه «فصلنامه ارگانیک» با همین موضوع، با حضور جمعی از فعالان و کنشگران این حوزه، در اتاق بازرگانی ایران برگزار شد. در این نشست، موضوعاتی همچون اهمیت پایداری در صنعت غذا، کاهش هدررفت مواد غذایی و لزوم همکاری بین صنعت و دانشگاه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.  

صنعت غذا نیازمند هم‌افزایی است

«حسین محمودی»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی و رئیس کمیسیون مسئولیت اجتماعی انجمن ارگانیک ایران، در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه این اولین نشست در حوزه پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذاست، از دیرهنگام بودن چنین برنامه‌های اظهار تأسف کرد و افزود: «متأسفانه فضایی برای به‌اشتراک‌گذاری این تجربیات وجود ندارد و این رویداد با هدف ایجاد چنین فضایی شکل گرفته است.»

او این نشست را آغاز هم‌افزایی انجمن ارگانیک ایران با شرکت‌ها و دانشگاه‌ها و مراکز تخصصی حوزه مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی و پایداری خواند و افزود: این رویداد در دو اتاق و دو جلسه متولد شد؛ اول، بحث‌هایی که در داخل انجمن ارگانیک داشتیم، برای این بود که رویدادها و فعالیت‌های ما در حوزه مسئولیت اجتماعی با محوریت صنعت غذا آغاز شود. اتاق بعدی، دفتر مدیرعامل شرکت چوپان بود که در آنجا مدیر محترم شرکت، در کمتر از یک دقیقه گفتند از این رویداد حمایت می‌کنند. محمودی با تأکید بر اهمیت هم‌افزایی گفت: نباید ما در محافل دانشگاهی و انجمن‌ ، به‌تنهایی چنین کاری انجام دهیم، بلکه باید در کنار صنعت قرار بگیریم. او از آغاز هم‌افزایی انجمن ارگانیک ایران، دانشگاه و صنعت غذا ابراز رضایت کرد و گفت: امیدواریم در ادامه با همکاری صنایع دیگر، گام‌های مؤثری در جهت پایداری برداریم.

داروها جایگزین غذا شده‌اند

انتقاد از وضعیت غذا و ایمنی غذا در کشور، آغازبخش سخنان «سید رضا نورانی»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ارگانیک ایران، بود. او با اشاره به ضرورت توجه به امنیت غذایی و ایمنی غذا، گفت: «سلامت غذا بسیار مهم است» و ضمن انتقاد از سازمان غذا و دارو و با اشاره به فروش بی‌رویه مکمل‌ها در داروخانه‌ها افزود: «متأسفانه امروز داروها غذای ما شده‌اند، در‌حالی‌که غذای ما باید به داروی ما تبدیل شود.» نورانی بر لزوم حفظ سلامت مردم از طریق تولیدات سلامت‌محور تأکید کرد و گفت: مشکلاتی که در حوزه سلامت غذا وجود دارد، منجر به بیماری‌های فراوانی در کشور و دنیا شده است. 

 «شبنم وثوقی»، دبیر انجمن ارگانیک ایران، در این نشست گفت: بارها شنیده‌ایم که می‌گویند باید افراد یک جامعه از کودکی مسئولیت‌پذیری را بیاموزند؛ بی شک زمانی‌که همه مسئولیت‌های خود را به درستی انجام دهند، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. در دهه‌های اخیر در کنار مسئولیت‌پذیر بودن انسان‌ها، سازمان‌های مسئولیت‌پذیر هم تعریف شده‌اند. او کشاورزی ارگانیک‌ را دارای ارتباط تنگاتنگی با مسئولیت‌پذیری اجتماعی دانست و گفت: این مسیری است که در این سال ها انجمن ارگانیک نه‌تنها به آن معتقد بوده، بلکه در راستای اهداف خود تلاش کرده است که در بستر جامعه با تأثیر بر ساختار تصمیم‌گیری افراد و مصرف‌کنندگان، فرهنگ احترام به طبیعت، سبز زیستن و ‌سلامت‌محور بودن را ترویج دهد. وثوقی در ادامه افزود: بدون شک شرکت‌ها و سازمان‌ها در کنار داشتن رویکردهای اقتصادی و اجتماعی با رویکرد محیط‌زیستی، فرایندها و رویه‌های بهتری را درون سازمان جاری می‌کنند و به این ترتیب، علاوه‌بر اینکه ثروت می‌آفرینند، سلامت جامعه و محیط‌زیست را نیز بهبود می‌بخشند. او خاطرنشان کرد: در دهه‌های اخیر و با گسترش روزافزون بیماری‌ها و سموم و آلاینده‌ها، توسعه پایدار در کشاورزی تحت‌تاثیر قرار گرفته است که با مدیریتی بهینه و هدفمند می‌توان شاهد رشد و سلامت اقتصاد، جامعه و محیط‌زیست بود. وثوقی عنوان کرد: فصلنامه ارگانیک که تنها فصلنامه تخصصی در حوزه کشاورزی ارگانیک ایران است، تصمیم بر آن گرفت تا در راستای اهداف انجمن ارگانیک ایران شماره چهلم خود را به‌صورت ویژه‌نامه پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا منتشر کند.

  رشد کشاورزی ارگانیک در جهان 

«محمدرضا اردکانی»، دبیر آیفوم ایران (فدراسیون جهانی محصولات ارگانیک) ، نیز در این نشست با ارائه آمارهای جهانی، گفت: «در حال حاضر ۹۹ میلیون هکتار از زمین‌های کشاورزی جهان تحت کشت ارگانیک قرار دارند و حدود ۴.۵ میلیون کشاورز ارگانیک در جهان فعال هستند.» او افزود: «گردش مالی محصولات ارگانیک در جهان به ۱۳۵ میلیارد یورو رسیده و ۱۸۸ کشور در تولید این محصولات مشارکت دارند.»  

 اردکانی بر لزوم توجه به مسائل اخلاقی و محیط‌زیستی در کشاورزی تأکید کرد و گفت: «توسعه کشاورزی ارگانیک نه‌تنها به حفظ محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه سلامت و امنیت غذایی را نیز تضمین می‌کند.» او همچنین به شاخص شادمانی اشاره کرد و گفت: «این شاخص شامل توجه به محیط‌زیست و حقوق کارگران است و باید در سیاست‌های کشاورزی کشور مورد توجه قرار گیرد.»  

 عدم توازن در مصرف و هدررفت منابع غذایی

«رضا صادقی»، مدیرعامل شرکت چوپان، نیز با اشاره به اهمیت پایداری در صنعت غذا، گفت: در تمام گزارش‌های پایداری شرکت‌های مواد غذایی، بخشی به نام سلامت‌محور وجود دارد. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت توجه به سلامت مواد غذایی در صنعت است.

او ابراز امیدواری کرد در سال‌های آینده، شرکت‌های بزرگ مواد غذایی با وجود همه مشکلات، به این موضوع توجه بیشتری کنند و افزود: در حوزه غذا، با عدم توازن در مصرف و از دست رفتن منابع مواجه هستیم. دلیل اصلی این است که آشنایی دقیق و درستی با این موضوع وجود ندارد. 

مدیرعامل شرکت چوپان غذا را بهترین حوزه برای اصلاح فرهنگ دانست و افزود: یعنی اگر بتوانیم تغییر پارادایمی در مصرف‌کننده ایجاد کنیم، که فضای نزدیک به تاریخ انقضا را با غذای فاسد یکی نداند و از هدررفت منابع جلوگیری کند، کمک بزرگی به بهبود شرایط کرده‌ایم.  او ادامه داد: «ما تلاش کرده‌ایم تا با کاهش ضایعات و توجه به تاریخ انقضای محصولات، گامی در جهت توسعه پایدار برداریم. این اقدامات اگرچه در ابتدا با مقاومت داخلی مواجه شد، اما امروز به‌عنوان یک الگو در صنعت غذا مطرح شده‌ است.»  

در ادامه، «لیلا صادقی‌تبار»، رئیس واحد مسئولیت اجتماعی و پایداری شرکت چوپان، نیز مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا را بسیار مهم دانست و گفت: باتوجه‌به اینکه اولین مواجهه ما با تأمین بقا و زیربنای توسعه‌مان از طریق جامعه‌ای سالم و فضایی سالم شکل می‌گیرد، این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد.  

او افزود: جالب است که بخش عمده‌ای از هدررفت غذا در جامعه ایران مربوط به بخش مصرف است. یعنی میزان هدررفت در بخش خرده‌فروشی، توزیع و مصارف خارج از خانه، از دیگر بخش‌ها پیشی گرفته است. شرایط تولید مواد غذایی واقعاً طاقت‌فرساست، خصوصاً با نوسانات قیمت مواد اولیه و دیگر چالش‌ها. به نظر می‌رسد تمرکز و انتخاب کالای غذایی درست، اولین گامی باشد که می‌تواند مصرف بهینه را ممکن کند.  

رئیس واحد مسئولیت اجتماعی و پایداری شرکت چوپان، در ادامه با تأکید بر اهمیت آموزش مصرف‌کننده، گفت: «اولویت اصلی ما در بحث مصرف اجتماعی، آموزش مصرف‌کننده و نهادینه کردن فرهنگ توجه به تاریخ انقضاست. تلاش می‌کنیم تا در این فرایند مشترک، محصولات غذایی نزدیک به تاریخ انقضا را نجات دهیم.».  باتوجه‌به اینکه غذا اولین و شاید بی واسطه ترین مواجهه ی ما با تامین بقایمان است و زیربنای توسعه ی ما می‌تواند یک جامعه ی سالم از طریق غذای سالم باشد.من در یادداشتم در ویژه نامه نیز تمرکز کردم بر مصرف غذا و الگوی مصرف غذا که نیازمند است تغییر کند با تأکید بر سازه های ذهنی ای که رفتار مصرف کننده را تنظیم می کند و به آن جهت می دهد در رابطه با هدررفت غذا و عواملی که در آن تاثیر دارد بسیار صحبت شده است به ویژه مواردی که در زنجیره ی تامین تاثیرگذار است و تصور بر این است که هدررفت غذا که ضربه ی سنگینی می زند و بحث امنیت غذایی و توسعه ی غذایی در بخش زنجیره ی تامین رخ می دهد اما مطابق با آمار ها ما میبینیم که در جامعه ی ما علی رغم اینکه فرهنگ ایرانی و فرهنگ اسلامی هدررفت غذا را نکوهش می کند اما جالب است که بخش عمده ای از دور ریز غذا در جامعه ی ایران مربوط به مصرف خانگی می شود یعنی از میزان هدررفت در بخش خرده فروشی،توزیع و مصارف خارج از خانه پیشی گرفته است و این نکته ی بسیار عجیبی است از طرفی نیز با شرایط تولید مواد غذایی که واقعا شرایط طاقت فرسایی است روبرو هستیم و با این نوساناتی که اخیرا در بحث ارز و تامین مواد اولیه و… به نظر می رسد که تمرکز بر انتخاب کالای غذایی درست اولین گامی باشد که بتواند در واقع مصرف کننده  را سوق بدهد به سمت اینکه الگوی مصرف خود را بهینه نماید. 

سبد غذایی مردم کاهش یافته است

«سهیلا محبی»، نایب‌رئیس کمیسیون مسئولیت اجتماعی و حاکمیت شرکتی اتاق ایران، به چالش‌ها و راهکارهای پیش‌ روی این صنعت در ایران پرداخت. او گفت: «متأسفانه با توجه به مشکلات موجود، شاهد تغییر سبد غذایی مردم هستیم و این کاستی‌ها بر صنعت نیز تأثیرگذار است. تا زمانی که مسیر حرکت اقتصادی به جهت درست خود بازنگردد، این مسائل به‌طور کامل قابل اصلاح نخواهند بود و اصلاحات ساختاری نیز محقق نمی‌شود.» 

 محبی تأکید کرد: استفاده بیشتر از پتانسیل کمیسیون مسئولیت اجتماعی ایران می‌تواند بسیار مفید باشد. برگزاری همایش‌ها و جلسات مشترک میان مسئولین دولتی و تعاملات بین‌بخشی می‌تواند در این زمینه تأثیرگذار باشد.

اهمیت آموزش و اصلاح الگوی مصرف

 «عسکر جلالیان»، معاون حقوق بشر و امور بین‌الملل وزیر دادگستری، نیز از دیگر حاضرین در این نشست بود که بر اهمیت آموزش و اصلاح الگوی مصرف در کشور تأکید کرد. او افزود: «کشور ما متأسفانه یکی از پرمصرف‌ترین کشورهای جهان در حوزه‌های مختلف است.» جلالیان به میزان مصرف انرژی در کشور اشاره کرد و گفت: آمار نشان می‌دهد که مصرف ما ۱۷ برابر ژاپن، ۴ برابر اتحادیه اروپا و ۴ برابر کانادا است.

او افزود: ما باید در مسیر مدیریت صحیح گام برداریم؛ هم با آموزش مردم به کاهش مصرف و اصلاح الگوی مصرف کمک کنیم و هم به تولیدی توجه داشته باشیم که کمترین پسماند را ایجاد کند. اگر در حوزه تولید سرمایه‌گذاری کنیم و در زمینه سلامت مردم تلاش کنیم، می‌توانیم سربازان خوبی برای سلامت و رفاه جامعه باشیم.

صنایع غذایی از تجاربشان گفتند 

بیان تجربه‌ها و به اشتراک‌گذاری دانش مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا، بخش مهم این نشست بود. در این بخش افراد و نمایندگانی از شرکتها و مؤسسات مختلف به بیان تجربیات و دیده‌ها و شنیده‌های خود پرداختند.

توجه به پیشرفت‌های قابل‌توجه در زمینه‌های بسته‌بندی و صنایع غذایی در جهان محور صحبت‌های یکی از حاضرین در جلسه بود. او به استفاده از ماشین‌آلات پیشرفته در بسته‌بندی و توجه ویژه به برچسب‌ها (لیبل‌ها) اشاره کرد که از طریق آنها فروشگاه‌ها به‌صورت آنلاین با مشتریان در ارتباط هستند و لیست محصولات را به آنها ارائه می‌دهند. او همچنین به تغییر رنگ محصولات در صورت اتمام تاریخ مصرف اشاره کرد و گفت: در مورد برخی از آب‌میوه‌ها، رنگ محصول تغییر می‌کند و با اتمام تاریخ مصرف، نوار کوچکی روی بسته‌بندی به رنگ قرمز درمی‌آید که نشان می‌دهد محصول دیگر قابل مصرف نیست. این نشان می‌دهد که جهان به سلامت و رفاه مصرف‌کننده بسیار اهمیت می‌دهد.

«مهدوی دامغانی»، مشاور علمی شرکت پرفیرو و دانشیار اگرواکولوژی پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی، یکی دیگر از شرکت‌کنندگان این نشست بود که به موضوع توانمندسازی جامعه محلی در حوزه کشاورزی و تولید محصولات ارگانیک پرداخت. او از تجربه شرکت خود در تولید محصول سالم و ارگانیک پیارم در حاجی‌آباد بندرعباس گفت که با مشارکت جامعه محلی رخ داده بود.

سپس «شکوه عاشوری»، مدیرعامل شرکت دنون لبنی پارس، به رویکرد پایداری این شرکت در صنعت غذا اشاره کرد. او ضمن اشاره به اینکه گروه جهانی دنون از سال ۱۹۷۲ میلادی رویکرد پایداری را در دستورکار خود قرار داده است. گفت: گروه جهانی دنون برای خود چشم‌اندازی تحت عنوان «یک زمین. یک زندگی/ یک سلامتی» تعریف کرده است و مأموریت خود را رساندن سلامتی از طریق غذا به حداکثر تعداد مردم به روشی پایدار قرار داده است. مسیر تأثیرگذاری/ پایداری دنون شامل سه ستون است: اول، سلامت غذا؛ دوم، اهداف زیست‌محیطی؛ و سوم، مسئولیت اجتماعی.

او به اقدامات این شرکت در راستای کاهش مصرف شکر و چربی در محصولات غذایی اشاره کرد و گفت: در طی دو الی سه سال گذشته، موفق شدیم حداقل ۲۰ درصد شکر و ۲۰ درصد چربی را در محصولات خود کاهش دهیم. همچنین، وزن پلاستیک مصرفی در محصولات را کم کردیم.

«زینب بهرامی»، مدیر برند دکتر بن، از شرکت ماسترفوده، به تمرکز فعالیتهای مسئولیت اجتماعی این شرکت بر تغدیه سالم و روحیه کودکان خبر داد. ایشان برای ارتقای خلاقیت کودکان از تئاتر و عروسکها در مدارس استفاده کردند. آموزش تغذیه سالم از سنین پایین در مرکز فعالیت مسئولیت اجتماعی این برند هست.

رونمایی از ویژه‌نامه «فصلنامه ارگانیک» با عنوان «پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا» نیز بخشی از برنامه‌های این نشست بود. این ویژه‌نامه به موضوعات مرتبط با پایداری و مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا پرداخته و قرار است به‌زودی در اختیار عموم قرار گیرد.  

 نشست تخصصی مسئولیت اجتماعی در صنعت غذا  با تأکید بر ضرورت همکاری بین صنعت، دانشگاه و نهادهای مدنی برای دستیابی به اهداف پایداری در صنعت غذا به کار خود پایان داد. این نشست فرصتی بود برای بررسی چالش‌ها و راهکارهای پیش‌ روی این صنعت. 

مسئولیت اجتماعی شرکتی به‌معنای تعهد شرکت‌ها به رعایت اصول اخلاقی، محیط‌زیستی و اجتماعی در کنار کسب سود است و در صنعت غذا، این مسئولیت شامل کاهش ضایعات غذایی، حمایت از کشاورزان محلی، رعایت حقوق کارگران و کاهش تأثیرات منفی بر محیط‌زیست می‌شود.یکی از مهمترین مسائل در صنعت غذا، تضمین سلامت و ایمنی مواد غذایی است، اما در کشور ما به‌دلیل نبود نظارت کافی، معمولاً مشکلاتی در این زمینه وجود دارد و اکنون موضوع سلامت غذا که درواقع جزئی از وظایف صنایع مواد غذایی است، در بخش مسئولیت اجتماعی شرکتی دنبال می‌شود. برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی در زمینه CSR برای آموزش و آگاهی‌بخشی به مدیران شرکت‌ها و همچنین، افزایش آگاهی عمومی و تشویق مصرف‌کنندگان به خرید از شرکت‌هایی که به مسئولیت اجتماعی خود عمل می‌کنند، می‌تواند منجر به افزایش توجه شرکت‌ها به مقوله مسئولیت اجتماعی شرکتی شود. ضمن اینکه نظارت بیشتر بر عملکرد شرکت‌ها و اعمال جریمه برای شرکت‌هایی که از استانداردهای لازم پیروی نمی‌کنند، نیز لازمه تأمین سلامت غذایی است.

اگرچه صنعت غذا در کشور با چالش‌های عدیده‌ای روبه‌روست، اما چنانچه شرکت‌های فعال در این صنعت به مسئولیت اجتماعی خود بیشتر توجه داشته باشند، می‌توان امیدوار بود مشکلات و مصائب این حوزه کمتر شوند؛ هرچند مشکلات و چالش‌ها بیشتر از آن است که با تلاش شرکت‌ها قابل حل باشد. امید که بتوان با همکاری و تعامل بین بخش‌های مختلف، به اهداف بلندمدت و شایسته‌ای در این حوزه دست یافت. باتوجه‌به چالش‌های پیش‌ رو، دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی باید دست به دست هم دهند تا صنعت غذا در ایران بتواند به‌سمت توسعه پایدار حرکت کند. تنها در این صورت است که می‌توان به آینده‌ای ایمن و سالم برای نسل‌های آینده امیدوار بود.