از سیلاب‌های اردیبهشت در مشهد ۱۴۰۳ تا سیلاب‌های ناگهانی در «زیراب» و «کجور» استان مازندران در هفته اول تیر ۱۴۰۳ احتمال اثر پذیرفتن بارش‌های ناگهانی از نوسانات «ال‌نینو» و «لانینا» یا تغییراقلیم در ایران مورد بحث است. آیا تغییراقلیم نیز بر ال‌نینو و لا‌نینا اثر می‌گذارد‌؟

رویدادهـای قوی ال‌نینو و لانیـنا از سـال ۱۳۳۹ش/ ۱۹۶۰م بسـیار بیـشتر از حـد متوسـط ​رخ می‌دهـند. شبـیه‌سازی‌های اقلـیمی در سده‌های قبل از اینـکه انسان شروع به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای کند، نیز  با شبیه‌سازی‌های پس از سال ۱۳۳۹ مقایسه شده است. انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالـیت انسـان مقصر اصلی در این تغییرات است. این تغییرات به خشکسالی‌هـای شـدید و مکرر، سیل، موج گرما، آتـش‌سوزی در جـنگل‌ها و توفان‌ها در سـراسر جهان انجامیده است. ال‌نینـو در اردیـبهـشت ۱۴۰۳/مه ۲۰۲۴  آخرین تسلط و قدرت خود را در اقیـانوس آرام استوایی نشان داد.  ال‌نیـنو – فاز گرم نوسان ال نینو- جنوبی  (انسو)،  از یکسال قبل در  اردیبهشت ۱۴۰۲ آب و هوا را در مناطق گرمسیری و فراتر از آن مختل کرد و به کم‌بارشی و خشکی در خاورمیانه و ایران، روند خشکـسالی در آمـازون و آمریکای مرکزی، ممـانعت از بارش‌های شـدید در آفریقا و پوشش کم‌یخ در دریاچـه‌های بزرگ کمک کرد. 

نوسان جنوبی ال‌نینو یک پدیده اقلیمی است که دارای سه‌بخش ال‌نینو، لانینا و فاز خنثی است. ال‌نینو و لانینا  به شرایط محیطی چرخه‌ای اطلاق می‌شوند که در اقیانوس آرام استوایی رخ می‌دهند. لانینا با دمای غیرعادی سرد در اقیانوس آرام استوایی، و  ال‌نینو،  با دمای غیرعادی گرم در اقیانوس آرام استوایی مشخص می شود. این تغییرات به دلیل فعل و انفعالات طبیعی بین اقیانوس و اتمسفر است. دمای سطح دریا، بارندگی، فشار هوا و گردش جوی و اقیانوسی همگی بر یکدیگر اثر دارند. علاوه بر انسو نوسانات آب و هوایی مانند و دوقطبی اقیانوس هند بر شرایط جوی ایران اثر می‌گذارند. در لانینا ۶۰ درصد احتمال دارد که فصل پاییز در ایران دیرتر آغاز شود و احتمال خشکسالی افزایش یابد. 

پژوهش علیزاده و همکاران در سال ۲۰۱۸ نشان داده است که نـوسـانات ال‌نینــو-جـنوبی (انسو‌) (ENSO) یکی از عوامل اقلیمی غالب است که بر  پایه داده‌های دوره ۱۹۸۰-۲۰۱۶ بر تنوع اقلیمی سالانه در ایران اثر می‌گذارد. حدود یک چهارم ( ۲۶ درصد) از نوسان بارندگی سالانه در ایران با تغییرات سالانه انسو توجیه می‌شود. علی‌رغم فصلی بودن نوسان انسو در مناطق مختلف ایران در‌ ال‌نینو به‌طور غیرعادی نوسانات مرطوب‌تر و طی رویدادهای لانینا خشک‌تر می‌شوند. رویدادهای ال‌​​نینو منجر به شرایط مرطوب غیرعادی در شمال غرب، شمال، شمال شرق و غرب ایران، اما شرایط خشک در مرکز، شرق، جنوب غرب، جنوب و جنوب‌شرق ایران می‌شود. با این حال، اثر ال نینو بر بارش سالانه ایران از نظر آماری معنی‌دار نیست، درحالی که لانینا اثر معنی‌داری بر بارندگی در بخش‌هایی از ایران می‌گذارد.

پیش‌بینی شده که با  ۶۵ درصد احتمال لانینا در جولای تا سپتامبر ۲۰۲۴ /تیر تا شهریور ۱۴۰۳ غلبه می‌یابد.  ۱۰ بار در سابقه تاریخی وجود داـشته است که  انسو در عرض یک سال از ال‌نینو به لانینا تبدیل شده است. در ده سالی که در اقیانوس آرام استوایی از ال‌نینو به لانینا تغییر یافته، زمستان خنثی در میان نبوده است. سه رده رخدادهای ناهنجاری اقلیمی در ال نینو و لانینا به ترتیب عبارتند از رویدادهای قوی (ناهنجاری‌های اوج دمای سطح دریا در بالاتر از ۱.۵ درجه سانتیگراد)، رویدادهای مـتوسط ​​(اوج ناهنجاری بین ۱ تا ۱.۵ درجه سانتیگراد) و رویدادهای ضعیف (ناهنجاری اوج کمتر از ۱ درجه سانتیگراد).

رابطه بین قدرت ال‌نینو و قدرت لانینای بعدی به نوعی آشفته است. از نظر قدرت احتمالی لانینا باید توجه کنیم که ‌حتی یک لانینا متوسط ​​یا ضعیف می‌تواند اثر قوی بر یک مکان خاص داشته باشد.  آخرین ال‌نینو که یک الگوی اقلیمی طبیعی که با دمای گرمتر از متوسط ​​اقیانوس در اقیانوس آرام گرمسیری است از آغاز تابستان ۱۴۰۲سیاره را در برگرفت. در زمستان ۱۴۰۲ پس از افزایـش دما در گرمترین سال ثبـت شـده تـاکنـون و اثرگذاری بر سـایر رویدادهـای اقـلیمی جهانی، به وضعیتی فوق‌العاده رسید و  پیش‌بینی شده که در تیر تا شهریور ۱۴۰۳ لانینا غلبه خواهد داشت.

انتقال به لانینا فقط عامل موثر بر دما در گرمترین زمان سال در تابسـتان نیست. عوامل موثر بر دمای هوا همیشه در گرم شدن زمین به دلیل آلودگی سوخت‌های فسیلی در حال افزایش هستند. رکوردشـکنی دمـای آب اقیانوس اطلس نیز می‌تواند مانند غذای توفان‌ها عمل کند و به شکل‌گیری، تقویت و بقای آنها کمک کند. لانینا ممکن اسـت در نهایت تـا حـدودی اثـر خنک‌کننـده‌ای بر اقیانوس‌های جهان داشته باشد و به‌طور بالقوه گرمای خارج از کنترل سال گذشته را کاهش دهـد. البـته اقـیانوس‌ها به‌طـور باورنـکردنی دیـر سرد مـی‌شوند، چـرا که حدود ۹۰ درصد از گرمای مازاد تولید شـده با سوزاندن  سـوخت‌های فسیلی سیاره‌ای در آنها ذخیره مـی‌شود. نوسان ال‌نینو-جنوبی (انسو) به تـغییر خود ادامه خواهد داد. روند تغیـیرات نشـان مـی‌دهـد بـاید انتظار رویدادهای شدیدتر و مکرر ال‌نینو و لانینا را داشته باشیم. همچنین می‌توانیم انتظار نوسانات مکرر از یک ال‌نینوی قوی به یک لانینا قوی را در سال بعد داشته باشیم.

علایم بالینی و علت شیوع

به عقیده پزشکان، گرمای زیاد و تشنگی‌ عاملی محرک برای مصرف آب خصوصا از منابع نااطمینان و‌ناسالم ‌‌یا مصرف میوه و سبزی‌هایی است که به صورت مناسب شسته نمی‌شود، بنابراین دچار بیماری‌های شایع فصل گرما می‌شوند. با این حال علایم بالینی آن ممکن است فرق داشته باشد.

اما پزشکان معتقدند بعد از سپری شدن دوران کرونا، عدم زدن ماسک و همچنین رعایت نکردن کامل بهداشت دست و صورت موجب افزایش بیماری‌های ایام تابستان می‌شود.

در همین زمینه«محمد زنوزی راد»، فوق تخصص کودکان و دبیر انجمن علمی پزشکان کودکان ایران درباره ویژگی‌های این بیماری و علائم و راههای مقابله با آن به ایسکانیوز می‌گوید:

این روزها بروز بیماری‌های گوارشی بین بزرگسالان و بیشتر کودکان شیوع دارد و والدین دچار نگرانی شده‌اند؛ در خصوص این بیماری و علائم آن توضیح دهید.

خاصیت فصل گرما این است که بیماری‌های خاص این فصل رخ می‌دهد. بیماری شایع این فصل بیماری‌های گوارشی و به خصوص اسهال و استفراغ است. ممکن است فقط به صورت اسهال و استفراغ باشد و یا تب و درد یا ترکیبی از اینها باشد و یا فرم‌های خیلی شدید باشد که بر حسب نوع ویروس و یا میکروب می‌تواند علائم بالینی آن فرق داشته باشد و نوع درمان بر اساس تابلوی بالینی متفاوت است.

به گفته این پزشک، چند اصل مشترک برای پیشگیری و درمان این بیماری وجود دارد که مهم‌ترین آنها عدم مصرف آب آشامیدنی نامطمئن و یا خوراکی نامطمئن است.

 بیماری‌های خطرناک در کمین انسان

و اما محمدحسین عزیزی متخصص تغذیه درباره بیماری‌های خطرناک فصل تابستان به برنا اظهار کرد: برخی بیماری‌های ناشی از گرمازدگی بسیار سطحی و قابل درمان هستند و تنها با روش‌های ساده رفع می‌شود. اما برخی از بیماری‌های خطرناک در فصل تابستان حتی قابل تشخیص نیستند که بتوان آنها را درمان کرد، به همین دلیل زندگی فرد را در معرض خطر قرار می‌دهند.

عزیزی درباره عوامل تاثیرگذار در ایجاد بیماری گرمازدگی بیان کرد: در فصل گرما برای رشد میکروب‌ها زمینه مناسبی فراهم می‌شود تا با سرعت تکثیر و گسترش یابند که موجب بیماری‌های خطرناک عفونی می‌شوند؛ مواد غذایی در این بازه زمانی سریعتر فاسد می‌شوند پس بهتر است که از مواد غذایی مانده کمتر استفاده شود.

قابل ذکر است، در گذشته افراد به دلیل نبود درمان‌های مناسب و دارو‌های کافی در اثر گرمازدگی جان خود را از دست می‌دادند. اما امروزه به دلیل پیشرفت و توسعه علم افراد در صورت بیماری درمان می‌شوند. در این فصل دمای بدن فرد باید چک شود تا از حد معمول بالاتر نرود.

علاوه بر این متخصصان تغذیه توصیه می‌کنند، مواد غذایی در فصل گرما در شرایط مناسب نگهداری شود و از زنجیره سرما خارج نشوند؛ باید در این فصول به بهداشت فردی بیشتر توجه شود و افراد کمتر در معرض آفتاب قرار بگیرند؛ همچنین محیط و لوازم شخصی باید ضدعفونی شوند.

 چرا در تابستان سرما می‌خوریم؟

یکی از سوالات این است چرا در تابستان سرما می‌خوریم؟ واقعیت این است که آب‌وهوای متغیر و ناپایدار تابستان؛ یکی از دلایل سرماخوردگی در فصل گرماست. در این نوع آب‌وهوا امکان دارد سیستم ایمنی بدن برخی از افراد ضعیف شده و در نهایت به سرماخوردگی مبتلا شوند. 

در چنین شرایطی با گرم شدن ناگهانی هوا، بدن با تعریق بیش‌ازحد مواجه خواهد شد. بدین‌ترتیب فرد با قرار گرفتن در معرض باد کولر یا سیستم‌های سرمایشی دچار گرفتگی عضلات و هم‌چنین سرماخوردگی خواهد شد.

برخی از مکان‌های بسته مانند رستوران‌، سینما و مراکز خرید تهویه مناسبی ندارند؛ این مکان‌ها ممکن است زمینه‌ساز مناسبی برای شیوع ویروس‌های تنفسی باشند.

از طرفی دیگر بیماری‌هایی مثل آبله مرغان، سرخک، وبا، در فصول گرم در کمین انسان باشد.

 آفتاب سوختگی و فعالیت‌های تابستانی

یکی دیگر از دسته بیماری‌ها آفتاب‌سوختگی است که ناشی از اشعه ماوراء بنفش (UV) خورشید است که به سلول‌های پوست آسیب می‌رساند. قرارگرفتن بیش از حد در معرض اشعه مضر فرابنفش خورشید ممکن است منجر به بثورات دردناک روی پوست شود.

به جز این فعالیت‌های تابستانی در فضای باز می‌تواند شانس مواجهه با حیوانات آلوده به هاری مانند گربه‌ها، سگ‌ها و خفاش‌ها را افزایش دهد، که به چند مورد اشاره می‌کنیم، زیرا آنها به مناطقی می‌روند که می‌توانند غذا یا آب پیدا کنند. هنگامی که فردی پوست شکسته خود را در معرض بزاق حیوان آلوده قرار می‌دهد یا توسط حیوان گاز گرفته می‌شود، ویروس هاری می‌تواند به انسان منتقل شود. اقدامات پیشگیرانه در برابر هاری شامل واکسیناسیون حیوانات خانگی خانگی و پرهیز از غذا دادن به حیوانات وحشی است. کسانی که توسط حیوانات هار گزیده شده اند باید فورا واکسن هاری را دریافت کنند.

حـدود یک هفتـه پیـش بـود کـه مدیرکـل دفـتر کـنترل سیـلاب و آبـخوان‌داری سـازمان منابع طبیعی اعلـام کـرد، درحـال‌حـاضر کسـری آبخوان‌های کشور حدود ۱۴۰ میلیارد مترمکعب است. «محمد فرامرز»  با اعلام این خبر توضیح داده است که از ابـتدای امسال ۳ میلیارد تومان اعتـبـار بـرای مدیـریـت آب‌هـای زیرزمینی و پخش سیلاب پیش‌بینی کردیم.

طرح پخش سیلاب درایستگاه‌های آبخوان‌داری یکی از راهکارهای مهم آبخیزداری برای کاهـش خسارات ناشی از سیل، افزایــش حجم سفرۀ آب زیـر زمیـنـی، احـیاء مـراتع و بیابـان‌زدایـی در منـاطـق خـشـک و نیمه‌خشک کشور است.

به‌گفتۀ او، درحال‌حاضر حدود ۱۴۰ میلیارد مترمکعب کسری آبخوان‌های کـشور اسـت و هـر هـکـتار اجـرای پـروژه‌هـای تغذیۀ مصـنوعی، ۱۰۰۰ متـرمکعـب رواناب را بـه منـابع آب زیرزمینی تزریق می‌کنـد؛ هرچـقدر سـطح عملیات بیشتر باشـد، مـیزان تـغذیۀ منابع آب زیرزمیـنی افزایش مـی‌یابد. تاکنون در حدود ۴۳۰ نقطه پــروژهــۀ آبـخــوان‌داری (تـغذیـه مصنـوعی) اجـرا شـده اسـت: «از ابتـدای امـسال، ۳ مـیلیـارد تـومان اعتبار برای این کار پیـش‌بینی کردیم و درحال طی آخریـن مـراحل عقد قرارداد با پژوهشـکدۀ حـفاظت از خاک و آبخیزداری هستیم تا طرح‌ها براساس این قـرارداد از ســال جاری اجرا شود. قرار اسـت دو پروژۀ تغذیۀ مصنوعی جدید مـطالعه و طراحی و دو سـایت بازطـراحی شوند؛ چرا که برخــی پــروژه‌ـها به علت مرمت و نگهـداری نـشدن، نـیاز به بازطـراحی دارند.»

او در بخش دیگری از سخنان‌اش اعلام کرده اسـت که پیـشروی کند اجرای طرح‌های تـغذیۀ مصـنوعی و پخش سیلاب، از جنبۀ ظرفیت اجرا مشکلی ندارد، ولی سرعت کار در سال‌های آینده بستگی به منابع مالی تخصیص داده شده دارد.

گرچه از زمان تدوین و تصویب طرح سـازگاری با کم‌آبی، تـأکید بر اجـرای آبخیـزداری و آبخـوان‌داری به‌ویژه پخش سیلاب و تغذیۀ مصنوعی تأکید شده است، اما به نظر اقدامات ناکافی بوده است. پس از انتشار خبر از سوی مدیرکـل دفـتر کـنترل سیـلاب و آبخوان‌داری سازمان منابع طبیعی، روز گذشته جدولی از گزارش بهارۀ شرکت مدیریت منابع آب کشور منتشر شد که کسـری آب تجمعی در دشت‌های ممنـوعۀ کشـور را نشـان می‌دهد. براساس این جدول، خراسـان جنوبی با کسری ۱۰۴۳.۶۱ میلیارد مترمکعب، دارای وضعیت حاد در کسـری است، اما استان‌های کرمان، قزویـن، قم، تـهـران و مـرکـزی نیـز وضـعیتی نگران‌کننده دارند.

یکـی از راه‌کـارهای مـوجـود برای استفادۀ بهینه از منابع آب در شرایط بحرانی وضعیت منابع آب زیرزمینی و سطحی موجود، اجرای طرح‌های تغذیۀ مصنوعی است. این سیستم‌ها با هدف ذخیرۀ آب‌های سطحی مازاد در آبـخوان‌هـای آب زیـرزمیـنی، به منـظور بهـبـود کـمـی مـنابـع آب و همچنین بهبود کـیفیت آب در طی گذر از لایه‌های مختلف خاک صورت می‌پذیرد. مرکز تحقیقات آب کشور در نیمۀ سال ۹۰ گزارشی منتشر کرده بود که بر تغذیۀ مصنوعی در چند دشت کشور از جمله اصفهان و تهران متمرکز بود. براساس این مطالعه، تعداد زیادی از طرح‌های اجراشده، از نظر اجرا و عملـکرد وضعیت نسبتاً مناسـبی دارنـد، امـا در مورد نحوۀ نگهـداری و بهره برداری از آن‌ها، لازم است تمهیدات مـناسبی در نظر گرفته شود.

چوب‌زنی

چوب‌زنی بوشهری‌ها همین دو سال پیش به ثبـت مـلی رسـید؛ آیـینی کـه در مـحله‌های کلانتریان، چولیان، میان‌دره، دره میـدون و عباسیه برگزار می‌شود و تداعی کنندۀ نبردهای «حضرت علی‌اکبر (ع)» در میـدان است و برهم‌زدن چـوب یـا سنـگ نـیز، لـحظۀ ورود ایشان و صحنه‌های نبرد دو جنگجـو را نشان می‌دهد.

آیین چوب‌زنی بیش از ۵۰۰ سال قـدمت دارد و از حدود ۱۴۰ سال پیش در دهۀ نخست محرم اجرا می‌شود؛ در این آیین سنتی، تعدادی از عزاداران درحالی‌که دو تکه چوب در دسـت دارنـد، بـا گـوش دادن بـه اشـعاری حماسـی کـه روایـت‌گر واقعـۀ کربلـاست، چوب‌زنی می‌کنند.

صدای به‌هم‌زدن تکه‌های چوب در این آیین، تداعی‌کنندۀ صدای شمشیر و نیزه‌ها در جنگ حضـرت عـلی‌اکبـر (ع) بـا دشـمن اسـت و حــرکـات و جهـش‌هـایـی کـه تـوســط شـرکت‌کننـدگـان انـجـام مـی‌شـود نـیز، تداعی‌کنندۀ پرش‌ها و حرکات دو جنگجو در صحنۀ نبرد است که با شعرخوانی مداح اهل‌بیت (ع) همراه است.

عمّ‌کبارم

ابرکوه شهری با قدمت تاریخی است و آداب و رسوم و فرهنگ سنتی و دیرینه دارد. اما به‌گفتۀ پژوهشگران، تا قبل از ورود «آقامیرزا عبدالغنی» از شهر نجف عراق به ابرکوه، مراسم عزاداری «امام حسین (ع)» و ائمۀ اطهار به این شکل نبوده، بلکه به‌صورت روضه‌خوانی بوده است. مطابق با مراسم آن مـنطقه بـا کمـک مـرحوم «سـیدعـلی‌اکبر آقاعظیمی» و مرحوم «مصطفی عظیمی» مبادرت به تشکیل هیئت و دستۀ عزاداری کرد. اولین و تنها هیئت ابرکوه، با حضور مردم تمام محلات در حسینیۀ محلۀ درب قلعه عزاداری و به‌سمت محلات دیگر حرکت می‌کرد.

شکل برگزاری آیین «عمّ‌کبارم» به این صورت است که بعد از پایان مراسم روضه‌خوانی در شب اول محرم، افراد جوش‌دور می‌زدند. (هر شخص با دستان خود گوشه‌ای از لباس دیگری را گرفته و آرام پاهای خود را به سبک خاصی و هماهنگ به زمین می‌‌زند و با سـینه‌‌زنی در وسـط حسـینیه‌ها حرکت و نوحه‌خوانی می‌کند) در این جوش‌دور نوحه‌های مختلفی می‌خوانند که مشهورترین آن «عم کِبارُ عباس» بود که توسط «علی قیومی» خوانده می‌شد: «ای شه یارم عباس/ ای تاج‌دارم عباس/ بنگر سوی سکینه/ عم کِبارم عباس/ رفتی که آوری آب/ از بهر طفل بی‌تاب/ مُردم، مرا تو دریاب/ عم کبارم عباس/ با ساربان بگویید/ کز گریۀ سکینه/ تا بر شتر نبندند/ محمل به روز باران/ عم کبارم عباس/ ای شه یارم عباس/ زینب ز ناله گفتا/ با میر ناقه‌داران/ راه شترسواران/ پر خاک و خون بدیدند/ اجساد تاج‌داران / رفتی که آوری آب/ از بهر طفل بی‌آب/ مُردم، مرا تو دریاب/ از بهر طفل بی‌آب»

مختک

بستن «مختک» یکی از آیین‌های بوشهر و مربوط به گهوارۀ «علی‌اصغر (ع)» است که طبق پژوهش‌های صورت گرفته، در کشورهای متعدد اسلامی از جمله پاکستان، بنگلادش، افغانستـان، عراق، بـحـرین و لـبنـان برگزار مـی‌شــود. پـیــشیـنۀ آذیــن‌بـنـدی گهـواره (مختک‌بندی) در شهر شُـنبه شهرستان دشتـی را هم‌زمان با آیـین سـنتی «علَم»، «کتاب‌روضـه‌الشـهدا»، «نوحۀ پامنبری» و «تعزیۀ ظهـر عـاشـورا» به حـدود ۳۰۰ سال پیش نسبت داده‌اند. در اغلـب مساجد، تکایا و حسینیه‌ها، نظیر مسجد امام سجاد (ع) شُنبه‌، بعد از گذشت قرن‌ها هنوز هم برخی از زنان دلدادۀ عاشورایی منصب آذین‌بندی و نگهداری گهوارۀ علی‌اصغر (ع) را از نیاکان خود به ارث بـرده و لایـی‌لایــی و ســرودخـوانی می‌کنند.

دلیل بستن گهواره در شُنبه توسط زنان، ریشه در تخـصص آنـان یـعنی تهـیۀ پارچه‌های رنگـارنگ سبـز و قـرمز و زرد و پولک‌نشان و دوخت و دوز و سنـجاق‌کوبـی آن و بافت ظریف انواع «گُمپـوله» (گُلْمِه) و آئین ویژۀ «لایی‌لایی‌خـوانی» دارد، کـه عمـدتاً در حوزۀ مهارت زنان است.

 سقایی

هیئت زینبیۀ همدان همچنان آیین «سقایی» را برگزار می‌کند؛ آیینی که طی آن پیرغلامان و جوانان ایـن هـیئت، لبـاس سـقایی بر تن مـی‌کننـد، شـال مـشکی روی دوش خـود مـی‌اندازند و سربندی را که نام آن «لچک» اسـت بر سر می‌زنند. روایت‌ها نشان می‌دهد سقاها ذکر مخصوص خود را دارند و در سوگ «حضرت عباس (ع)» ذکـرهـای ویـژه‌ای را مـی‌خوانند. آیین سقایی از آیین‌های کهن و مـاندگار هـمدان اسـت کـه سرینه‌بـه‌سینه و نسل‌به‌نـسل منتـقل‌شـده و نمونـۀ کـاملی از عزاداری برای سرور و سالار شهیدان و سقای دشت کربلا حضرت ابوالفضل (ع) است.

شیرگردانی

مراسـم عزاداری در منـاطق مخـتلف سـبزوار هم‌زمان با آغاز مـحرم و صفر متنوع بوده و از نظر کمیت و کـیفیت ویژگی‌های قابل‌توجهی دارد. اما در شـشتمد یکی از شهرهای سبزوار، آییـن نـمایـشی «شـیرگردانی» نشان‌دهندۀ اهـمیـت عـزاداری و عـرض ارادت به امام و پیشواست. آیین نمایشی شیرگردانی، یکی از قدیمی‌ترین آیین‌هـای محرمی شهرستان ششتمد شهرستان اسـت. طـی این مراسم، فردی با پوشیدن لبـاس شـیر به هیئت آن درآمده و به ایفای نقش شـیر می‌پردازد. این آیین در ۳ روایت و ۳ برش در نظام عاشورایی ششتمد حضور دارد.

اولین روایـت که نام آن «شیر در صبح روز عاشورا» اسـت، مـربوط به حرکت شیر و همراهان‌اش در دسـته‌های عزاداری است. شیر با حضور در هیـت عاشورا به عزاداری مـی‌پردازد؛ به این مـعنا که تمام عناصر جهان از انسان تا حیوان سر ارادت به سوی او دراز کرده‌اند و در فراق او عزادارند. روایت دوم «شیر در تعزیۀ عصـر عاشورا» است و موقعیت مکانی آن، سـرزمین هند است. طی این روایـت، در خلال گفت‌وگوهایی که مابیـن ســلطان و وزیـر نمـایـش شـکل می‌گیرد، ناگهان شیری وارد مجلس تعزیه می‌شود و قصد حمـله به سـلطان و وزیر را می‌کند. آن‌ها در ابتـدا تصـمیم می‌گیرند با شیر مبارزه کنند، اما عـملاً خـود را در مقابل آن عـاجز می‌بیـنند. در ایـن لحـظه چاره‌ای جـز متوسل شـدن به امـام حـسین (ع) نمی‌بیننـد و از دل و جـان او را مـی‌خوانند. امام حـسین (ع) با طـی‌الارض از صـحرای کربلا به سرزمین هند رفته و شیـر با دیدن امام آرام و رام مـی‌شود و در مقابل ایشان کرنش می‌کند.

«شـیر در صبح روز یـازدهم مـحرم» عنوان سـومین روایـت اسـت. در مقـتل‌خوانی روز یازدهم، شیر ظاهر می‌شـود و با اندوه آغشته به خـشم شـروع به مـرتب کـردن اجساد شهدای کربلا می‌کند. به بیان دیگر، پاسداری از اجساد شهدای کربلا بر عهدۀ اوست.

سینی‌گردانی

آیین سنتی «سینی‌گردانی» «حضرت قاسم (ع)» فرزند «امام حسن مجتبی (ع)»، هرساله در هشتم ماه محرم برگزار می‌شود؛ این آیین که با عنوان «عروسی قاسم» نیز یاد می‌شود، در استان‌های مختلف ایران از جمله خوزستان طی آداب و رسوم خاصی برگزار می‌شود. در سینی‌ها مشکل‌گشا، شمع، گلاب، حنا، شیرینی و میوه می‌گذارند، روی آن را با پارچۀ سبز می‌پوشانند و بالای سر گذاشته و عزاداری می‌کنند. محتویات سینی‌ها معمولاً با نذورات کسانی که نذرشان در سال‌های قبل برآورده شده، پر می‌شود. قبل از بر سر گذاشتن سینی، فانوس‌های آن‌ها با نیت و نذر مردم روشن می‌شوند و سپس برای بازگشایی از کار، گره‌های دور سینی را باز می‌کنند.

مراسم سینی‌گردانی در خانوادۀ مرحوم «حاج علی طاهری‌نژاد» معروف به «علی ابوالحسن»، بیش از ۱۲۰ سال است که برگزار می‌شود. هشتم محرم، از تمام نقاط شهر بندر‌ماهشـهر سـینی‌های بزرگی از جنس مس، حصیر و … که محتوای درون آن حنا، اسپند، شاخه‌های گیاه مورد، شمع، انواع شیرینی و گلاب است را با پارچۀ سبز پوشانده و به محل اصلی برگزاری مراسم می‌برند؛ پارچۀ سبز نماد پاکی و قداست است که به لباس رزم اهل بیت (ع) در روز عاشورا و رشادت یاران امام حسین(ع) اشاره دارد. حنا نمادی مبارک از زینت و آراستگی برای عروس در زمان قدیم است. شمع نمادی از روشنایی، پاکی و جاودانگی است که به مظلومیت یاران امام اشاره دارد. گلاب نماد تازگی، طراوت، باروری و تداوم زندگی است و به ازدواج حضرت قاسم اشاره دارد. شاخهۀ گیاه مورد، نماد راستی، صداقت، عشق، دوستی و معصومیت است که به عشق پاک و معصومیت حضرت قاسم اشاره دارد و اسپند نیز برای جلوگیری از چشم‌زخم است.

زار زاره

آیین «زار زاره» یکی از آیین‌های معروف و قدیمی مناطق غرب مازندران است که پس از اذان و اقامۀ نماز صبح و پیش از برآمدن آفتاب روز عاشورا در برخی از مناطق شهرستان رامسر برگزار می‌شود. در این آیین سوگواری، مردم پس از عزاداری شب عاشورا و با پایان یافتن دسته‌روی هیئت‌ها، تا اذان صبح در مساجد یا امامزادگان نشسته و به خواندن زیارت عاشورا و ادعیه مشغول می‌شوند و پس از اقامۀ نماز صبح، به اجرای آیین  زار زاره می‌پردازند.

مرثیۀ معروف این آیین شمـاتت خورشید اسـت کـه مـی‌پـرسند چـرا طلوع می‌کنی درحالی‌که قرار است امروز حسین (ع) و فرزندان‌اش به شهادت برسند و مردم با ناله و زاری آن را بیان می‌کنند.

در این مراسم، مداحان قدیمی و پیرغلامان اباعبدالله به روضه‌خوانی و مداحی نوحه‌هایی با اشعار سوزناک پرداخته و زن و مرد با چرخیدن به گرد امامزاده، گلزار شهدا و همچنین سینه‌زنی بر قبور رفتگان، به عزاداری می‌پردازند.

طوق‌بندان

«طوق بندان» رسمی است که روزهای چهارم تا دهم محرم و در ساعات پیش از اذان مغرب در محلات تاریخی گرگان برگزار می‌شود.

مراسم به این صورت برگزار می‌شود که در مرکز محلات، علم را با تشریفات خاص از انبارها در آورده، قربانی کرده و نذری می‌دهند.

پس از شست‌وشوی علم، روسری‌ها و پارچه‌ها را به علم می‌بندند و در تکایا یا مراکز محلات تا انتهای محرم و صفر، بسته می‌شود. این حرکت نوعی احترام به حضرت ابوالفضل‌العباس (ع)، علمدار کربلا است.

مردم گرگان با طوق‌بندان و علم‌گردانی در ماه محرم، ارادت خود را به امام حسین (ع) نشان می‌دهند و تلاش می‌کنند ارزش‌های محرم را با آیین‌های سنتی خود حفظ کنند.

طوق‌ها یک علم برنجی بود و حدود پنج متر طول داشت و پارچه‌های سیاه و کبود و پرچم الله‌اکبر و یا حسین (ع) به این طوق بسته می‌شد و آن‌قدر سبک بود که یک نفر آن را بر روی دوش خود به راحتی حمل می‌کرد و برخی نیز نذر داشتند، روسری مشکی و یا پارچۀ مشکی به این علم‌ها می‌بستند.

در ادامه جمعی از مردم و سوگواران به خانه‌ها و محل نگهداری طوق آمده و با نوحه‌خوانی، اجزای طوق را به مکانی مشخص برای سرهم‌کردن اجزای آن حمل می‌کنند.

در این روز به افرادی که به همـراه دسته‌های حمل طـوق حـرکت مـی‌کنند نیز پاطوقی می‌دهـند که کودکان سهم بیشتری از این پاطوقی دارند.

سینه‌زنی قطاری

آیین «سینه‌زنی قطاری» یکی از رسوم قدیمی در استان فارس و شهر شیراز است که هرساله طی ماه محرم و در حسینیۀ «بغدادی‌های شیراز» اجرایی می‌شود.

این مسجد در محله‌ای به‌نام «سر دُزَک» شیراز و در جایی که پیش‌تر به‌نام کوچۀ «بهار ایران» نام داشت، قرار دارد. کتیبۀ این مسجد نشان از قدمت ۷۰۰ سالۀ آن دارد. فردی که اهل بغداد بوده، آن را بنا کرده و به این نام موسوم شده است.

در گذشته هر محله چند نفر بزرگتر داشت که کسی روی حرف آن‌ها حرفی نمی‌زد؛ این بزرگترها درحالی‌که لباس سیاه می‌پوشیدند، جلو دسته حرکت می‌کردند.

مراسم سینه‌زنی از شب اول محرم شروع می‌شود؛ هر دسته هیئت سینه‌زنی ابتدا در مسجد یا تکیۀ محل جمع می‌شوند و چون آمادگی کامل پیدا می‌کردند، راه می‌افتادند.

هر محله در مسیری خاص در حرکت بودند تا به حرم «شاهچراغ (ع)» می‌رسیدند؛ آنجا دسته‌ها یکی شده و دسته‌جمعی سینه می‌زدند.

«وابستگی به نفت و گاز باعث بحران در هـزینه‌هـای زنـدگی شـده است. «ریـشی سـوناک»، بـا تـأخیـر و آسیـب رسـاندن به سیاست‌هـای انـرژی پـاک کـه مـی‌تواند صورت‌حسـاب‌های انرژی را کاهش دهد، محافظه‌کـاران را علـیه همـۀ خـانواده‌های بریـتانیا قـرار داد. ایـن یک اشتباه سیاسی فاجعه بار بـود.» ایـن را «اد متیو»، مدیر کمپین در اندیشکدۀ «E3G» می‌گوید و در ادامه اضافه می کند که استارمر باید به تعهداتی که در مانیفست‌اش آورده، عمل کند. «از بریتانیا خواسته شده تا به یک «ابرقدرت انرژی پـاک» تبدیل شود. استارمر اکنون یک مأمـوریت عمـومی تـاریخی بـرای تـسریع اقـدامات اقـلیمی، سـرمایه‌گذاری در صنایع مدرن و بازگرداندن رهبری اقلیم به بریتانیا دارد.» 

به گزارش «گـاردین»، «مایک چایلدز» مدیر سـیـاســت‌گـذاری در «Friends of the Earth» هم بر تغییرات شـدید آب و هوایی اخیر تأکید کرد و گفت: «این تغییرات نشان داد که دولت جدید کارگر بایـد فوراً وارد عمل شود. باتوجه‌به سرعت وخامت وضعیت در سطح جهان، با توفان مرگباری که در کارائیب درحال رخ دادن اســت، آتــش‌سـوزی‌های جنگلی بار دیگر در کالیفرنیا درحال شعله‌ور شدن هستند، کشاورزان در بریتانیا در تلاش برای کـشـت مـحصـولات زراعـی پـس از زمستانی بی‌سابقۀ مرطوب هستند و در این شـرایط ضـروری اسـت کـه دولـت جـدیـد، محیط‌زیست را در اولویت قرار دهـد.»

 وظـایف حـزب کـارگر بـرای هـم‌سویی با محیط‌زیست

از جمله وظایف حزب کارگر در این زمینه شامل اصلاح برنامه‌ریزی برای فعالیت مزارع بادی‌خـشکی در انگـلستان، تـقویت مزارع خورشیـدی و امکان اتـصال به شبـکه خواهد بود. حـمل‌ونـقل عمومی بیـشتر، افزایش جذب پمپ‌های حرارتی و عایق‌سازی خانه، همگـی کلیـد خـواهد خـورد. هـمچنین باید «انـتقـالی عادلانه» برای کمک به کارگـران در صـنایع وابسته به سوخت فـسیـلی وجـود داشـته بـاشـد تـا بــه ســمت مـشاغل در بخـش‌های پـاک‌تر حرکت کـنند. محـیط طبیعی بریتانیا نیز در وضعیت وخیمی قرار دارد؛ فــاضلاب در رودخـانه‌ها و سـواحل گسترده است و آلودگی هوا جان ۳۶ هزار نفر در سـال را به مخاطره انداخته و جمعیت حیـات‌وحش هم به‌شـدت رو به کاهش است. «باب وارد» مـدیر سیاست در مؤسسۀ «گرانتهام»، در مورد تغییرات آب و هوا در دانشکدۀ اقتـصاد لنـدن می‌گوید: «این امر مستلـزم یک استـراتـژی دقـیق و سریع در مورد چـگونگی دسـتیابی بریـتانیا به هدف الزام‌آور قانونی خـود، یعنی انتشار خالص صفر گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۵۰ است. حزب کارگر به یـک نقشۀ راه روشن در چند ماه آینده برای چـگونگی کربن‌زدایی بخش برق تا سـال ۲۰۳۰ نیـاز دارد؛ این مورد یک هدف بسیار جاه‌طلبانه است که نیازمند تلاش مـلی اسـت.» «آریـبا حمـید» مدیر اجرایی صـلـح سبـز، از اسـتارمـر خـواسـت تا «از فرصـت‌هـای احیاء اقتـصادی و اسـتقلال انرژی» کـه توسط انرژی‌های تجدیدپذیر و مشاغل سبز ارائه می‌شود، استفاده کند. 

حزب کارگر باید این را بیاموزد.»  حزب محافظه‌کار همچنین در بسیاری از زمینه‌ها نمایش قوی داشت و کرسی‌های نسبتاً کمی را به دست آورد؛ اما در بسیاری از حوزه‌های انتخابیه دوم شد. ایـن حـزب صـراحتاً موضعی ضد شبکۀ صفر دارد و بسـیاری از نـامزدهای آن علم بحـران آب و هـوا را انـکار کـرده‌اند. متیو از E3G، گفت که طرف‌های دیگر نباید از این نتیجه‌گیری کنند که گرایش قوی ضد شبکۀ صفر در بین عموم مردم بریتانیا وجود دارد. او گفت: «نظرسنجـی‌ها نشان می‌دهد که افرادی که به اصلاحـات رأی می‌دهند، عمدتاً به مهاجرت رأی می‌دهند؛ این چیزی است که واقعـاً آن‌ها را تشویق می‌کنـد.» او اما نگـران اسـت کـه گـروه جـدید نـمایندگان اصلاحات، ممـکن است بر حـزب محافظه‌کار فشار آورده و «جنگ فرهنــگی» را بـر سر بحران آب و هوا پیش ببرد. 

این یادداشت پیام آشکاری به رئیس‌جمهور برگزیده و یادآور این نکتۀ بنیادین است که مردم ایران با همۀ گرفتاری‌های معیشتی و اقتصادی و مالی که این سال‌ها به دوش کشیده‌اند و با اینکه استخوان‌های بخش بزرگی از بدنۀ جامعۀ ما زیر این فشارهای اقتصادی خرد یا فروریخته، ولی همۀ این‌ها بازدارندۀ رشد و بلوغ سیاسی و اجتماعی این مردم نشد. شاید «لبیک» کم‌رنگ تودۀ مردم به «هَل مِن ناصِر» نخبگان و مؤثرین و اجابت کم‌رمقِ فراخوان مشارکت و رأی دادن به آقای پزشکیان از سوی مردم را بتوان نمادی آشکار از این بلوغ سیاسی اجتماعی برشمرد، که مردم دیگر چشم و گوش به دهان کسی نمی‌سپرند، توصیه‌ناپذیر شده‌اند و خود انتخاب می‌کنند. 

گمان می‌کنم این خبر خوبی برای آقای پزشکیان است؛ چرا که با مردمی‌ فهیم و برخوردار از توان موشکافی و واکاوی پرسمان‌ها و چالش‌ها روبه‌روست. از این روی پیش‌بینی می‌کنم که ایشان با حجم گسترده‌ای از مطالبات مردمی ‌به‌حق روبه‌رو خواهند بود و خوب است تا کمربندها را از هم‌اکنون محکم ببندند. در برابر وعده‌های پوچ، تهی و توهین‌آمیز برخی نامزدهای اگرچه نمایشی و پوششی، برای آوردن گوشت و مرغ و طلا و زمین و … به خانه‌های مردم، مسعود پزشکیان از دیدن و شنیدن نگاه «کارشناسان» در ساختار دولتی که در پی برپایی آن است گفت. 

اگرچه مشارکت کمتر از پنجاه درصدی در دور دوم انتخابات بیانگر آن است که پرداختن و پافشاری بر بازی دادن کارشناسان در روند مدیریت و کارگزاری کشور هم نتوانست بر دیدگاه نخبگانِ رویگردانِ از صندوق‌های رأی اثری بگذارد، ولی می‌توان این پافشاری را اگر نه ویژگی امیدوارکننده، که دست‌بالا نگاهی از جنس دیگر دانست و بر بنیان آن مطالبه‌گری کرد. پرسش و نکتۀ سربسته و دوپهلو دربارۀ این نگاه آقای پزشکیان که باید دربارۀ آن روشنگری بیشتری انجام شود، این است: «کدام کارشناسان؟» بی‌گمان چشم‌داشت افکار عمومی‌ آن است که ایشان دربارۀ نگاه خود به کارِ کارشناسی و  گروه کارشناسان روشنگری کنند، چرا که بهره‌گیری از نگاه کارشناسی و دیدگاه‌های کارشناسان می‌تواند همچون تیغی دولبه باشد. نباید فراموش کنیم همۀ چالش‌ها و گرفتاری‌های امروز کشور در همۀ بخش‌ها، ساخته و پرداخته و برونداد دیدگاه‌های همین «کارشناسان» است. 

در بخش سیاست خارجی، همین «کارشناسان» بودند که از به سرانجام رسیدن «برجام» جلوگیری کردند. در بخش بهداشت و درمان نیز فراموش نکرده‌ایم که گروهی از پزشکان در جایگاه کارشناس این بخش، با امضای طومارهایی پی‌درپی، از خرید واکسن کرونا جلوگیری کردند.

در بخش مدیریت منابع آب کشور نیز همین «کارشناسان» بودند که برای نمونه، سد گتوند را طراحی و اجرا کردند. همین «کارشناسان» بودند که با طراحی و جانمایی نزدیک به یک‌صد سد بزرگ و کوچک در بالادست دریاچۀ ارومیه، بزرگترین نمکزار دست‌ساز کشور را ایجاد کردند یا ده‌ها طرح شیرین‌سازی و انتقال آب بین‌حوضه‌ای را از دریاهای شمالی و جنوبی کشور با هزینه‌های گزاف مالی و محیط‌زیستی و اجتماعی و امنیتی، بر گردۀ منابع مالی و محیط‌زیست کشور بار کردند. خشک شدن رودخانه‌ها و تالاب‌ها و دریاچه‌های این سرزمین و پدیدۀ فرونشست در این سال‌ها، همه و همه ناشی از تصمیم‌های «کارشناسان» بوده و بهره‌برداری غیراصولی از منابع طبیعی و محیط‌زیست و ده‌ها و صدها مصیبت تحمیل شدۀ دیگر بر این سرزمین، همه و همه با پشتیبانی تصمیم‌های کارشناسی انجام شده است. 

در همۀ این سال‌ها که شیرۀ جان این سرزمین با شعار توسعه مکیده و از تاب‌آوریَش کاسته می‌شد، هیچ تصمیم و طرح و برنامۀ اجرا شده‌ای را نمی‌توان یافت که بدون پشتوانۀ نظر کارشناسی طراحی، تصویب و اجرا شده باشد. در هیچ‌کدام از این چالش‌های ویرانگر، مردم عادی کوچکترین دخالتی نداشتند و آنچه که شد، با پشتیبانی و امضا و تأیید «کارشناسان» بوده است. از این روی، وقتی آقای پزشکیان از نگاه کارشناسی دولت خود به چالش‌ها می‌گوید، باید کمی ‌نگران شد و دوباره این پرسش را بیان کرد که منظور ایشان کدام «کارشناسان» است؟ آیا منظور آقای پزشکیان از دیدن و شنیدن صدا و دیدگاه‌های «کارشناسان»، همین کارشناسان زمینه‌ساز این چالش‌ها و ویرانگری‌ها که در وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها مشغول کار هستند است، یا روی سخن ایشان با طیف دیگری از «کارشناسان» است که قرار است در دولت ایشان رونمایی شوند؟

باید دربارۀ این چالش روشنگری شود که آیا آقای پزشکیان، صدای «کارشناسان» توانمند و مستقل و غیردولتی و آن دسته از کارشناسانی که در مسیر فشل، بسته، یک‌جانبه‌نگر و آن‌گونه که خود ایشان در مناظره‌ها اشاره کردند، «ناعادلانه» شیوۀ استخدام، با همۀ توانمندی‌های علمی ‌از گردونه حذف و کنار گذاشته شدند و حق ورود به وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی از آن‌ها ستانده شده و این‌گونه کشوری از دریافت خدمات آن‌ها محروم شد، ولی همچنان بر بنیان تعصب، تعهد و دلبستگی به این سرزمین مانده‌اند را نیز خواهند شنید و نگاه این گروه از کارشناسان را نسبت به کارشناسان سفارشی و سهمیه‌ای و وابسته به پیمانکاران و مافیاها و کارتل‌های اقتصادی و مالی برتری خواهند داد و دیدگاه‌های این بخش از «کارشناسان» را نیز به رسمیت خواهند شناخت؟ ایشان در روزهای تبلیغات انتخاباتی، آشکارا روی روند ناعادلانۀ استخدام‌ها در بخش دولتی و حذف شدن بسیاری از نیروهای توانمند از صحنۀ خدمت به کشور و مردم در این سال‌ها سخن گفتند. حال پرسش این است که آیا برنامه‌ای برای توقف این روند و مهم‌تر از آن، احقاق حقوق پایمال شدۀ افراد توانمندی که در این چند سال ناعادلانه از ورود به دستگاه‌های دولتی منع شدند دارند یا خیر؟

پایان سخن اینکه، خوب است آقای پزشکیان در همین روزها با این شعار جامعۀ مدنی و کنشگران ایران به‌ویژه در بخش محیط‌زیست و منابع طبیعی آشنا شوند که «مطالبه‌گری و پرسش‌گری قانونمند حق مسلم شهروندان، و پاسخگویی وظیفۀ مشخص کارگزاران است.»

«مسعود پزشکیان» با بیان اینکه کار دولت منتخب در این شرایط خطیر دشوار است، گفت: در پی آن هستم که با تفاهم و همکاری با مجلس تنش را دور کنم.
به گزارش ایرنا، رئیس جمهوری منتخب افزود: چون ماه محرم نزدیک است، فلسفه عاشورا را به شما خواهم گفت. یکی از علل اصلی عاشورا این بود که یک عده وعده کردند که امام حسین (ع) بیاید اما به وعده خود عمل نکردند.

رئیس جمهوری منتخب گفت:‌ در این روندی که پیش آمد و انتخابات به طور آرامی برگزار شد و آراء به درستی قرائت شد، اول باید از مقام معظم رهبری تشکر کنیم که اگر ایشان نبود، تصور نمی‌کنیم از این صندوق ها اسم من در می‌آمد و این هدایتی بود که رهبری داشتند.
پزشکیان تصریح کرد: من اینجا در مرقد امام(ره) با امام شهیدان پیمان می‌بندم که راه امام(ره) و راه شهیدان را ادامه دهم. ما خاک پای همه مردم ایران هستیم. ما آمده‌ایم تا خدمتگزار همه شما مردم ایران باشیم. رئیس جمهوری منتخب ادامه داد: من رأی شما را طوقی سنگین بر گردن خود می‌دانم و تعهد می‌دهم که همچنان گوش شنوایی برای سخنان شما و صدای بی‌صدایان و طردشدگان باشم. پزشکیان گفت:‌ به فرموده امام علی(ع)، از گفتن سخن حق یا مشورت دادن عادلانه خودداری نکنید زیرا من خود را بالاتر از اینکه خطا کنم نمی‌دانم. او افزود: کار دولت منتخب در این شرایط خطیر دشوار است مگر اینکه لطف خداوند و محبت شما چاره ساز شود. رئیس جمهوری منتخب گفت: من زین پس دنبال پیشبرد گفت وگو، همگرایی، وفاق ملی در حکومت برای بازگشت به مردم و اهتمام به مسائل جامعه در همه عرصه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و احتماعی خواهم بود. سخن امام (ره) را راه عمل خود می کنم که فرمود: ما همه با هم باشیم، ممکلکت از خودتان است پس چرا یکی به این طرف می‌کشد یکی به آن طرف؟

پزشکیان افزود: در پی آن هستم تا با همکاری با همه ارکان حاکمیت مجلس و قوه قضائیه واگرایی را از سیاست و حکمرانی دور کنم. او گفت:‌ ملت آگاه و عزیز ایران، پیروزی‌تان مبارک باد. کار را تمام کردید و گامی بلند و گامی بلند در مرحله دوم انتخابات برداشتید. فرصتی برای ایران آفریدید و امید و نشاط را به فضای نارضایتی و آزردگی و دلمردگی جامعه بازگرداندید. از همه شما سپاسگزارم. در خلق این امید و تحول و اصلاح، شما که به رویکرد و راه من و یا نامزد رقیب رای دادید، یا در این انتخابات نیامدید، برای من برابرید. پزشکیان افزود:‌ آزمون بزرگ، عبور ایران از تنگناها و چالش‌ها و بحران‌ها پیش روی ما است. او ادامه داد: قدردان وسعت نظر و گره‌گشای مقام معظم رهبری هستم که در این انتخابات عرصه را برای مشارکت و رقابت و سلامت و نقش‌آفرینی بیشتر گشودند. پزشکیان تصریح کرد: در این عرصه مراجع و عالمان دین، اندیشمندان و دانشمندان، استادان، دانشجویان و فرهنگیان، اصحاب فرهنگ و هنر و اندیشه، پزشکان، زنان، روستاییان و کارگران و خانواده معظم شهدا، اصناف و بازاریان و کارآفرینان و… بودند که همه جا را میدان گفت‌‌وگو برای ایران کردند. حاصل تلاش‌ها رسیدن به فصلی نو برای خدمت به ایران شد. او افزود: امروز سرآغاز فصل نو است، فصل ماندن مردم در صحنه و التزام به بازگشت به مطالبات و فصل عمل کردن من به تعهدها.

بسیاری از کارشناسان معتقدند، تهران به‌عنوان شهری تاب‌آور طراحی نشده است. اگرچه تاکنون برنامه‌هایی برای تهران مـانند نوسازی بافت فرسوده، بازگشایی معابر و افزایش سرانۀ فضای سبز انجام شده است، امـا از طـرف دیـگر تـراکـم‌فروشی و بلندمرتبه‌سازی در جا‌هایی که نباید باشد را مشاهده می‌کنیم.

مناطق تهران چقدر تاب‌آور هستند؟

 شرایط تاب‌آوری موضوع مهمی است که در تمام جهان به‌عنوان یک موضوع محوری مطرح است. اما با وجود همۀ امکانات و تجهیزات، هنوز نمی‌توانیم در این حوزه حرفی برای گفتن داشته باشیم.

 براساس پژوهشی که در دومین همایش ملی رقابت‌پذیری و آیندۀ تحولات شهری در سال ۱۴۰۱ برگزار شد، میزان تاب‌آوری در مناطق ۲۲‌گانۀ تهران سنجش و ارزیابی شد. براساس نتایج این تحقیق، میزان تاب‌آوری کالبدی در مناطق ۵ و ۲، رتبۀ اول و دوم و منطقۀ ۱۵ پایین‌ترین رتبه را کسب کرده است. از لحاظ تاب‌آوری اجتماعی‌فرهنگی نیز، منطقۀ ۱۹ رتبۀ اول و مناطق ۱۷، ۱۵ و ۱۸، پایین‌ترین رتبه را کسب کرده‌اند. میزان تاب‌آوری اقتصادی در مناطق ۱، ۳، ۶ و ۷، در بالاترین رتبه و در منطقۀ ۴، در پایین‌ترین رتبه قرار دارد. 

 بی‌توجهی به تاب‌آوری و فروپاشی اجتماعی شهر‌ها

 اما روز پنجـشنبۀ گذشـته، مسـئولان هلال‌احـمر جـمهوری اسـلامی ایـران در نشست مدنی «بریکس» (BRICS) در شهر مسکو کشور روسیه حاضر و دربارۀ «نیاز‌ها، اولویـت‌ها و توسعه شهر‌های بریکس آینده» سخن گفتند.

 از نظر اعضا، مهم‌تـرین چالش شهر‌های آیندۀ بریکـس، تـاب‌آوری شهری بود؛ به‌طوری که از دید آنان، تاب‌آوری شهری نه‌تنها یک چالش جهانی، بلکه فرصتی برای بازتعریف نحوۀ زندگی در شهر‌ها برای تداوم نسل‌های آینده است.

 معاون امور بین‌الملل و حقوق بشردوستانۀ هـلال‌احـمر، در ایـن نشـست بیان کرد: شهر‌ها به‌عنوان محل جدید زندگی مدنی انسان شناخته می‌شوند و در نظام نوین مدیریت شهری، شهر‌ها براساس وضعیت و نـوع فعـالیت اقتـصادی طـبقه‌بندی می‌شوند.

 «بهنام سعیدی» در ادامه گفت: شهر‌های نوین به سکویی برای بنگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ اقتصادی تبدیل شده‌اند و مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی شهر‌های بریکس (BRICS)، تنـش‌هاـی آبـی، اسـکان غیررسـمی، مصـرف بـیـش از انـدازۀ سوخت‌های فسیلی، حمل‌ونقل ناپایدار و ترافیک سنگین هستند.

 سعیدی در ادامه افزود: چالش‌های مورد اشاره از عوامل تشدیدکنندۀ تغییر اقلیمی و آثار مخرب آن در شهر‌ها و حومۀ آن‌ها اسـت و افـزایش تاب‌آوری در برابر مخاطرات اقلیمی، بیش از گذشته در این شهر‌ها احساس می‌گردد؛ به‌طوری که اگر شهر‌ها تاب‌آور نشوند و به‌سمت هماهنگی با تغـییر اقلیـمی حرکـت نکنند، در آینده شـاهد فـروپاشی اجـتماعی در فضا‌های شهری خواهیم بود.

 بنابراین اولویت‌هایی که به توسـعۀ پایدار و مـقاوم‌سـازی شـهر‌ها کـمک می‌کـنند، اقدامات پیش‌بینی‌کننده هستند که باید برای مقابله با این چالش‌ها در نظر گرفته شوند.

 در ادامه «راضیه عالیشوندی» سرپرست معاونت امور بین‌الملل و حقوق‌بشردوستانۀ هلال‌احمر، مدیریت داده‌ها و پیش‌بینی، مدل‌سازی و شبیه‌سازی سیستم‌های هشدار زودهنگام را به‌عنوان سیاست‌های پیشگیرانه عنوان و اظهار کرد: هم‌زمان تاب‌آوری و پایداری شهری نیز باید افزایش یابد.

 او تأکید کرد: تاب‌آوری شهری به معنای توانایی شهر‌ها در مقابله و بازیابی سریع از بحران‌ها و بلایای طبیعی است و افزایش تـاب‌آوری شهـر‌ها نیـازمند رویکرد‌های چـندجانبه و جامـع اسـت که با طراحی و ساخت زیرساخت‌های مقاوم، مدیریت منـابع طبـیعی، تـقویت جوامـع محـلی، بـرنـامـه‌ریـزی شـهـری انـعطـاف‌پـذیر، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین و از همه مهم‌تر، آموزش و ظرفیت‌سازی در جوامع و با استفاده از شبکۀ داوطلبی و سازمان‌های مردم‌نهاد انجام می‌پذیرد.

 عالیشوندی در آخر سخنان خود، پیشنهاد کرد که نشست‌های برخط و حضوری به میزبانی شهر‌های عضو بریکس با حضور نمایندگان تشکل‌های مدنی برای توسعۀ دیپلماسی شهروندی و دیپلماسی شهری به‌منظور انتقال تجارب و همکاری‌های بین‌المللی برای کاهش آثار یا سازگاری با تغییر اقلیمی‌ برگزار شود.

 او تأکید کرد: موضوعاتی از قبیل تغییر اقلیمی، بـیابان‌زدایی، تاب‌آوری شهری و اقتصاد، چالـش‌های بزرگی هستند که نیازمند اقدامات فوری و قاطعانه‌اند و همه متعهد به همکاری با یکدیگر برای توسعۀ شهر‌های آیندۀ بریکس به‌عنوان شهر‌های پایدار هستیم. همۀ ما ساکن یک زمین هستیم و یک نژاد به نام انسانیت داریم؛ پس بیایید با هم برای آینده‌ای بهتر و پایدارتر تلاش کنیم.

 ازبین‌رفتن شورایاری‌ها و کم‌شدن مشارکت مردم

 در همین زمینه «ترانه یلدا» معمار و شهرساز و از کارشناسان و فعالان حوزۀ مطالعات کالبدی بافت تهران قدیم و از اعضای تیم مطالعاتی کالبدی طـرح جـامع تـهران، در گفت‌وگو با «پیام مـا» بیـان کـرد: به‌طـورکلی در کشور ما مخاطرات طبیعی بالاست. به‌عنوان نمونه اگر پدیده‌ای چون زلزله را در نظر بگیریم، این پدیدۀ طبیعی در غرب کشور و تهران خطرات بالایی دارد و باتوجه‌به اینکه شهر تهران جمعیت بالایی دارد، باید جدی‌تر به این موضوع نگریست. بنابراین لازم است با سیاست‌گذاری‌هایی که انجام می‌گیرد، میزان مشارکت مردم را بالا برد. اما مدیریت بحران در شهر تهران موضوعی نیمه‌اداری است. درحالی‌که برای این مبحث، مردم باید گوش به زنگ باشند و خصوصاً دولت و شهرداری‌ها باید قدم بزرگی برای این کار بردارند. لذا اولین قدم توجه به سرا‌های محلات برای جذب شهروندان است؛ اگرچه جذب شهروندان در این سال‌ها بسیار سخت شده است.

دکتـر تـرانه یلـدا اضـافه کـرد: یـکی از سیاست‌های شهری در گذشـته ایـجاد شورایاری‌ها بوده است؛ به‌طوری که با انتخابات شهروندان در ۳۵۲ محلۀ تهران شورایاری داشته باشند. اما در دو سال اخیر کاری کردند که این شورا‌ها تعطیل شوند و با یک ایراد قانونی (که سابق بر این با وجود ایراد قانونی این شورا کار می‌کرد) بخش‌هایی مثل هیئت امنا را به وجود آوردند که انتصابی بود و مردم کمتر به آن اقبال داشتند. بنابراین آن عشق و علاقۀ قبلی به این هیئت‌های امنایی قبلی وجود ندارد.

 تاب‌آوری شهری، مستلزم همبستگی اجتماعی

 او اضافه کرد: بنابراین باید نهاد‌های مدنی و شهری مردمی ابتدا زنده شوند تا ما به مردم و نسل‌های آینده آموزش دهیم. اگر شورایاری را حذف کنند و به جایش گزینه‌های دیگری چون قرارگاه را بگذارند، این موضوعات از شهری به نظامی تغییر می‌کند. زیرا شهروندان یک شهر نظامی نیستند و فقط مطالبات شهروندی و شهری دارند. بنابراین باید ابتدا زمینه‌های مشارکت شهری فراهم شود.

 یلدا در ادامه با تأکید بر اینکه ما هنوز در برخی از مباحث سازه‌ای چندان موفق و ایمن عمل نکرده‌ایم، از گازرسانی شهری خصوصاً در بافت‌های فرسودۀ شهری انتقاد کرد. زیرا این سازه‌ها خود به محل بحران و آتش‌سوزی در ایام زلزله بدل می‌شوند.

 این معمار و کارشناس حوزۀ شهری و طرح جامع در ادامه بیان کرد: تاب‌آوری شهری مباحث مختلفی را در بر می‌گیرد که در اینجا مجال پرداختن به تمام جزییات آن وجود ندارد. اما لازم است برای کاهش فروپاشی اجتماعی، اندکی در سیاست‌گذاری‌های شهری تجدید نظر کنیم و از خود مردم کمک بخواهیم. تا جوامع محلی ما تقویت نشوند، نمی‌توانیم برای حل بحران اقدامی کنیم. از طرفی حجم عظیمی از ساکنان تهران در مناطق حاشیه اسکان غیررسمی دارند و این‌ها هم نیازمند آموزش و تاب‌آوری و مقابله با بحران هستند.

 ترانه یلدا در ادامه تأکید کرد: تاب‌آوری شهری ارتباط مستقیم و نزدیکی با همبستگی اجتماعی دارد و همۀ این مسائل نیاز به دیدگاه سیاست‌گذاران و همکاری و همراهی مردمی دارد.

وزیر نیـرو اعلام کـرده اسـت که حـجم آب دریـاچـۀ ارومیه ۴ برابر شـده است و ابزار امیدواری کرد که با اجرای پروژه‌های احیاء دریاچۀ ارومیه، هرسال شاهد افزایش تراز و احیـاء دریـاچـۀ ارومـیه باشـیم. به‌گفتۀ «علی‌اکبر محرابیان» پـس از این، اقدامات موجود نرم‌افزاری خـواهد بود و در مـدیریت منـابع آب بـه‌ویـژه مصـرف آن در بخش کشاورزی و دیگر اقدامات، باید طوری عمل کرد که احیاء تکمیل شود.

 پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو(پاون)، به نقل از محرابیان که در گفت‌وگو با بخش خبر نیمروزی، مـسئلۀ دریاچـۀ ارومـیه را مطرح کرده بود، نوشت: «موضوع احـیاء دریاچۀ ارومیه از موضوعات مهمی بود که از ابتدای شروع دولت با تأکیدهای رئیس‌جمهور شهید در دستور کار قرار گرفت. در اولین سفر «حضرت آیت‌الله رئیسی» و طی بازدیدی که از منطقه انجام شد، طرح‌های بسیاری در این زمینه پیش‌بینی شده بود؛ در نتیجه تکمیل‌ آن‌ها در دستور کار قرار گرفت. وزیر نیرو ادامه داد: مرحلۀ اول طرح‌های انتقال آب در اسفند ۱۴۰۱ با حضور آیت‌الله رئیسی به بهره‌برداری رسید و در همان سفر بر تکمیل این طرح‌ها تأکید شد.»

گفته‌های وزیر نیرو درحالی بیان شده است کـه خـردادماه، پـس از انتـشار افزایش آب سـطح تراز در ایـن دریاچـه، از سـوی رئیس سـازمان حفاظت محیط‌زیست کشور خبری منتشر شد که از کاهش سـطح تراز آب خبر می‌داد. بااین‌حال «علی سـلاجقه»، بـدون انتشار سند یا اعداد و ارقام، این موضوع را رد کرده و گفته بود: «برخی اخبار مبنی بر آمار منتسب به ستاد احیاء دریاچۀ ارومیه دربارۀ تراز دریاچۀ ارومیه، کذب محض است.»

به‌گفتۀ او، تا تاریخ ۲۴ خرداد ۱۴۰۳، ۲.۵ میلیارد مترمکعب رهاسازی آب انجام شده است: «ولی من‌بعد باتوجه‌به کاهش نزولات جوی و گرمای هوا و  تبخیر بالای آب دریاچه که امری اجتناب‌ناپذیر بوده و چرخۀ تبخیر چیزی عادی است، سطح تراز فعلاً نسبت به سال ۱۴۰۰ بسیار مناسب است. سطح تراز دریاچۀ ارومیه در سال ۱۳۹۸ که سیلاب‌های ناگهانی زیادی رخ داد، به ۳.۵ تا ۴ میلیارد مکعب رسیده بود. وضعیت فعلی دریاچۀ ارومیه مناسب و قابل‌قبول مـی‌باشد و آن روند قهقرایی جلویش گرفته شـده است و این امـر بیشـتر مدیـون کارهای عملیاتی همـکاران در مجـموعۀ سازمـان بالاخص مـعاونت دریایی و امـور تالاب‌هـا اعم از لای‌روبی، رهاسازی حقـابه‌ها و اسـتفاده از تصفیه‌خانه‌های شهرستان‌های ارومـیه و تبریز بوده که امیدواریم وضعـیت از این نیز بهتر خواهد شد.»

او همچنین تأکید کرده بود: «حتماً باید داده‌ها و آمارها را از مراکز درست بگیرید که راستی‌آزمایی‌ شده باشد. این آماری که در فضای مجازی پخش می‌شود و مدعیان محیط‌زیست این کار را انجام می‌دهند، کذب محض است.»

سلاجقه این اخبار را کذب اعلام کرده بود که کاهش سطح  تراز آب از سوی متولی جدید ستاد احیاء دریاچۀ ارومیه یعنی استانداری آذربایجان غربی، در وب‌سایت رسمی این ستاد منتشر و آمار نیز توسط دفتر مطالعات پـایۀ منـابع آب شـرکت آب منـطقه‌ای آذربایجان غربی تولید شد. بنابراین آمار از مراکز درست دریـافت شده و صرفاً آماری نبوده که در فضـای مجازی منتشر شده باشد. به نظر می‌رسد، کاهش ۶۲ سانتی‌متر تراز دریاچۀ ارومیه نسبت به سال ۱۴۰۰، نه یک «کذب محض»، بلکه یک «حقیقت» است که حالا وزارت نیرو هم نمی‌خواهد آن را بپذیرد.

«سیـدعزت‌الله ضـرغـامی» وزیـر میـراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، با بیان اینکه در طول دولت سیزدهم، ۱۶۰۰ پروژۀ گردشگری به ارزش ۴۰۰ هزار میلیـارد ریال به بهره‌برداری رسید، اعلام کرده که در این مدت برای ۴۰ هزار نفر در حوزۀ گردشگری اشـتغـال مسـتقیم ایـجـاد شـده اسـت؛ موضوعی که البته باتوجه‌به آمارهای موجود از بیـکـاری در حـوزۀ گردشـگری، چـندان دلخوش‌کننده‌ نیست. پیش از این در مرداد ۱۴۰۰، رئیـس وقـت کمیـسیون گردشگری اتـاق بازرگـانی ایـران از بیـکاری ۱۳ هزار راهنمای گردشگری در ایران و خسارت ۱۲ هـزار میـلیارد تومـان به صنعت گردشگری خبـر داده بـود. در پـاییز ۱۴۰۱ و با فروکـش کـردن پـاندمی کـرونا، مـرکز پژوهش‌هـای مـجـلس خسـارت‌های کرونـا به صنعـت گردشگری را به این شرح اعلام کرده بود: ۲۰۷ هزار و ۱۴۳ مـیلیـارد ریـال خسـارت اقتصاـدی و ۸۷ هزار و ۵۲۵ بیکاری. حـالا هم برخی اصناف حوزۀ گردشگری معتقدند، این آمار احتمالاً مربوط به بخش زیرساختی است، وگرنه در حوزه‌های مختلف از جمله راهنمایان گردشگری یا بوم‌گردی‌ها، نه‌تنها اشتغال جدیدی ایجاد نشده، که شغل‌های زیادی از دست رفته است.

 بیکاری مطلق

بهـمن ۱۴۰۲ بـود کـه رئیـس هیـئت‌مـدیرۀ جـامـعۀ انجـمن‌های حـرفه‌ای راهنـمایان گردشگری ایران، در پانزدهمین گردهمایی راهنـمایان گـردشگری ایـران از خـروج ۳۰ درصـد راهنمایان گـردشگری از صنـعت یا از کشور خبـر داد. «مـحسن حاجی‌سعید» با اشاره به موج بیکاری‌ها در ۴ سال گذشته اظـهار کرد: «بـرخی از راهنـمایـان در حـوزۀ گردشگران ورودی از چین و روسـیه و البته کشورهای عربی، با چالش زیـادی روبه‌رو نیستند، اما بیشتر راهنمایان حرفه‌ای که در انـواع گردشـگری در بخش فرـهنگی فعال بودند و انگلیـسی‌زبان و سـایر زبان‌های کشورهای اروپایـی از جمله آلمانی، فرانسه، ایتالیایی و… بودند، عمدتاً با چالش‌های بسیار جدی روبه‌رو هستند. مشخصاً بیشتر این افراد مهاجرت کردند و بسیاری از این افراد بیکار و ناچار به تغییر شغل شده‌اند. به‌نوعی مـی‌توان گفت حدود ۳۰ درصد از راهنـمایان حـرفه‌ای در حوزۀ گردشگری به واسطۀ بحران‌هایی که طی چند سال گذشته با آن روبه‌رو شدیم و البته اقدامات حمایتی دیرهنگام و قـهر سازمان برنـامه و بودجه با دولت و خواسـته‌های مـردم، تغییر شغل داده و از این حـرفه کناره‌گیـری کرده یا مهاجرت کرده‌اند.»

«محسن حاجی‌سعید» با بیان اینکه این شرایط از ۲ سال پیش تاکنون بیکاری مطلق را برای راهنمایان گردشگری رقم زده است، می‌افزاید: «گرچه در این مدت یک موج آموزش اتفاق افتاد و تعدادی از افرادی که علاقه‌مند بودند راهنمای گردشگری شوند در یک سال گذشته در کلاس‌های آموزشی شرکت کردند، ولی این ملاک کار کردن در این بخش نیست.»

او تأکـید می‌کنـد: «اصـلی‌ترین معضل گردشگری ورودی که داشتیم حل‌نشده باقی مانـده که نشان‌دهندۀ ضعف وزارت امور خـارجـه و سـیاست‌های کلان خـارجی و ارتـباط بـا غـرب است. هرچـند مـا مرجع اعلام آمار نیسـتـیم، امـا در حوزۀ خـودمان و باتـوجه‌به بازخـوردهـایی کـه از هـمکاران مـی‌گیریم، می‌توان گفت ورودی گردشگری از اروپای غربی به ایران به‌طور کامل متوقف شده و این یعنی  میلیاردها دلار ضرر به کشور و بیکاری‌های نیروهای متخصص از جمله راهنمایان گردشگری.»

حـاجی‌سـعید در پایان صـحبـت‌های خود مـی‌گوید: «نسـبت به وقـفۀ دوره کـرونا، مراکزی افتتاح شـده و خب بالطبع نیروی کاری هم مشغـول بـه کـار شـده است که احتملاً منظور وزیر اشتغال در همین بخش باشد.»

  ازدست‌رفتن یک هزار شغل

یـکی دیگر از زیرمجموعه‌های گردشگری، اقـامتگاه‌های بــوم‌گـردی اسـت کـه آمـار ارائه‌شده از سوی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، با اوضاع اشتغال در این بخش هم هم‌خوانی ندارد.

«پیام ما» پیش از این در گزارشی با عنوان «مُهر تعطیلی بر پیشانی ۵۰۰ بومگردی» به این موضوع اشاره کرده بود که براساس آمار، طی یک سال گذشته ۵۰۰ تا ۷۰۰ اقامتگاه از رده خارج شدند و مجوزشان تمدید نشد، درحالی‌که فقط ۲۰۰-۳۰۰ بومگردی به این آمار اضافه شده است.

«یـاور عبیری» رئیس جامعۀ اقامتگاه‌های بومـگردی ایـران، به «پـیام ما» مـی‌گوید: «به‌طـور میانگیـن، سه اشـتغال بـرای هر بوم‌گردی در نظر می‌گیریم.»

باتوجه‌به آنچه عبیری می‌گوید، خروج ۷۰۰ بومگردی از چرخۀ گردشگری، یعنی بیکاری حداقل ۲۱۰۰ نفر و ورود ۳۰۰ بومگردی به چرخه، یعنی اشتغال ۹۰۰ نفر و با این آمار یعنی نه‌تنها اشتغال جدید در حوزۀ بومگردی ایجاد نشده، که حدقل یک هزار شغل هم از دست رفته است.

  اشتغال‌جدید داشتیم، اما!

رئیس جامعۀ حرفه‌ای هتل‌داران ایران البته در‌ گفت‌وگو با «پیام ما» بدون ارائۀ آمار روی صـحبت‌هـای وزیـر مـیـراث فـرهـنـگی، گردشگری و صنایع‌دستی صحه می‌گذارد و می‌گـوید: «به‌دلیل اینکه هتل، رستوران و مـجمـوعه‌هـای گـردشـگـری زیـادی بـه بهره‌برداری رسیده و فعالیت این مجموعه‌ها مستلزم جذب افراد است، اشتغال جدید داشته‌ایم.»

باایـن‌حال، «جـمشید حـمزه‌زاده» ایـن موضوع را که تعطیلی مراکز گردشگری و بیکاری فعالان چه نسبتی با اشتغال‌ جدید دارد را، موضوعی جدا می‌داند و دربارۀ آن صحبت نمی‌کند.

  حال گردشگری خوب نیست

با همۀ این‌ها، طبق گزارشی که خبرگزاری دولت یعنی «ایـرنا» منتشر کرده بود، آمار کلی گردشگری ایران هم اوضاع خوبی ندارد و ارائۀ آمار اشتغال ۴۰ هزار نفری، شاید فقط امیدواری را در یکی از بخش‌های زیرمجموعۀ گردشگری ایجاد کند. براساس این گزارش، صنـعت گـردشگری در سال ۲۰۲۲ (۴۰۱-۱۴۰۰) رقـمـی بیـش از یـک تریلیون دلار در جهان گردش مالی داشته که از این میزان، قارۀ اروپا موفق به جذب بیش از ۵۰ درصد شده و کشورمان فقط ۰.۶ درصد از این آمار را به خود اختصاص داده است.

بـه اسـتناد ایـن گـزارش در سـال ۲۰۲۲، هزینه‌کرد توریست‌های ورودی به ایران ۶۳ درصد کاهش داشته و به حدود ۶ میلیارد دلار رسیده است.

مقایسۀ آمار متوسط ورود گردشگران و مسافران در سال ۲۰۲۳(۱۴۰۲) با آمار سال ۲۰۱۹ (۹۸-۱۳۹۷) (پیـش از همـه‌گیـری کرونا)، نشان می‌دهد آمارهای ورود به ایران همچنان ۳۷ درصد با پیش از همه‌گیری کرونا فاصله دارد. براساس این داده‌ها، ایران فقط در ماه‌های سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۳ (شهریور و مهر)، توانسته به تراز مثبتی در مقایسه با آمار مشابه در سال ۲۰۱۹ دست یابد.

آمـار و اطلاعات نشان می‌دهد که وضعیت سـفرهای داخـلی هـم چنـدان حـال‌وروز خوشی ندارند.

به‌گفتۀ «مـصطفی فاطـمی» دبـیـر ستـاد مرکـزی همـاهنگی خدمـات سفـر، از ۲۵ اسـفند ۱۴۰۱ تـا ۱۵ فـروردیـن‌ ۱۴۰۲، ۵۷ مـیلیون و ۱۱۸ هـزار و ۱۲۳ شب اقامت در سراسر کشور ثبت شده کـه به نسبت نوروز سال ۱۴۰۱، حدود ۱۷ درصـد رشد را نشان می‌دهد. از میان آمار کلی اقامت، ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار شب اقامت نیز در «مراکز اقامتی رسمی» ثبت شده که رشدی را به نسبت سال گذشته نشان نمی‌دهد.

***

«سـیدعزت‌الله ضرغامی» پنجشنبه (۱۴ تیر)، در آیـین افتتاحیۀ «هتل پنج ستارۀ رز» در صدرای شیراز، با بیان اینکه ۲ هزار پروژۀ گردشگری در سراسر کشور در دست اجراست، گفته بود که بیـشتر این پروژه‌ها مربوط به مراکز اقامتی است و با وجود همۀ مشکلات اقتصادی کشور، ۴۰۰ هزار میلیارد تومان پروژۀ گردشگری درحال اجراست که ۸۰ پـروژه بیـش از ۸۰ درصـد پیـشرفـت فیزیکی دارند و تا پایان سال به بهره‌برداری می‌رسند. اینکه این پروژه‌ها چقدر می‌تواند حرال صنـعت گـردشـگری را خـوب کنـد مشخص نیست،‌ اما به نظر مـی‌‌رسد ابتدا باید مشاغل ازدست‌رفته را بازگرداند و بعد به فکر اشتغال جدید بود.

روستای خیج مرکز دهستان کلاته‌های غربی در بخش بسطام است‌. این روستا همین یکی دو دهه پیش به واسطۀ آب‌وهوای خوب آن معروف بـود. یک دهه قبل خـشک شدن، چاه آبی که مـنبع اصـلی آب شـرب اهالی می‌شد، اولین زنـگ‌های خطـر را برای مدیریت آب به صدا درآورد. مسئولان آن وقت چاه دیگری زدند و مشکل به شـکل مقطعی حـل شـد. حالا چاه دوم هـم بـه مشـکل خـورده و اهـالی را بـا چالش‌های جدی مواجه کرده است.

خدیجه غنچه ساکن روستای خیج است و در این ماه‌ها با مشکل قطعی آب زندگی‌اش به هم ریخته است. «از ۱۸-۱۹ فروردین به بعد، ما روزی یک ساعت آب داریم که البته حالا به دو تا دو و نیم ساعت رسیده است.»

هفته‌های اول حوالی دو نیمه شب آب برای یک ساعت وصل می‌شد. اهالی بعد از یک روز سـخت،‌ خـواب بـودنـد و تـعداد محـدودی می‌‌توانستند ظرف‌ها را برای مصرف روزانـه پر آب کنند. حالا ساعت وصل آب به ساعت شش صبح رسیده است. اهالی همه این ساعت روز بیدارند با سطل‌ها و دبه‌ها. برخی که شرایط بهتری دارند،‌ مخزنی خریداری کرده و آن را در همین دو ساعت به اندازه‌ای که بتوانند پر می‌کنند. مشکل خدیـجه و سایر زنان روستا این است کـه دهیار و شورا به این مسئله کاملاً بی‌تـوجه‌اند. «زنان روسـتا به لحاظ بهداشت مشکل دارند. هرچه به مسـئولان هم می‌گوییم، هیچ‌کس به مشکل ما رسیدگی نمی‌کند.»

غنچه و گروه دیگری از اهالی به بنیاد مسکن بابت این خانه‌سازی اعتراض کرده‌اند؛ پاسخ آن‌ها این بوده که به شورا و دهیار بگویید یا به ادارۀ آب و فـرمانداری شـهرستان شـاهرود مراجعه کنید. «وقتی شورا و دهیاری روستای من به فکرم نیستند،‌ فرماندار به حرف من گوش می‌کند؟»

 مشکل خدیجه و سایر اهالی روستای خیج این است که گوش شنوایی برای مشکل‌شان پیدا نمی‌کنند. «آب برای خوردن پیدا نمی‌کنیم،‌ باغ‌هایمان دارند خشک می‌شوند،‌ خودمان هم داریم خشک می‌شویم. به همـسرم گفته‌ام از این روستا برویم، اما سرمایه‌اش را نداریم. اگر پولی دستـمان بـیاید، یـک روز هـم ایـن‌جا نمی‌مانم؛ اینجا جـای زندگی نیـست. دو سـه سال دیگر خیج کاملاً ویرانه می‌شود.»

به‌گفتۀ میراحمدی، این روزها مردم سرگردان به حال خود رها شده‌اند. مهمانی‌ها کم شده و هـیچ‌کـس رغـبت به رفت و آمد با دیـگری به واسطۀ کـمبود آب نـدارد. «به جـان بچه‌هایم راضی هستیم ماشین بگیریم و هرجا می‌گویید برویم تا مشکل آب خیج حل شود.»

لوله‌های آب روستا فرسوده‌اند

«اعظم عجم» دهیار روستا، مشکل را در کم شدن میزان آب‌دهی چاه می‌داند. «روستا پستی و بلندی زیادی دارد‌؛ به بلندی‌ها کمتر آب می‌رسد؛ ضمن آنکه یک‌سری لوله‌های آب روستا فرسوده است.» عجم بیش از این اطلاعاتی ندارد و معتقد است باید مسئولان در ادارۀ آب و فاضلاب شاهرود در این زمینه نظر دهند. «حسن گرزین» بخش‌دار بسطام هم تنها به یک گزارۀ کلی اکتفاء می‌کند: «چاه آب روستا مشکل پیدا کرده و دارند روی آن کار می‌کنند.»

به‌گفتۀ او، لای‌روبی چاه درحال انجام است تا مشکل به کلی برطرف شود‌‌. زمانی که از رفع مشکل حرف می‌زنیم، چه زمانی مدنظر است؟ «ادارۀ آب در جریان است. چاه قدیمی بوده و نیاز به لای‌روبی دارد تا پایین‌تر بروند. اما من در جریان مسائل فنی نیستم و ادارۀ آب شاهرود اطلاعات کامل را دارد.»

«علیـرضا مطـهری‌نژاد» مـدیر امـور آبفای شهرستان شاهرود، پاسخ مشـخصی به این پرسش ندارد. «من شما را نمی‌شناسم و باید با ادارۀ کل سمنان هماهنگ کنید.» او خواستار هماهنگی با روابط‌عمومی برای ارتباط با ادارۀ کل آب و فـاضـلاب ســمنـان اسـت. مـسئـول روابط‌عـمومی هـم موضـوع آب را مـرتـبط با بحث‌های حراستی می‌داند و هرگونه صحبتی را منوط به مجوز و استعلام از ادارۀ کل سمنان می‌داند. در نهایت اینکه، با تماس مکرر ب این ادارۀ کـل و عـدم پاسخگویی، همچنان پروندۀ قطعـی مکـرر آب در روسـتای خیج باز مانده است. اهالی همچنان ساعت شش صبح بیدار می‌شوند،‌ به میزانی که بتوانند ظرف‌ها را پرآب می‌کنند و در تلاش‌اند هر چقدر می‌توانند میزان مصرف‌شان را کاهش دهند. آن‌ها منتظرند که شورای روستا از سفر حج بازگردد و فکری برای مشکل آن‌ها کند.

رهبر انقلاب دیروز و در اولین دقایق آغاز رأی‌گـیـری، رأی خـود را بـه صـندوق انداختند. ایشان پس از انداختن رأی، تأکید کردند که در مرحلۀ دوم انتخابات، مردم باید همت‌شان بیشـتر باشد تا کار را تمام کننـد و فـردا رئـیس‌جمـهورمان را داشته باشیم.
آن‌طور که پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظـم رهبری خـبر داده اسـت، «آیت‌الله خامنه‌ای» پس از انداختن رأی خود در صندوق ۱۱۰، روز انتخابات را یک روز خوب و روز فعال شدن مردم برای یک امر مهم سیاسی دانستند و گفتند: ان‌شاءالله مردم عزیزمان با همت بیشتر در مرحلۀ دوم و حضور در پای صندوق‌های رأی و انتخاب بهترین، کار را در این مرحله تمام می‌کنند تا فردا شنبه، رئیس‌جمهورمان را داشته باشیم.
رهبر انقلاب همچنین با اشاره به برخی گزارش‌ها مبنی بر افزایش شوق و علاقۀ مـردم در ایـن مرحلـه از انـتخـابات ریاست‌جمهوری، افزودند: اگر این‌گونه باشد، خرسند کننده است و امیدواریم خداوند متعال ملت را موفق و کشور را آباد کند و همۀ کسانی را که در این مسیر زحمت می‌کشند، مشمول لطف و رحمت خود قرار دهد.

وزیر کشور:‌ فرد منتخب مردم، رئیس‌جمهور همه است
وزیر کـشور با حضور در قرارگاه انتظامی امام علی(ع) که در ستاد فراجا برگزار شد، گفت: تا به این لحظه گزارش‌ها حاکی از برگزاری انتخاباتی منظم و در کمال امنیت بوده است؛ امیدواریم تا پایان رأی‌گیری و شمـارش آراء و اعـلام رئیس‌جمهور منتخب، شـاهد همیـن نظـم و امنیت در سراسر کشور باشیم.
«احمد وحیدی» با اشاره به لزوم حمایت همه‌جانبه از رئیس‌جمهور منتخب ادامه داد: فرد منتخب مردم، رئیس‌جمهور همه است و باید براساس قانون و در چارچوب نـظـام مـقـدس جمـهوـری اسـلامی و سیاست‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی عمل کند و همه باید در این راه یاری‌گر او بـوده تـا ان‌شـاءالله شـاهد پیـشرفت و توسعۀ کشور در همۀ عرصه‌ها باشیم.

سعید جلیلی: از فردا هرکس که منتخب مردم شد، مورد احترام همه است
سعید جلیلی نامزد چهاردهمین دورۀ انتخابات ریاست‌جمهوری، دیروز پس از انداختن رأی خود به صندوق در محل مسجد جامع قرچک، در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت: از فردا نیز هرکس که منـتخب مـردم شد، مورد احترام همه است و رئیس‌جمهور همۀ کشور است. همه باید به او کمک کنند تا با قدرت، چهار سال پرشکوه و پرافتخار را برای کشور رقم بزنیم.
آن‌گونه که «ایرنا» روایت کرده، او اضافه کرد: امروز همۀ دنیا اعتراف دارند که این مردم هستند که تعیین می‌کنند در چهار سـال آیـنـده چـه کـسی مـسئولیـت ریاست‌جمهوری را عهده‌دار باشد و این حق شماست که تعیین کنید چه مسیری، چه فـردی و چه رویکردی در چهار سال آینده، کشور را اداره کند. نامزد چهاردهمین دورۀ انـتـخـابـات ریـاسـت‌ جـمـهوری خاطرنشان کـرد: آنچـه کـه مردم انـجام می‌دهنـد، کاری بـزرگ اسـت. مـن بارها عرض کـردم که برنامه، برآورد، شعار و رویکرد مـا این است که امروز یک جهان فرصت داریـم و در چهار سال آینده این جهان فرصـت باید تبدیل به یک ایران جهش شود.
جلیلی ادامه داد: لازمۀ اینکه ما به چنین جهشی دسترسی داشته باشیم، این است که همۀ مردم باید آن نقش پرشکوه خود را ایفا کنند و امروز نقطۀ شروع آن حرکت و ایفای نقش است و از همین‌ها شروع می‌شود.
او گفـت: هـرچه مـردم بیشتر پای صندوق‌های رأی بیایند، آن نقش پرشکوه ایفا می‌شود و قدرت نظام و توانایی آن برای یک جهش بزرگ در چهار سال آینده بیشتر فراهم می‌شود.
نـامزد چـهاردهمـیـن دورۀ انتـخابات ریاست‌جمهوری، ابراز امیدواری کرد: با حضور گستردۀ مردم و با انتخاب شایستۀ آن‌ها، در چهار سال آینده نه‌تنها مسائل و مشکلات روزمره حل می‌شود، بلکه یک جهش بزرگ داشته باشیم و از امروز این نقش آغاز می‌شود.
«مـحسن مـنصـوری» رئیـس ستـاد انتخاباتی جلیلی و معاون اجرایی رئیس دولت سیزدهم، این کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری را همراهی می‌کرد.
مسعود پزشکیان، نامزد چهاردهمین دورۀ انتخابات ریاست‌جمهوری نیز، دیروز به همراه «محمدجواد ظریف» با حضور در مدرسـۀ عاشورای قلعه‌حسـن‌خان، در دور دوم انتخـابات ریاسـت‌جـمهوری شرکت کرد.

پس‌لرزۀ پیامک وزارت کشور به مردم دربارۀ انتخابات
پیامک وزارت کشور در روز انتخابات برای مشارکت مردم در انتخابات، واکنش‌هایی را به همراه داشت.
در این راستا، «محمدجواد آذری جهرمی» در شـبکۀ اجـتماعی «ایـکس» نوشت: «ارسـال پیامک انبوه بـاید برای افزایش مشـارکت باشـد نه تلاش برای کاهش مشارکت!»
«علـی قلهکی» فعال رسانه‌ای اصول‌گرا نیـز، در ایـن رابطـه در شبکۀ اجتماعی ایـکس، به آمار نظرسنجی‌ها دربارۀ رابطۀ معکوس پـیامـک‌های وزارت کـشور و مشارکت مردم اشاره کرد و نوشت: به صراحت در بررسیِ علل عدم مشارکتِ یکی از مجموعه‌های نظرسنجی آمده که «پیامک‌های وزارت کشور» اثر (هرچند با درصد پایین) داشـته اسـت؛ خب برادر پیامک نزن! بـدنه‌ای کـه تکلیـفی رأی می‌دهد که کاری به پیامـکِ شـما ندارد؛ آن‌هم کـه مـردد اسـت، بـا پـیامک شما متزلزل می‌شود!
«رحمت‌الـه بیـگدلی» فـعال سـیاسی اصلاح‌طلـب نیـز، در شبـکۀ اجتـماعی ایکس نـوشت: «جناب وزارت کشور، اگر واقعاً خـواهان مشارکت گستردۀ مردم در انتخابـات هستید، لطفاً شما مردم را تشویـق به حضور در انتخابات نکنید! اگر شمـا مردم را دعوت به حضور نکنید، قطعاً حضور مـردم بیشـتر خواهـد بـود! لطفا دست از پیامک زدن بردارید!»
آن‌طور که «خبرآنلاین» نوشت، مجموعۀ افـکارسنـجی «پـرسـش» در گـزارش تحلیلی خود آورده که پیامک‌های پیاپی وزارت کشور در روز انتخابات، یکی از علل کاهش مشارکت در دور اول بوده است.
در مرحلۀ اول این انتـخابات، حدود ۴۰ درصد از بیش از ۶۱ میـلیون واجد شرایط رأی‌دهی شرکت کردند که کم‌فروغ‌ترین انتـخابات ریاست‌جـمهوری ایـران لقـب گرفت.