غلبه بر تغییر اقلیم و همه‌گیری کرونا با همکاری کشورها ممکن می‌شود 

دبیر کل سازمان ملل متحد در پیامی به مناسبت سال نو میلادی ۲۰۲۱ گفت: «تغییرات اقلیمی و همه‌گیری کووید-۱۹، بحران‌هایی هستند که تنها به صورت جمعی و با یکدیگر قابل حل هستند.» به گزارش مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد، در پیام آنتونیو گوترش آمده است: «دوستان عزیز، ۲۰۲۰، سالی همراه با محنت، فاجعه و اشک بود. کووید-۱۹ زندگی ما را ازکارانداخت و جهان را در رنج و اندوه فرو برد. بسیاری از عزیزان ما از دست رفتند و همه‌گیری، همچنان با ایجاد امواج جدید بیماری و مرگ ادامه دارد. فقر، نابرابری و گرسنگی در حال افزایش است.  مشاغل از بین می‌روند و بدهی‌ها در حال افزایش است و کودکان در حال تکاپو هستند. خشونت خانگی در حال افزایش و ناامنی در همه جا است.» او پیامش را این‌طور ادامه داده است: «اما سال نو در پیش است و با رسیدن آن، پرتوهایی از امید را می بینیم: افرادی که دست کمک به همسایگان و غریبه‌ها دراز می‌کنند، کارکنان خط مقدم مبارزه با کرونا که همه تلاش خود را می‌کنند، دانشمندانی که در حداقل زمان ممکن در حال تولید واکسن هستند، کشورهایی که برای جلوگیری از فاجعه اقلیمی تعهدات جدیدی را قبول می‌کنند. اگر با همبستگی و اتحاد با یکدیگر کار کنیم، این پرتوهای امید می‌تواند به سراسر جهان برسد.» گوترش این‌ها را درس‌های این سال دشوار دانسته و گفته است: «هم تغییرات اقلیمی و هم همه‌گیری کووید-۱۹، بحران‌هایی هستند که تنها به صورت جمعی و با یکدیگر، به عنوان بخشی از گذار به آینده‌ای فراگیر و پایدار قابل حل هستند. بلندپروازی اصلی سازمان ملل متحد برای ۲۰۲۱ ایجاد ائتلافی جهانی برای خنثی‌سازی کربن و به صفر رساندن انتشار آن تا ۲۰۵۰ است. هر دولتی، شهر‌ی، کسب ‌و‌کار و فردی می‌تواند در دستیابی به این چشم‌انداز سهیم باشد.» در ادامه این پیام آمده‌: «اجازه دهید با یکدیگر، بین خود و طبیعت صلح برقرار، با بحران اقلیمی مقابله، انتشار کووید-۱۹ را متوقف و ۲۰۲۱ را تبدیل به سالی برای بهبودی کنیم؛ بهبودی از تاثیرات مهلک ویروس، بهبودی اقتصاد و جوامع شکسته. بهبودی از تفرقه و آغاز بهبودی سیاره زمین. این باید عزم ما برای سال ۲۰۲۱ باشد.» دبیر کل سازمان ملل متحد در پایان آرزو کرده است که سال نو، سرشار شادی و صلح باشد.

سازمان حفاظت محیط زیست به دلیل استفاده از مازوت در نیروگاه شازند اراک به وزیر نفت و هیات دولت تذکر داد

تذکر برای مازوت‌سوزی

دیروز اصفهان آلوده‌ترین روز سال را تجربه کرد هوای تهران برای سومین روز ناسالم شد و آلودگی در اراک ادامه پیدا کرد.

| پیام‌ما| اصفهان آلوده‌ترین روزش را از سر گذراند، دود سیاه در آسمان تهران برای سومین روز ماندگار شد و اراک و کرج و تبریز هم نهمین روز زمستان را با آلودگی سپری کردند. چنان آلوده که سازمان هواشناسی توصیه کرد که همه گروه‌های سنی در این شهرها از تردد غیرضروری خودداری کنند. با شدت‌گرفتن این وضعیت و پیش‌بینی ادامه آن تا هفته بعد، «مازوت‌سوزی» و تاثیر آن بر آلودگی بار دیگر پررنگ شده، سازمان حفاظت محیط‌زیست به وزیر نفت و هیات دولت تذکر داده و مسئولان هر کدام از ظن خود درباره اتهام این ماده نفتی سخن می‌گویند.

عصر دیروز سامانه پایش کیفی هوای کشور نقاط بسیاری را در تهران، البرز، مرکزی، خوزستان، اصفهان، زنجان و آذربایجان شرقی «بسیار آلوده» نشان می‌داد. شدت این وضعیت در تهران به دلیل تعدد ایستگاه‌هایی که به رنگ قرمز درآمده‌اند و در اصفهان به دلیل ثبت رکورد آلوده‌ترین روز بیش از دیگر نقاط کشور مورد توجه قرار گرفت. تداوم این وضعیت در روزهای گذشته به ویژه در این دو استان باعث شد باز هم حرف مازوت به میان بیاید و نمایندگان اصفهان، درباره استفاده از این سوخت نفتی در نیروگاه‌ها و صنایع هشدار بدهند. علی نیکزاد در پایان جلسه علنی دیروز مجلس از نوشته نمایندگان استان اصفهان و هشدار به خاطر آلودگی هوای اصفهان گفت: «در این یادداشت آمده است که آلودگی هوای اصفهان و شهرهای اطرافش مخصوصا شاهین‌شهر، به شدت افزایش یافته است. در خواست می‌کنیم که از سوخت مازوت در واحدهای صنعتی، نیروگاهی و سیمان اصفهان استفاده نکنید.» یک روز قبل از این هم نمایندگان استان مرکزی گفتند که استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه باعث آلودگی شهر اراک شده است. آن‌ها گفتند مازوت‌سوزی در اراک در حالی ادامه دارد که رئیس‌جمهور قول داده بود شیر مازوت نیروگاه را می‌بندد و اجازه استفاده از این سوخت را نخواهد داد.

 گره کور مازوت‌سوزی

یک سال پیش از این عیسی کلانتری معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در روز ملی هوای پاک گفته بود: «تحریم‌ها از یک طرف باعث شد وزارت نفت نتواند مازوت تولیدی خود را صادر کند، از طرف دیگر وقتی مانع مصرف مازوت در نیروگاه‌ها شدیم. انبار پالایشگاه‌ها پر از مازوت شد به‌طوری که در آستانه تعطیلی بودند چون نه می‌توانستند مازوت را مصرف کنند و نه صادر به ناچار نیروگاه‌ها دوباره به مازوت سوزاندن روی آوردند و گرفتار هوای آلوده شدیم، یعنی دچار دور بسته‌ای شده‌ایم که در شرایط تحریم نمی‌دانیم چطور از آن بیرون بیاییم.» تا قبل از این‌که آلودگی هوا برای یک زمستان دیگر یقه تهران ، اصفهان و اراک را بگیرد، از مازوت جوری صحبت می‌شد که انگار خاطره‌ای دور است اما امسال صحبت‌های پیشین کلانتری بازخوانی شد و شدت‌گرفتن آلودگی هوا مسئولان مختلف را به اعتراض و اعتراف واداشت. مثل حرف‌های چهار روز پیش کلانتری، در گفت‌وگویی رادیویی: «نیروگاه‌های شرق تهران می‌توانند از مازوت استفاده کنند اما نیروگاه‌های غرب تهران به‌دلیل این‌که با وزش باد، آلودگی‌ها وارد شهر می‌شود، حتماً باید از گاز استفاده کنند.» او با ابراز تاسف از این‌که «نفت مازوتِ مازاد تولیدی را به دلیل تحریم‌ها نمی‌توانیم صادر کنیم»، گفت شرایطی ایجاد شده است که هیچ کشوری هم این نفت مازوت را حتی رایگان از ما نمی‌گیرد. با این همه اداره کل محیط‌زیست تهران توضیح داد که از ابتدای سال تاکنون در نیروگاه‌ها و صنایعی که تاثیر مستقیمی بر آلودگی هوای تهران دارند از سوخت مازوت استفاده نشده است. نمایندگان سازمان حفاظت محیط‌زیست البته بارها گفته‌اند و تکرار کرده‌اند که در صورت کاهش مصرف برق و گاز، نیاز نیروگاه‌ها به مصرف سوخت کاهش پیدا می‌کند و صنایع به سوزاندن مازوت روی نمی‌آورد. در روزهای گذشته وزارت نیرو هم اعلام کرده که برای کاهش مصرف این سوخت آلاینده مردم باید ده درصد از مصرف برق و گاز را کاهش دهند و طرح خاموشی یکی در میان معابر هم به همین دلیل آغاز شده است؛ صرفه‌جویی در مصرف برق برای کاهش آلودگی.

 تذکری به وزیر نفت

با ادامه استفاده نیروگاه شازند اراک از مازوت، معاون محیط‌زیست انسانی خبر داده که سازمان حفاظت محیط‌زیست به همین دلیل به وزیر نفت و هیات دولت تذکر داده است. استاندار مرکزی عصر روز دوشنبه در صحن شورای اراک گفت: «در روز شنبه، نیروگاه شازند با علم به این‌که باید یک واحد را تعطیل می‌کرد و دو میلیون مازوت مصرف می‌کرد، با چهار واحد فعالیت کرد و با کمک دادستان اراک مجوز تعطیلی دو واحد را گرفتیم و اگر تا فردا گاز را تامین نشود، نیروگاه موظف به مصرف دو میلیون لیتر مازوت است، در غیر این صورت اگر برای حفظ حجم تولید مجبور شوند مازوت بیشتری بسوزانند یا به همین مقدار مازوت اکتفا کرده و کاهش تولید داشته باشند، باید راه دوم را انتخاب کنند. از سه‌شنبه حداقل دو واحد نیروگاه تعطیل می‌شود، البته روز یکشنبه نیز پالایشگاه شازند در آستانه تعطیلی بود که به ناچار از مازوت استفاده کرد و آلایندگی شدت گرفت ولی با تامین گاز این مشکل پالایشگاه از یکشنبه شب حل شد.» به دنبال این اتفاقات مسعود تجریشی، معاون محیط‌زیست انسانی با بیان این‌که بر اساس آخرین اطلاعات تاکنون از سوخت مازوت در صنایع و نیروگاه‌های مهم و بزرگ تهران استفاده گسترده‌ای نشده است، به ایسنا گفته است: «نیروگاه شازند اراک با استفاده از سوخت مازوت آلودگی بسیار زیادی تولید می‌کند بنابراین سازمان حفاظت محیط‌زیست در این زمینه به وزیر نفت و هیات دولت تذکر داده‌ است.»

وضعیت همه نیروگاه‌ها

«با چه تدبیری به جای ساخت و ایجاد انبارهای جدید برای نگهداری مازوت، از ریه‌های شهروندان به عنوان انبار مازوت استفاده می‌شود؟» این سوال در شورای شهر تهران پرسیده شده بود. همان روزهای اولِ آلودگی. حالا تجریشی گفته براساس آمار روزانه‌ای که در اختیار سازمان حفاظت محیط‌زیست قرار می‌گیرد تاکنون از سوخت مازوت در صنایع و نیروگاه‌های مهم و بزرگ تهران استفاده گسترده‌ای نشده، هرچند «ممکن است برخی از صنایع یا واحدهای کوچک در اطراف تهران از مازوت به‌صورت محدود استفاده کنند.» او یکی از صنایع دماوند را مثال زده که در هفته گذشته حدود روزانه دو میلیون لیتر از مازوت استفاده می‌کرده است اما صنایع مهم تهران را از مازوت دور دانسته. به گفته او در سایر شهرهای صنعتی و پرجمعیت کشور نیز نیروگاه‌ها و صنایعی که نزدیک به مناطق مسکونی هستند به سمت مازوت‌سوزی نرفته‌اند، مثل اصفهان که «به‌طور دائم اطلاعات مخازن مازوت آن چک می‌شود و حتی این مخازن پلمب شده‌اند.» از میان همه موارد نیروگاه شازند تنها موردی است که در نزدیکی مناطق مسکونی و پرجمعیت  از سوخت مازوت استفاده کرده است و آلودگی بسیار زیادی هم تولید می‌کند. «از این‌رو به آقای بیژن زنگنه – وزیر نفت – و هیات دولت تذکر داده‌ایم که باید هرچه زودتر مازوت‌سوزی نیروگاه شازند قطع شود.» با این همه بسیاری از صنایع و نیروگاه‌های ما در کشور نزدیک به شهرها و نقاط مسکونی قرار گرفته‌اند، مثل بسیاری از نیروگاه‌ها و صنایع استان اصفهان. «۷۰ درصد صنایع استان اصفهان در ۵۰ کیلومتری شهر اصفهان و در مسیر باد غالب شهر مستقر شده‌اند و آلودگی را به سمت شهر هدایت می‌کنند. از سوی دیگر اصفهان از لحاظ مصرف انرژی در کشور رتبه دوم را دارد و ۸۰ درصد صنایع آلاینده آن نیز در نزدیکی شهر قرار دارد.» این در حالی است که طبق گفته معاون محیط‌زیست انسانی، اگر نیروگاه‌ها و صنایع نزدیک به مناطق مسکونی بخواهند از مازوت استفاده کنند باید ابتدا مخازن را فک پلمب کنند. «سازمان محیط‌زیست با فک پلمب مخازن این نیروگاه‌ها و صنایع به‌شدت مخالفت کرده و اگر بدون مجوز دادستانی اقدام به فک پلمب کنند، کاری غیرقانونی انجام داده‌اند بنابراین با آن‌ها برخورد می‌شود.»

 دودآلود‌ترین روز اصفهان و ادامه ماجرا

شهروندان اصفهان در روزهای گذشته نفس‌کشیدن در هوای ناسالم را هر روز و هر روز تجربه کردند. کیفیت هوای کلان‌شهر اصفهان در ایستگاه‌های پایش دائم، بر حسب شاخص کیفیت هوا (AQI) برای دو روز متوالی وضعیت قرمز و ناسالم برای عموم را نشان داد و شاخص لحظه‌ای هوای اصفهان دو روز پیش روی عدد ۲۰۰ و بسیار ناسالم قرار گرفت. اصفهان با داشتن ۱۰ هزار واحد صنعتی، بیش از ۷۴ شهرک صنعتی، ۶۵۰ معدن فعال، هزار واحد سنگ‌بری، ۶۰۰ واحد سنتی تولید آجر و ۲ میلیون خودرو و موتورسیکلت، همیشه آلاینده‌ساز بوده. از ۱۰ هزار واحد صنعتی حدود ۶۰۰ واحد آلوده کننده هوا بوده و از این تعداد حدود ۴۸۰ واحد در محدوده شهری واقع شده است و دیروز بر اساس نمودار شاخص آلودگی‌های اداره محیط‌زیست استان، آلوده‌ترین روز سال خود را به ثبت رساند. علاوه بر تهران، اصفهان و اراک، در همدان و شیراز هم هوا آلوده شد. به طوری که  صبح دیروز غلظت آلاینده‌های صنعتی در همدان هم افزایش پیدا کرد اما با ناپایداری هوا وضعیت رو به بهبود رفت. همچنین معاون نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط‌زیست فارس خبر داد که کیفیت هوای شیراز با قرار گرفتن روی شاخص ۱۱۹ برای گروه‌های حساس ناسالم گزارش شده است. این در حالی است که بر اساس اعلام اداره کل هواشناسی فارس تا روز جمعه به دلیل عدم وزش باد و همچنین پایداری هوا افزایش غلظت آلاینده‌ها دور از انتظار نیست.

با همه این‌ها سازمان هواشناسی پیش‌بینی کرده که تداوم و تشدید پایداری هوا تا یکشنبه هفته آینده (۱۴ دی‌ماه) موجب افزایش غلظت آلاینده‌ها و کاهش کیفیت هوا در شهرهای تهران، کرج، اصفهان ، اراک و تبریز می‌شود و البته پتانسیل افزایش غلظت آلاینده‌ها به شرایط ناسالم برای تمامی گروه‌های سنی و در مناطق پرتردد و در اطراف صنایع آلاینده درون‌شهری افزایش غلظت آلاینده‌ها تا شرایط بسیار ناسالم هم وجود دارد.

تصویب قوانین بین‌المللی جدید برای مقابله با پسماند پلاستیکی کشورهای توسعه یافته

زباله‌های ثروتمندان جهان مهار می‌شود

فقط 9 درصد زباله‌های پلاستیکی تولیدی بازیافت شده، حدود 12 درصد آنها سوزانده شده و 79 درصد دیگر در محیط طبیعی تخلیه شده‌ است.

مجتبی پارسا |‌ بالاخره زمان آن رسید تا قوانین بین‌المللی جدیدی برای مقابله با تجارت جهانی «افسار گسیخته» در زمینه پلاستیک تنظیم شود. تجارتی که در آن، کشورهای ثروتمند، زباله‌های خود را به کشورهای فقیر می‌ریزند و حالا به گفته رئیس بخش زباله‌های فرامرزی سازمان ملل قوانین جدید باعث می‌شود که در پنج سال آینده، اقیانوس‌های پاک‌تری داشته باشیم.

خبرگزاری گاردین در گزارشی نوشته هدف این قوانین که قرار است از روز یکم ژانویه، یعنی 12 دی ماه اجرایی شوند، شفاف‌کردن این تجارت است، به طوری که به کشورهای در حال توسعه مانند ویتنام و مالزی اجازه می‌دهد از پذیرش زباله‌های بی‌کیفیت و زباله‌هایی که به سختی بازیافت می‌شود، حتی پیش از بارگیری در کشتی، خودداری کنند.

«رالف پایت» مدیر اجرایی کنوانسیون‌های بازل، روتردام و استکهلم می‌گوید: «این دیدگاه خوشبینانه من است که معتقدم تا پنج سال دیگر، نتایج این موضوع را مشاهده می‌کنیم. بسیاری از افرادی که در خط مقدم مبارزه با زباله‌های پلاستیکی هستند، به ما خواهند گفت که میزان این زباله‌ها در اقیانوس‌ها کاهش یافته یا نه؛ اما من گمان نمی‌کنم که این اتفاق در دو سه سال آینده رخ دهد اما در افق پنج ساله، چرا. گرچه این هنوز ابتدای کار است.»

در حال حاضر، کشورهای در حال توسعه – که بسیاری از آن‌ها دارای صنایع بازیافت زباله‌های پلاستیکی هستند که از کشورهای دیگر آمده تا زمانی که محموله‌های زباله وارد آن کشورها نشود، نمی‌توانند متوجه شوند که این محموله‌های ارسال شده، آیا قابل بازیافت یا بیش از حد آلوده است یا نه. در نهایت، زباله‌هایی که قابل بازیافت نیست، معمولا یا به طور غیرقانونی سوزانده می‌شود، یا در محل‌های دفن زباله یا آبراهه‌ها و رودخانه‌ها ریخته می‌شود.

تنها 9 درصد همه زباله‌های پلاستیکی که تاکنون تولید شده، بازیافت شده است. حدود 12 درصد آن‌ها سوزانده شده است. 79 درصد دیگر، در زمین‌های دفن یا دپوی زباله در محیط طبیعی تخلیه شده‌اند؛ جایی که غالبا از طریق فاضلاب‌ها، آب حاصل از باران و سیل وارد رودخانه‌ها می‌شوند. اکثر زباله‌هایی که به رودخانه‌ها می‌رسند، در نهایت سر از اقیانوس‌ها درمی‌آورند. قوانین جدید که از سوی بیش از 180 کشور تحت اصلاحیه کنوانسیون بازل مورد توافق قرار گرفته، یک سیستم «رضایت آگاهانه پیشین» را برای همه زباله‌های صادراتی آلوده یا زباله‌هایی که به سختی بازیافت می‌شوند، ایجاد می‌کند. «رضایت آگاهانه پیشین» یعنی این‌که پیش از ارسال محموله زباله‌ها به یک کشور، مقامات آن کشور با آگاهی از اطلاعات آن زباله‌ها، رضایت یا عدم‌رضایت خود را برای پذیرش یا عدم پذیرش این زباله‌ها اعلام می‌کنند.

«رالف پایت» معتقد است که کنترل شدیدتر صادرات ممکن است در ابتدا باعث شود که شاهد باشیم کشورهای بزرگ صادرکننده زباله‌های پلاستیکی مثل انگلیس و آمریکا، زباله‌های خود را می‌سوزانند یا آن‌ها را دفن می‌کنند. او می‌گوید: «در کوتاه مدت بله؛ احتمالا آن‌ها زمین‌های خود را با این زباله‌ها پر می‌کنند یا آن‌ها را می‌سوزانند. اما در طولانی مدت، اگر سیاست‌های دولت‌ها درست باشد و اگر مصرف‌کننده‌ها بر فشارهای خود پایبند بمانند، این امر باعث ایجاد محیطی برای بازیافت بیشتر و رویکرد دایره‌ای به تولید و بازیافت پلاستیک میشود.»

بر اساس اطلاعاتی که در ماه اکتبر منتشر شده، ترکیه در درجه اول و سپس مالزی دو بازار بزرگ برای زباله‌های پلاستیکی انگلیس هستند.

آژانس محیط‌زیستی به گاردین گفته است، در سال 2020، بریتانیا 22 درخواست بازگشت زباله‌های پلاستیکی از سوی هفت کشور داشته است. این کشورها شامل مالزی، که 42 کانتینر زباله‌های «غیرقانونی» را در ژانویه پس فرستاد، اندونزی، ویتنام، رومانی، کرواسی، لهستان و بلژیک بوده‌اند.

طبق قوانین جدید، برای 20 مورد از این 22 درخواست، موافقت پیشین نیاز بوده که البته در صورت اطلاع دولت این کشورها، ورود این محموله‌ها رد می‌شد. اصلاحیه بازل در قوانین انگلیس گنجانده شده و به نهادهای نظارتی این کشور اجازه می‌دهد تا آن را پیاده‌سازی و اجرا کنند.

«رالف پایت» مدیر اجرایی کنوانسیون‌های بازل، روتردام و استکهلم می‌گوید که ممنوعیت ورود زباله‌های پلاستیکی در سال 2018 از سوی چین پیامی «شوکه‌کننده» برای کشورهای توسعه‌یافته بود. کشورهایی که برای بازیافت موادی که خودشان نمی‌توانستند بازیافت کنند، بر چین متکی بودند. پایت می‌گوید: «پیام چین این سیگنال برای برای جهانیان فرستاد که در این میان یک مشکل جدی وجود دارد که ما باید آن را برطرف کنیم.»

به غیر از زباله‌های پلاستیکی، کشورهای توسعه‌یافته همچنین هزینه پنهان سلامت و محیط‌زیست را هم به کشورهای دیگر صادر می‌کنند. بسیاری از این کشورهایی که پلاستیک‌های آلوده و غیر قابل بازیافت (یا به سختی قابل بازیافت) را وارد می‌کنند، امکاناتی برای مقابله با آن را ندارند.

پایت می‌گوید: «برای همه اسان‌تر بود که همه چیز را در یک کانتینر بریزند و آن را صادر کنند و کسی هم از آن‌ها نپرسد که آیا این کشور قادر به مقابله با این زباله‌ها را دارد؟ آیا تکنولوژی مقابله با آن را دارد؟ و این کشورها با چیزهایی که نمی‌تواند بازیافت کند، چه کار باید بکند؟»

او می‌گوید که این اصلاحیه، «کاتالیزوری» برای تغییر است و حالا به دولت‌ها بستگی دارد که بخش بازیافت و سایر بخش‌های خصوصی را تشویق کنند که در این صنعت با حاشیه سود کم، مشارکت کنند و نوآوری داشته باشند: «فشار زیادی از طرف صنعت، از جانب مصرف‌ کنندگان، از سوپرمارکت‌ها وجود دارد تا ابتکار عمل به خرج دهند. کووید 19 کارها را پیچیده و سخت کرد اما از طرفی این کمک را به ما کرد که بیاموزیم چگونه مواد غذایی خود را به روشی سالم‌تر بسته‌بندی کنیم.»

انگلیس که در کنار آمریکا بزرگ‌ترین تولید کننده پلاستیک در جهان است، دو سوم زباله‌های پلاستیکی خود را صادر می‌کند. کل صادرات زباله‌های پلاستیکی انگلیس به کشورهای غیراتحادیه اروپا در ماه اکتبر، 22.9 میلیون کیلوگرم بود که از این میان، 13.9 میلیون کیلوگرم آن به ترکیه ارسال شد.

سخنگو اداره محیط‌زیست، غذا و امور روستایی گفت که متعهد شده است صادرات زباله‌های پلاستیکی آلاینده را به کشورهای غیر OECD (سازمان همکاری اقتصادی و توسعه) ممنوع کرده و کنترل دقیق‌تری را بر صادرات زباله اِعمال کند، گرچه از ماه اکتبر انگلیس همچنان 7.1 میلیون کیلوگرم زباله پلاستیکی خود را به مالزی که عضو OECD نیست، فرستاده است. «سایمون الین» عضو انجمن بازیافت انگلستان هشدار داده که قوانین جدید می‌تواند به معنای سوزاندن زباله‌های بیشتر یا پلاستیک‌های بیشتر در محل دفن زباله‌ها باشد. الین گفته است: «در انگلیس ما حدود 70 درصد پلاستیک‌های جمع‌آوری‌شده را صادر می‌کنیم چراکه ما دارای ظرفیت پردازش آن‌ها نیستیم. حالا با قوانین جدید، بسیاری بیشتر سوزانده یا دفن می‌شود.»

«تیم گرابیل»، یک وکیل آژانس تحقیقات محیطی می‌گوید، با وجود «سکسکه کوتاه‌مدت»، قوانین جدید، اثر مثبتی خواهد داشت: «من شخصا معتقدم که از لحاظ محیط‌زیستی و اخلاقی، این قوانین چه زمان می‌تواند اثر بسیارمثبتی بگذارد. پلاستیک‌های آلوده همواره یک بارِ اقتصادی اضافی بر دوش کشورهای درحال توسعه بوده است. 

ما حالا شاهد خواهیم بود که با ورود مقادیر کمتری از زباله‌های پلاستیکی به این کشورها، ظرفیت مدیریت پسماند آن‌ها برای زباله‌های خانگی خودشان، آزاد می‌شود.»

پس از نامه روحانی به قالیباف 

 تصویب کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۰

در جلسه بعدازظهر دیروز سه‌شنبه، اعضای کمیسیون‌ تلفیق کلیات لایحه بودجه 1400 به رای گذاشته شد که با ۲۳ رای موافق، ۱۹ رای مخالف و ۱ رای ممتنع به تصویب رسید. به گزارش ایسنا، کمیسیون‌ تلفیق از روز شنبه وارد بررسی کلیات لایحه بودجه ۱۴۰۰ شده بود. حالا پس از تصویب کلیات لایحه بودجه، کمیسیون‌ تلفیق بررسی این لایحه در بخش‌های درآمدی را آغاز خواهد کرد. رای مثبت اکثریت اعضای کمیسیون تلفیق به لایحه 1400 در حالی صورت می‌گیرد که صبح دیروز، حسن روحانی، رئیس جمهوری در نامه‌ای به محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، پیشنهادات خود را درباره اصلاح لایحه بودجه 1400 براساس نامه رهبر انقلاب ارائه کرد. اعضای کمیسیون تلفیق در جلسه دیروز بعداز ظهر نامه رییس جمهوری را هم بررسی کردند. 

به گزارش فرارو، متن نامه حسن روحانی رئیس جمهوری با خطاب به محمد باقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی به این شرح است: 

بسمه تعالی

جناب آقای دکتر قالیباف

رئیس محترم مجلس شورای اسلامی

با سلام و احترام؛

بازگشت به نامه شماره 10/72163/د مورخ 1399/9/25 جنابعالی و عطف به نامه شماره 106785 مورخ 1399/9/23 رئیس دفتر محترم مقام معظم رهبری (مدظله العالی) آثار تغییرات مزبور در لایحه بودجه 1400 به شرح زیر می باشد:

1- افزایش مصارف به میزان 53 هزار میلیارد تومان شامل:

1-1- بازپرداخت تعهدات دولت به صندوق توسعه ملی بابت اقساط تسهیلات 175 میلیون یورویی به بیمه سلامت به میزان 3 هزار میلیارد تومان.

1-2- افزایش مصارف بابت جبران موارد مندرج در جدول بند هـ تبصره 4 به میزان 50 هزار میلیارد تومان.

۲-  کاهش منابع ناشی از مجوز استفاده از 18 درصد سهم صندوق توسعه ملی صرفا در صادرات یک میلیون بشکه در روز به میزان 40 هزار میلیارد تومان.

لذا تراز منابع و مصارف در راستای تحقق دستور مقام معظم رهبری(مد ظله العالی) به شرح زیر در لایحه بودجه سال 1400 اعمال می‌شود: 

1- مبلغ 53 هزار میلیارد تومان از محل افزایش فروش اوراق مالی

2- مبلغ 40 هزار میلیارد تومان از محل صرفه جویی حین اجرا و کاهش تخصیص مصارف توسط سازمان برنامه و بودجه کشور.»

پافشاری بر اصلاح بودجه

از سوی دیگر، مالک شریعتی نماینده مردم تهران در مجلس با انتشار تصویر این نامه در صفحه شخصی خود در توئیتر نوشت: پافشاری مجلس بر اصلاح بودجه۱۴۰۰ جواب داد؛ رییس‌جمهور بالاخره بر اساس احکام نامه رهبری رسما به رییس مجلس نامه زد که در راستای تعامل مثبت سه قوه و جلسه اخیر به میزبانی مجلس تلقی می‌شود؛پیشنهادات محتوائی نامه را تایید نمی‌کنیم این گام اول اصلاح بودجه۱۴۰۰ است.

فرارو اما این اصلاح توسط دولت را مرتبط با پافشاری مجلس ندانسته و نوشته است که «به خاطر نامه رهبری» دولت باید این اصلاح را انجام می‌داد و به نظر نمی‌رسد با این اصلاح خواسته‌های مجلس تحقق پیدا کرده باشد.

با این حال این توئیت مالک شریعتی را می‌توان اینگونه ارزیابی کرد که مجلس کلیات لایحه بودجه را تصویب کند و نامه روحانی را به حساب اصلاح تمام لایحه بگذارد.

با این ارزیابی می‌توان گفت احتمالا کلیات لایحه بودجه توسط مجلس تصویب شود.

نامه رهبر انقلاب چه بود؟

رهبر معظم انقلاب 25 آذر ماه در پاسخ به نامه رئیس جمهور مبنی بر کاهش سهم صندوق به 20 درصد در لایحه بودجه 1400، برداشت مازاد بر ۲۰ درصد از صندوق توسعه را فقط تا سقف ۱ میلیون بشکه در روز مجاز دانستند و نیز هرگونه برداشت از صندوق را برای مصارف اجازه ندادند.

حسن روحانی پیش از این از رهبری تقاضا کرده بود که سهم صندوق توسعه ملی در بودجه سال آینده از 38 درصد به 20درصد کاهش یابد.

متن نامه حجت‌الاسلام گلپایگانی رئیس دفتر رهبر انقلاب خطاب به رئیس‌جمهور به این شرح بود:

جناب آقای رئیس جمهور

«با کاهش سهم صندوق به 20 درصد مشروط به رعایت نکات ذیل موافقت می‌گردد:

1- سهم صندوق توسعه ملی برای فروش نفت خام، میعانات گازی و مازاد بر یک میلیون بشکه در روز، 38 درصد منظور گردد و کلیه تسهیلات سررسید شده دولت از صندوق توسعه ملی از محل سهم دولت از مازاد مذکور پرداخت گردد.

2- کلیه مصارفی که در بودجه سال 1399 از محل منابع صندوق توسعه ملی تأمین مالی گردیده‌اند (موضوع بند ه تبصره 4 ماده واحده)، در بودجه سال 1400 از محل منابع بودجه عمومی تأمین مالی گردند. برداشت از منابع صندوق توسعه ملی برای مصارف بودجه سال 1400 مجاز نمی‌باشد».

با این نامه اصلاح لایحه بودجه ضروری شد. با این حال این نامه و جزییات آن با انتقادات شدید مجلس از لایحه تفاوت دارد. در همین راستا مرکز پژوهش های مجلس پیشنهاد رد کلیات لایحه را داده بود.

چالش کلانشهرها در مدیریت کاهش ریسک

یادداشتی از مهدی زارع زلزله‌شناس و رییس شاخه زمین‌شناسی فرهنگستان علوم

اصطلاح «کلانشهر» در اوایل قرن بیستم وارد ادبیات علمی و تخصصی شد. سازمان ملل متحد ابتدا استفاده از این اصطلاح برای توصیف شهرهایی با جمعیت 8 میلیون نفر یا بیشتر به کار می‌برد. اما در حال حاضر  آستانه  لحاظ شدن شهری به عنوان کلانشهر 10 میلیون نفر است. در سال 1800 ، فقط 3درصد از جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کردند، این رقم در پایان قرن بیستم به 47درصد رسید. در سال 1950 ، 83 شهر با جمعیت بیش از یک میلیون نفر وجود داشت. تا سال 2007، این تعداد به 468 شهر رسید. جمعیت شهری 3.2 میلیارد نفری امروز تا سال 2030  به 5 میلیارد نفر افزایش خواهد یافت. کل رشد شهری طی 25 سال آینده در کشورهای در حال توسعه خواهد بود. یک میلیارد نفر، تقریباً یک هشتم از  جمعیت 7.8 میلیارد نفری جهان در پایان سال 2020 در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند. در کشورهای فقیر ، زاغه‌های  پرجمعیت به دلیل شرایط غیر بهداشتی، سو تغذیه و عدم مراقبت‌های بهداشتی مرکز توسعه بیماری‌های مختلف هستند. تا سال 2030 ، بیش از 2 میلیارد نفر در جهان در محله‌های فقیرنشین زندگی می‌کنند . بیش از 90 درصد جمعیت شهری اتیوپی، مالاوی و اوگاندا، سه کشور  از روستایی‌ترین کشورهای جهان‌، در حال حاضر در محله‌های فقیرنشین زندگی می‌کنند. در ایران جمعیت تهران و پیرامون در سال 1399، حدود 13.6 میلیون نفر تخمین زده می‌شود. در طول روز بیش از 13 میلیون نفر در داخل شهر تهران، برای کار و سایر فعالیت‌ها، تردد دارند. حدود 30 درصد ساکنین کلانشهرها در سکونتگاه‌های ناهنجار زندگی می‌کنند. حاشیه نشینی مترادف با آسیب‌ها و انحراف‌های اجتماعی است. نبود مشارکت، احساس تبعیض، نداشـتن روحیـه شهروندی، و زندگی در سکونتگاه‌های پرریسک و آسیب پذیر از ویژگی‌های عمده حاشیه‌نشینی و حاشیه‌نشینان است. سه شهر بزرگ جهان: تا سال 2030 توکیو با جمعیت پیش بینی شده 37 میلیون، دهلی نو  با  36 میلیون،  شانگهای با  31 میلیون نفر هستند.

اکثریت  جمعیت جهان به زودی در شهرها و عمدتا در شهرهای بزرگ زندگی خواهند کرد. روند افزایش ریسک‌های شهری چالش‌های جدی اجتماعی را در آینده ایجاد می‌کند.  از اواسط دهه 1990، اتحادیه جغرافیایی بین المللی در مورد آسیب پذیری در برابر بلایای شهرهای بزرگ، مجموعه‌ای از مطالعات موردی را در مورد ابرشهرهایی که در معرض فاجعه‌های بزرگ طبیعی بوده‌اند – و قرار دارند – انجام داد.  این شهرها عبارتند از: توکیو، سئول، سیدنی، لیما، مکزیکوسیتی، لس آنجلس، سانفرانسیسکو، میامی، لندن و داکا.  مطالعات موردی بر بررسی سوابق تاریخی سوانح بزرگ در هر شهر و مستند سازی تغییرات اخیر در اجزای مختلف ریسک از جمله، خطر، قرار گرفتن در معرض خطر (معرضیت) و  آسیب پذیری متمرکز بود. مشخص شد که قرار گرفتن در معرض و آسیب پذیری مهم‌ترین اجرای موثر ریسک هستند. ریسک‌ها تنها بخشی از دستور کار معمول مدیریت شهری هستند که در بسیاری از کشور های در حال توسعه در اولویت نیز نیستند.  مدیریت ریسک  در شهرهای بزرگ باید با توجه دقیق به زمینه مدیریت سیاست‌های کلی شهری دنبال شود. تاب آوری (قابلیت زیسک سازگارانه با مخاطرات، با اجتال کمترین خسارت در صورت بروز سانحه، و قابلیت بازگذشت سریع به وضعیت قبل از حادثه) روز به روز در مدیریت شهری مهم‌تر می‌شود. اما رابطه بین ریسک و تاب آوری  بسیار کم درک شده است.

ابرشهرها در کشورهای در حال توسعه با ریسک جدی فاجعه روبرو هستند، به ویژه هنگامی که در مکان‌های کم ارتفاع ساحلی واقع شده‌اند و نابرابری اجتماعی و اقتصادی زیادی دارند. از این لحاظ، آنها به طور معمول موارد جالب در زمینه کاهش ریسک سوانح  هستند. مناطق کلانشهرهای جاکارتا و بمبئی هر دو در معرض خطرات مربوط به آب هستند – خواه این ریسک‌ها سیلاب باشد، یا  کمبود آب آشامیدنی یا مسائل مربوط به آلودگی آب.  جوامع فقیر در مناطق فقیرنشین به ویژه به دلیل محدودیت محافظت در برابر چنین سوانحی آسیب پذیر هستند.  در نگاه اول، وقتی با این تهدیدات روبرو می‌شوند تمایل به رفتارهای خطرناک دارند.  تصور می‌شود که آنها به دلیل اقدامات نامناسب خود را در معرض خطر قرار می‌دهند و وضعیت را بدتر می‌کنند در محله‌های فقیرنشین در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد،  قم و تبریز  مهاجرت از مناطق روستایی به این شهرها، به ویژه به حاشیه این شهرها، می‌تواند دلیل اصلی آسیب پذیری شناخته شود زیرا مهاجران از دسترسی به نیازهای اساسی خود محروم هستند به عنوان مثال شبکه آموزشی و بهداشتی در پروژه‌های توسعه‌ای در مقیاس بزرگ و ضرورت مشارکت جوامع محلی، چالش مهم امروز و آینده مشارکت دادن هر چه بیشتر این بخش مهاجران جدید به حاشیه رانده شده در جوامع شهری است. هر نوع مدیریت ریسک موفق در آینده به موفقیت چنین برنامه‌هایی برای حاشیه‌نشین‌های شهر های بزرگ در کشور های در حال توسعه مربوط است.

آلودگی هوا کابوس ناتمام روزهای زمستانی شده ‌است. دیروز هم یکی از آن کابوس‌ها بود و ترکیب «ناسالم برای همه» در پنج شهر تکرار شد. اهوازِ آلوده، اراکِ دودآلود، اصفهانِ محصور در صنایع و کرج و تهران؛ همسایه‌هایی با آسمان سیاه. یک روز قبل از این هوای اصفهان و تهران تنها برای گروه‌های حساس ناسالم بود و در وضعیت نارنجی. اما همین که سرما و پایداری هوا ادامه پیدا کرد، طبق پیش‌بینی‌ها آلودگی غلیظ و غلیظ‌تر شد و چنان پیش رفت که در نقشه سامانه پایش کیفی هوای تهران، تنها چند نقطه زرد و نارنجی باقی ماند و 25 ایستگاه پایش به رنگ قرمز درآمد؛ یعنی نفس کشیدن برای اهالی تهران در این نقاط که از شرق‌تا غرب و از شمال تا جنوب گسترده‌اند، سخت شد.

شاخص کیفیت هوا (AQI) به پنج دسته اصلی تقسیم‌بندی می‌شود. صفر تا ۵۰ یعنی هوا «پاک» است. از ۵۱ تا ۱۰۰ هوا «قابل قبول(سالم) یا متوسط» است. از ۱۰۱ تا ۱۵۰ هوا «ناسالم برای گروه‌های حساس»است و از ۱۵۱ تا ۲۰۰ «ناسالم برای همه گروه‌ها». از ۲۰۱ تا ۳۰۰ شرایط کیفی هوا «بسیار ناسالم» است و از ۳۰۱ تا ۵۰۰، «خطرناک».

صبح دیروز هوای شهرهای اراک، اهواز، تهران و کرج ناسالم برای گروه‌های حساس و اصفهان در شرایط ناسالم برای همه گروه‌ها قرار گرفتند. تا چند ساعت بعد اوضاع در بعضی شهرها بهتر و بعضی شهرها بدتر شد. مثلا در نقشه پایش کیفی هوای کشور یک نقطه به رنگ بنفش درآمد؛ ایستگاه گتوند، آلاینده PM10 (ذراتی با قطر کمتر از 10 میکرومتر)، شاخص 218، بسیار ناسالم. این را البته در هیچ خبری ننوشتند. در سیستان و بلوچستان هم همینطور؛ ایستگاه ایرانشهر، آلاینده PM10، شاخص 236. جز این دو نقطه بنفش و بسیار ناسالم، آلاینده دیگر ایستگاه‌های قرمز PM2.5 تشخیص داده شد.

سامانه پایش کیفی هوای کشور در ساعت پنج عصر نشان می‌داد که در اراک دو ایستگاه شریعتی با شاخص 164 و ایستگاه مخابرات با شاخص 154 در شرایط ناسالم برای همه گروه‌ها قرار گرفته‌اند و شمار  ایستگاه‌های قرمز در استان اصفهان به پنج مورد رسیده است: شاهین‌شهر 154، نجف‌آباد (نامشخص)، ایستگاه سگزی 164، پروین 168، احمدآباد 186. از میان آنها وضعیت ایستگاه احمدآباد از دیگر ایستگاه‌ها، نگران‌کننده‌تر بود.

استان البرز چهار ایستگاه قرمز داشت اما در ساعت 18 فقط آلودگی در ایستگاه متروی کرج باقی ماند و البته بیشتر شد و به 164 رسید. در آذربایجان شرقی هم ایستگاه حکیم نظامی با شاخص 163 و میدان نماز با 153 آلوده‌ترین نقاط استان بودند و در خوزستان علاوه بر آن لکه بنفش در ایستگاه گتوند، شاخص کیفی آلودگی هوا در مسجد سلیمان روی عدد 174 قرار گرفت.

کابوس بزرگ اما برای تهران بود. ایستگاه‌ها در جای‌جای استان به رنگ قرمز درآمدند؛ پردیس 151، لواسانات 170، دانشگاه شهید بهشتی 156، پاسداران 158، اقدسیه 169، شهرداری منطقه دو 159، ژئوفیزیک 152، تربیت مدرس 169، دانشگاه تهران 173، ایستگاه شریف 164، شادآباد 153، قائم 154، سلامت 160، پارک رازی 162، شهرداری منطقه ده 165، پارک شکوفه 177، پیروزی 176، گلبرگ 157، شهرداری منطقه چهار 154، فرمانداری شهر ری 165، باقرشهر 16، منطقه پانزده 152، پاکدشت 166، پیشوا 154. همه اینها، ناسالم برای همه.

البته بر اساس پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی، آلودگی هوا در کلانشهرها از جمله تهران، اراک، کرج و قم تا آخر هفته کماکان ادامه دارد. سازمان هواشناسی توصیه کرده است که افراد از ترددهای غیرضروری خودداری کنند و تاکید کرده است که مبتلایان به بیماری‌های قلبی یا ریوی، سالمندان، کودکان و زنان باردار فعالیت‌های طولانی یا سنگین خارج از منزل خود را کاهش دهند.

نگران‌کننده است

همین ادامه آلودگی هوا و شدت‌گرفتنش در شرایط شیوع کرونا و صحبت درباره مجوزهای استفاده از مازوت مثلا در شرق تهران و شازند اراک بود که باعث شد رییس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت هم به سخن بیاید و بگوید که «وضعیت آلودگی هوا در کلانشهرهای کشور نگران کننده است» و سازمان محیط زیست باید نظارتی جدی بر منابع آلودگی هوا در کلانشهرها داشته باشد. عباس شاهسونی در زمانی که میانگین شاخص کیفیت هوای تهران روی عدد ۱۴۸ و ناسالم برای همه گروه‌ها قرار گرفت، گفت: «کیفیت هوا در ۱۶ ایستگاه شهر تهران بالاتر از ۱۵۰ و در محدوده ناسالم برای همه گروه ها است. در سایر کلانشهرها نظیر کرج و اصفهان نیز وضعیت ناسالم برای همه گروه ها است. با توجه به پایداری هوا تا روز پنج‌شنبه همچنین ارتباط افزایش غلظت آلاینده‌های هوا به خصوص غلظت ذرات معلق کوچکتر از ۲.۵ میکرون و میزان ابتلا و مرگ ناشی از کووید ۱۹ از عموم مردم به خصوص گروه‌های حساس شامل بیماران قلبی، ریوی، زنان باردار، سالمندان، کودکان و بیماران مبتلا به دیابت و آسم درخواست می‌شود که تا حد امکان از تردد در فضای آزاد اجتناب کنند.» او اینها را گفت و از مردم خواست در این شرایط پنجره محل سکونتشان را هر یک ساعت حداکثر ۵ دقیقه برای تهویه هوا باز و بسته کنند.

 سال سخت آلودگی

در ادامه این وضعیت مسعود تجریشی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست با تشریح عوامل دخیل در آلودگی هوای کلانشهر تهران، راهکارهای کاهش آلودگی هوا را اعلام کرد. او با اشاره به آلودگی هوای تهران و نقش سوخت خودروها در آلایندگی تهران به پانا گفت: «اکنون در کلانشهرها از جمله تهران بنزین با استاندارد یورو ۴ و ۵ استفاده می‌شود اما با توجه به اینکه بخشی از خودروهایی که از این سوخت استفاده می‌کنند قدیمی و فرسوده هستند، آلایندگی افزایش می‌یابد.» به گفته او با همکاری وزارت راه و شهرسازی و همچنین وزارت نفت عرضه سوخت استاندارد را در ۱۶۰ جایگاه عرضه سوخت آغاز شده است و در حال حاضر به بیش از ۲۵۰ جایگاه عرضه سوخت استاندارد رسیده و تا پایان امسال به ۴۰۰ جایگاه خواهد رسید. همه وعده‌ها و اقدامات اما از آلودگی پایتخت و دیگر کلانشهرها نکاسته است. به گفته تجریشی آلودگی هوای تهران بیش از همه به سوخت خودروهای قدیمی و به اصطلاح فرسوده ربط دارد و احتراقات ناقصی که غلظت آلایندگی را به خصوص در هوای سرد افزایش می‌‌دهد. هرچند سازمان حفاظت محیط زیست از استاندارد نبودن سوخت نگرانی ندارد و معاونش می‌گوید: «اگر بهترین سوخت را هم داشته باشیم اما میانگین مصرف بالا باشد منجر به تولید آلاینده می‌شود و در نهایت آلودگی هوا را شاهد هستیم.» سال سختی را طی می‌کنیم، این را تجریشی در ارتباط با آلودگی هوا گفته. «در شرایط فعلی که با بحران کرونا روبه‌رو هستیم به دلیل رعایت فاصله اجتماعی مجبور به استفاده از خودروی شخصی به جای استفاده از سیستم حمل و نقل عمومی هستیم که این مسئله هم موجب افزایش آلودگی هوا در نیمه دوم سال شده است. از طرفی ناوگان حمل و نقل عمومی به ویژه اتوبوسرانی با کمبود اتوبوس روبرو است و تاکسی‌های فرسوده نیز در شهر تردد می‌کنند و در کنار این موارد پدیده وارونگی دما نیز موجب افزایش آلودگی هوا در نیمه دوم سال است.» او معاینه فنی خودروها را یکی از راهکارهای کاهش آلودگی هوا دانسته و گفته:‌«معاینه فنی خودروها ابزار بسیار کارآمدی برای سلامت خودروها و در نهایت کاهش آلودگی هوا به شمار می‌رود که خوشبختانه با اقدامی که برای یکپارچه شدن دوربین‌های پلیس و جریمه خودروهای فاقد معاینه فنی صورت گرفت، حجم خودروهایی که برای دریافت معاینه فنی به مراکز مربوطه مراجعه می‌کنند افزایش یافت.» اجرای قانون هوای پاک مسئله دیگر است؛ وظایف به 11 دستگاه ابلاغ شده اما یکی در میان عملی شده است. معاون محیط زیست انسانی در روزهای گذشته این را به «پیام ما» هم گفته بود: «دستگاه‌های مربوطه به این وظایف به خوبی عمل نکرده‌اند و نتیجه آن آلوده شدن هوای کلانشهرها از جمله تهران است.»

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنش به حمله راکتی به منطقه سبز بغداد:

حمله به اماکن دیپلماتیک و مسکونی مردود است

سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفته است، ایران برای هر سناریویی آمادگی دارد، به همه سناریوها فکر می‌کند و برای هر سناریویی پاسخی دارد. به گزارش ایسنا، خطیب‌زاده در نشست خبری خود با خبرنگاران در پاسخ به سوال در مورد احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه ایران گفت:  «ما به عنوان یک دولت برای هر سناریویی آمادگی داریم. به همه سناریوها فکر می‌کنیم و برای هر سناریویی پاسخی داریم.» او به مقامات آمریکایی توصیه کرد که در روزهای پایانی حضور خود در کاخ سفید دست از تنش‌آفرینی بردارند. او همچنین در ارتباط با حمله راکتی صورت گرفته به نزدیکی سفارت آمریکا در منطقه سبز بغداد و اظهارات وزیر خارجه و رئیس‌جمهور آمریکا علیه ایران گفت: «از نظر ما حمله به اماکن دیپلماتیک و مسکونی امر مردودی است» و محتوای سخنان  رئیس‌جمهور آمریکا و وزیر خارجه این کشور را «مشکوک و شیطنت‌آمیز» خواند و گفت: «مسئولیت عواقب هرگونه شیطنت و اقدام‌تحریک‌آمیزی در منطقه بر عهده آمریکا و کسانی است که این توطئه‌ها را انجام می‌دهند.»

خطیب‌زاده در مورد نشست غیر‌رسمی هفته گذشته وزیران امور خارجه ایران و گروه ۱+۴ گفت که در آن نشست، بیشتر به بررسی تحولات مختلف مربوط به برجام پرداخته شد: «ما به طرف‌های مقابل گفتیم که هرگاه آن‌ها به صورت موثر به تعهدات خود عمل کنند، ایران اجرای گام‌های کاهش تعهدات برجامی را متوقف می‌کند.» سخنگوی وزارت خارجه همچنین به ارائه گزارش مبسوطی از پیگیری‌های این وزارتخانه در ارتباط با پرونده ترور سردار سلیمانی پرداخت و گفت: «اجازه نخواهیم داد که خون شهید سلیمانی پایمال شود و آن‌هایی که چنین جنایتی را انجام دادند از کیفر آن بی‌امان بمانند … و دولت آمریکا در این زمینه مسئولیت دارد.» خطیب‌زاده همچنین در پاسخ به سوالی در مورد ارتباط لوایح FATF با خرید واکسن گفت، این موضوع که بعضا بخش خصوصی نتواند دارو یا چیز دیگری را بخرد به خاطر این‌که ما عضو برخی از معاهدات بین‌المللی نیستیم بر کسی پوشیده نیست و تاکید کرد: «در ارتباط با موضوع واکسن و خرید آن باید وزارت بهداشت پاسخ دهد و … تا جایی که به وزارت خارجه مربوط است هیچ درخواستی بی‌پاسخ نبوده است و ما به وظایف خود در این زمینه عمل کرده‌ایم.»

کرونا بیش از حد تصور به فرهنگ آسیب زده است 

|پیام‌ما| بر اساس بررسی‌های انجام شده درباره اقدامات کشورها در همه‌گیری کووید-۱۹، به نظر می‌رسد بخش فرهنگ بیش از آنچه تصور می‌‌شد آسیب دیده است.

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) با بررسی داده‌ها تخمین زده است که تا پایان سال ۲۰۲۰ حدود ۱۰ میلیون شغل در صنعت فیلم‌سازی با خطر مواجه شود. این در حالی است که یک سوم گالری‌‌های هنری تعداد کارمندان خود را در طول بحران به نصف کاهش داده‌اند و تخمین زده شده که بیش از ۱۰ میلیارد دلار هزینه در حوزه موسیقی از دست برود و بازار جهانی نشر با کاهشی ۵ / ۷ درصدی مواجه شود.

این امر زمانی مهم جلوه می‌‌کند که بدانیم بیشتر هنرمندان شغل رسمی (ثابت) دارند و در سطح جهان، زنان هنرمند بیش از مردان از نبود امنیت شغلی رنج می‌‌برند و به ویژه در برابر ناامنی اجتماعی و اقتصادی آسیب‌پذیر هستند.

یونسکو که اقدامات هدفمندی را برای دست‌یابی به برابری جنسیتی در این بخش‌ها ترویج می‌کند، 15 اقدام اساسی را برای مقابله با تأثیر COVID-19 در بخش فرهنگی ارائه داده است. این راهکارها در پاسخ به این بحران که منجر به تعطیلی بسیاری از سینماها، تئاترها و کتابفروشی‌ها شده و هنرمندان را از فرصت شغلی محروم کرده برای تصمیم‌گیرندگان مطرح شده تا از بیکاری فراگیر شاغلان حوزه فرهنگ جلوگیری کنند. اعطای کمک مالی به هنرمندان، خرید آثار هنری از سوی دولت‌ها و گسترش دسترسی به اینترنت برای شرکت درکنسرت‌های آنلاین از جمله این پیشنهادهاست.

این سند هم یک راهنمای عملی برای کمک به دولت‌ها در رفع چالش‌هایی است که هنرمندان و متخصصان فرهنگی به دنبال همه‌گیری ویروس کرونا با آن روبه‌رو شده‌اند و هم مشاوره‌هایی در مورد تقویت مقاومت صنعت خلاق در آینده ارائه می‌دهد.

راهکارهای عنوان‌شده از سوی یونسکو سه دسته اقدامات را به دولت‌های سراسر جهان پیشنهاد می‌دهد: حمایت مستقیم از هنرمندان و متخصصان فرهنگی، حمایت غیرمستقیم از صنایع فرهنگی و خلاق و همین‌طور تقویت رقابت‌پذیری صنایع فرهنگی و خلاق.

در این گزارش آمده است که به عنوان مثال اروگوئه و زیمبابوه بودجه‌ای را برای حمایت از هنرمندان در نظر گرفته‌اند، فیلیپین به صدها کارگر فرهنگی آسیب‌دیده از محدودیت‌های قرنطینه کمک مالی فردی کرده است و همین‌طور دولت‌های آلمان و امارات متحده عربی آثار هنری را برای درآمدزایی برای هنرمندان، از آن‌ها خریداری کرده‌اند.

درباره این موضوع «عمر ابیازار»، کارگردان تئاتر در یکی از وبینارهای یونسکو به نام ResiliArt لبنان که دهم سپتامبر برگزار شد، گفت: «ما نه تنها باید از فرهنگ به لحاظ مالی و سیاسی حمایت کنیم، بلکه باید در میز مذاکرات سیاسی هم جایی برای آن قائل شویم.»

با آغاز همه‌گیری ویروس کووید-19، برگزاری کنسرت‌ها و جشنواره‌ها آنلاین شده است. تحقیقات نشان می‌دهد، شیوع کرونا فعالیت در بستر آنلاین را تسریع کرده است. بر اساس یک تخمین، تغییرات و پیشرفت‌هایی که می‌توانست 5 سال به طول بینجامد، به سه ماه کاهش پیدا کرده است. این تغییرات زودهنگام در حالی است که برآورد یونسکو یادآوری می‌کند هنوز حدود 46٪ از مردم جهان به اینترنت دسترسی ندارند و از میان هر دو نفر، دسترسی به هنر از این طریق برای یک نفر ممکن نیست.

در ایران نیز همه‌گیری کرونا و تعطیلی بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی و هنری امنیت شغلی فعالان این حوزه را به خطر انداخته و بیمه بیکاری را به مطالبه جدی جامعه فرهنگی بدل کرده است. پیش از این در سومین جلسه شورای هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام شد که شیوع ویروس کووید-19 بالغ بر هزار میلیارد تومان به اهالی هنر آسیب زده است. وزیر فرهنگ و ارشاد که در این جلسه از خسارت ۶۰ تا ۸۰ درصدی کرونا به اصحاب هنر سخن گفته بود، در روزهای گذشته خبر داد که دولت با برقرار شدن بیمه بیکاری اهالی فرهنگ، هنر و رسانه موافقت کرده و این موضوع به تصویب رسیده است. این در حالی است که به گفته فعالان فرهنگ و هنر بیمه بیکاری چندان ارتباطی به دوره کرونا ندارد و مصوبه‌ای است که پیش‌تر در انجمن‌های صنفی سراسری فرهنگ، هنر و رسانه مطرح شده بود. همچنین حمایت از هنرمندان و فعالان حوزه صنایع‌دستی نیز با شیوع کرونا کم و بیش در جریان است و هر روز خبری درباره تسهیلات کرونایی در استان‌های مختلف به گوش می‌رسد.

تالار آیینه عمارت نصیرالدوله در حالی به بخش خصوصی واگذار می‌شود که میراث فرهنگی در نفیس بودن آن شک دارد

چند شبهه درباره «خانه سعادت‌خواه»

مدیرعامل صندوق احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی: بخشی از بنا مربوط به دوره پهلوی دوم است که متاسفانه ارزشی ندارد.

مرضیه قاضی زاده | تنها بخش باقی‌مانده از عمارت نصیرالدوله در حال واگذاری به بخش خصوصی است. در سال‌های گذشته نه میراث روی قولش ماند و نه حتی دستور مستقیم مونسان، وزیر میراث‌فرهنگی  برای مرمت بنا راه‌گشا بود. اکنون حتی معاون میراث تهران هم نمی‌داند که چه چیز جزء نفایس ملی است و چه چیز نیست. سال‌ها گذشته و هنوز تعریف دقیقی از نفایس ملی وجود ندارد. کشمکش‌های فعالان میراث‌فرهنگی هم برای نگهداری نفایس ملی، دیگر با این اوضاع و احوال اقتصادی رنگ باخته.

 سه سال از دستور مونسان، وزیر میراث‌فرهنگی برای مرمت تالار آیینه گذشته است و بنا مرمت نشده. دست آخر میراث برای مرمت بنا، تن به واگذاری بنا به بخش خصوصی داد. قرار است تالار آیینه، تنها بخش باقی‌مانده از عمارت نصیرالدوله به بخش خصوصی واگذار شود. هنوز کاربری مشخصی برایش در نظر نگرفته‌اند  اما  قرار است برای کارهای فرهنگی از آن استفاده کنند.

تالار آیینه را به نام خانه سعادت‌خواه می‌شناسند. آنچه از عمارت میرزا عبدالوهاب‌خان شیرازی آصف‌الدوله (نصیرالدوله) باقی‌مانده 250 متر اعیانی است که شامل یک  ورودی، حیاط مرکزی، اتاق آینه زیرزمین و اتاق خواب است. بخشی از عمارت در زمان پهلاو دوم به عنوان دبستان بدر استفاده شد و بخشی دیگر تخریب و تبدیل شد به بوستان.

اگر چه در پرونده‌های ثبتی میراث‌فرهنگی، خانه نصیرالدوله را همان خانه دو هزار متری ته کوچه مدرس می‌شناسند اما سجاد عسگری، دبیر کمیته مردم‌نهاد پیگیری و حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران به «پیام‌ما» می‌گاود: «این یک غلط تاریخی است که خانه مشیرالسلطنه را نصیرالدوله می‌شناسند. خانه نصیرالدوله همان مدرسه بدر است و همین تالار آیینه.»

آصف‌الدوله، معاون وزیر امور خارجه و نایب دوم وزارت امور خارجه بود. بعد هم در حکمی والی ارومیه و گیلان شد. در حقیقت پس از حکومت گیلان، ناصرالدین شاه در سال ۱۲۵۰ به او لقب نصیرالدوله داد.

بعدها پسرش، میرزا احمدخان هم از دولت‌مردان دوره قاجار شد. میرزا احمدخان اولین وزیر فرهنگ رضاشاه بود. فردی که بعدها بخشی از خانه پدری‌اش را به آموزش‌و‌پرورش اهدا کرد، همان قسمتی که الان مدرسه بدر شناخته می‌شود.

تالار آیینه، انبار کالاهای مستعمل و دورریختنی

تالار آیینه در نقل‌و‌انتقال‌های فراوان در اختیار شخصی به نام سعادت‌خواه بود. سال 82 حمید بقایی، رئیس وقت سازمان میراث‌فرهنگی، اتاق آیینه را از سعادت‌خواه خرید و قرار شد به زودی مرمت شود. خانه اما رنگ مرمت را ندید و بعد از آن عمارت چند سالی در اختیار یکی از پرسنل بازنشسته میراث‌فرهنگی قرار داشت.

شهرام شهریار، فعال میراث‌فرهنگی در «سفرناوس» درباره وضعیت خانه در آن ایام نوشته است: «تمامی جداره‌های اندرونی و بیرونی خانه نصیرالدوله با سنگ سفید مرمر پوشانده شده است و دیوارهای اصلی بنا زیر این پوشش مدفون شده است. دو در آهنی در جداره شرقی این بنا (یکی برای افراد و یکی برای پارکینگ) پس از تخریب جداره اصلی ایجاد شده، در حیاط صفحه‌ای فلزی (۵۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح زمین) برای پارک خودرو به بنا الحاق شده است. گچ‌بری‌ها و آیینه کاری‌های خانه آصف‌الدوله به دلیل عدم رسیدگی فروریخته است و بخش جداره غربی کلا اوران شده است. ارسی‌ها و پنجره‌های این تخریب و حتی بخشی از ارسی‌ها در اختیار مجموعه‌داران قرار گرفته است و این خانه زیبا در حال حاضر پارکینگ موتور و انباری کالاهای مستعمل و دور ریختنی شده است.» سازمانی که متولی حفاظت و نگهداری از بناهای تاریخی است این خانه را به مخروبه‌ای تبدیل کرده بود که هیچ شباهتی با آن عمارت تاریخ نداشت.

دستور وزیر برای مرمت تالار آیینه

پس از انتشار خبر تخریب بخشی از تالار آیینه خانه نصیرالدوله، علی اصغر مونسان، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان میراث‌فرهنگی کشور در توئیتی نوشت: «موضوع پیگیری شد. علاوه بر درخواست ارائه گزارش کامل اداره کل استان تهران راجع به این موضوع، مقرر شد به سرعت کار مرمت آن انجام شود.»

دو سال از این توئیت می‌گذرد و وزارت میراث‌فرهنگی دست از پا درازتر مانده است. این بار می‌خواهند خانه‌ای که زیر نظرشان به مخروبه تبدیل شده بود را برای مرمت به بخش خصوصی بسپارند.

پرهام جانفشان، مدیر کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران درباره علت مرمت نشدن این بنا به «پیام‌ما» می‌گاود: «این خانه در همان سال 97 به صندوق احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی داده شد تا صندوق از طریق جذب سرمایه‌گذار، مرمتش کند. به تازگی هم صندوق آن را به مزایده گذاشته تا سرمایه‌گذار انتخاب کنند و کار مرمت شروع شود.»

هادی میرزایی، مدیرعامل صندوق احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی اما به «پیام‌ما» می‌گاود: «بنا در اختیار صندوق قرار نگرفته بود و اخیرا اذن واگذاری آن داده شده است.»

تالار آیینه جز نفایس ملی هست یا نه؟ میراث نمی‌داند 

سال‌ها بین واگذار کردن یا نکردن این بنا به بخش خصوصی بحث بوده است. این اختلاف نظرها در همان ایامی بوده که بیش از هر دوره دیگری بحث نفایس ملی و حفاظت از آن‌ها مورد توجه بود. سال 93 مسعود سلطانی‌فر، رئیس وقت سازمان میراث‌فرهنگی (وزارتخانه امروزی) گفته بود که فقط «آثار جهانی» نفیس ملی‌اند؛ موضوعی که بعدها با واکنش فعالان میراث‌فرهنگی مواجه شد.

وزارت میراث‌فرهنگی اما هنوز هم تعریف دقیقی از نفایس ملی ندارد. چنان‌که معاون میراث‌فرهنگی تهران در پاسخ به این پرسش «پیام‌ما» که تالار آیینه جز نفایس ملی است یا خیر می‌گاود: «باید کمیته نفایس وزارتخانه این موضوع را تشخیص دهد.» مدیر عامل صندوق احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی این بنا را آن چنان واجد ارزش نمی‌داند. میرزایی به «پیام‌ما» می‌گاود: «تالار آیینه بخشی از بنای نصیرالدوله است که توسط مالکان، در ادوار مختلف از بنای اصلی تفکیک شده و حدود 250 متر عرصه و 240 متر اعیانی است. بخشی از بنا مربوط به دوره پهلاو دوم است که متاسفانه فاقد ارزش است و حتی نما در دهه‌های 70 سنگ پلاک شده است.»

او ادامه می‌دهد: «به تازگی اجازه انتشار فراخوان عمومی واگذاری برای مرمت، احیا و حق بهره‌برداری مدت معین تالار آیینه داده شده و قرار است از طریق جذب سرمایه‌گذار، مرمت و حفاظت از آن آغاز شود.»

اختلاف بر سر دوره ساخت تالار آیینه

به گفته او صندوق احیا در راستای هاوت‌بخشی به این بنا، با وجود شرایط نامناسب و الحاقات غیر‌اصولی که پیش از این صورت گرفته، قصد دارد بخش‌های پیرامونی عمارت را با محوریت تالار آیینه و مستندات تاریخی به جا مانده، مرمت کرده و به اصالت اصلی آن نزدیک کند تا بنا از این وضعیت اسفبار خارج شده و به عنوان یک مجموعه فرهنگی مورد بهره‌برداری قرار بگیرد.» میرزایی مدعی است که بخشی از این عمارت مربوط به دوره قاجار است و بخش دیگر در دوره پهلاو دوم تکمیل شده است؛ اما بعضی کارشناسان میراث‌فرهنگی معتقدند که تالار آیینه مربوط به دوره قاجار است. موضوعی که مهدی معمارزاده، کارشناس ارشد میراث‌فرهنگی هم آن را تایید می‌کند. عسگری، دبیر کمیته مردم‌نهاد پیگیری و حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران نیز می‌گاود: «در پرونده ثبتی این خانه به عنوان عمارت قاجاری شناخته شده است. این بنا آینه‌کاری، گچ‌بری و ارسی دارد. ارسی اصلا در دوره پهلاو نبوده است.»

 حتی نفایس ملی هم واگذار می‌شود

مدیرعامل صندوق احیا و بهره‌برداری از بناهای تاریخی یک هفته پیش به ایرنا گفته بود: «براساس قانون، انتقال نفایس ملی به غیر ممکن نیست، اما بهره‌برداری بخش خصوصی با انتقال متفاوت است. رسالت وزارت میراث‌فرهنگی حفاظت و مرمت آثار تاریخی، پژوهش در این حوزه است. » به گفته او مالکیت این بناها در مزایده‌ها‌ منتقل نمی‌شود و این در حالی است که برخی از این بناها به دلیل بی‌توجهی و نداشتن سکونت به مخروبه تبدیل شده و برخی دیگر را اشخاص حقیقی به شکل غیرقانونی تملک کرده‌اند. بنا به گفته‌های مدیر عامل صندوق احیا نه واگذاری‌های طولانی‌مدت (۵۰ سال) و نه کوتاه‌مدت (۱۰ سال) مورد نظر صندوق توسعه نیست چرا که در واگذاری طولانی مدت نقش نظارتی حاکمیتی کاسته می‌شود و در واگذاری‌های کوتاه‌مدت سرمایه‌گذار در صدد استفاده حداکثری برمی‌آید و در نتیجه به اثر خسارت می‌زند. 

مرکز پژوهش‌هاى مجلس از وضعیت اقتصادى ۶ ماه نخست امسال گزارش داد

کاهش ۳۲ درصدى درآمد دفاتر خدمات مسافرتى

رشد بخش خدمات در سال 99 صفر درصد برآورد می‌شود

اثرگذاری تحریم‌ها بر روی اقتصاد ایران در حال ثبات بود که بار دیگر شوک ناشی از فراگیری ویروس کرونا تاثیرات جدیدی را بر روی اقتصاد ایران گذاشت. یکی از اصنافی که در این دوره در تمام دنیا و همچنین ایران از این شوک بیشترین ضربه را دید بخش گردشگری بود. نرخ رشد فروش در دفاتر مسافرتی تنها در فروردین ماه به منفی 3/74 رسید. میانگین نرخ رشد فروش این بخش در 6 ماه نخست سال 99 هم منفی  58/32  محاسبه شده‌است.

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی اقتصاد ایران 11 درصد نسبت به سال 96 کوچک‌تر شده است و علت این مساله رشد اقتصادی منفی متأثر از جهش نرخ ارز و مدیریت نامناسب کسری بودجه دولت در سالهای 1397 و 1398 است.

با این حال بروز نشانه‌هایی از رشد اقتصادی مثبت در فصول پایانی سال 1398 نشان از تخلیه اثر شوک های داخلی و خارجی بر اقتصاد کشور داشته است که با شیوع ویروس کرونا از ابتدای اسفند ماه 1398 اقتصاد کشور متحمل شوک جدیدی شد.

 صندوق بین المللی پول و بانک جهانی با تعدیل پیش‌بینی خود از اقتصاد ایران، رشد اقتصادی کشور را در سال2020 (1399) به ترتیب 5/4- و 5/5- درصد برآورد کرده‌اند.

اما مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است نهادهای بین المللی در برآورد آثار شیوع ویروس کرونا بر بخش حقیقی اقتصاد ایران دچار بیش برآوردی شده‌اند.

براساس آخرین شواهد از عملکرد اقتصاد در 6 ماه اول سال 1399 و روندهای قابل تحلیل تا پایان سال، رشد اقتصادی 5/0 درصد، رشد اقتصادی بدون نفت 8/0 درصد، رشد کشاورزی 1/2 درصد، رشد نفت 6/1-  درصد، رشد صنعت 4/6 درصد، رشد آب، برق و گاز 2/4 درصد، رشد بخش ساختمان  6/14-  درصد و رشد بخش خدمات صفر درصد برآورد می‌شود.

مهم‌ترین عامل اثرگذار بر اقتصاد در نیمه اول سال 1399 شیوع ویروس کرونا بوده است. بزرگترین ویژگی شیوع این ویروس اثرگذاری بسیار متفاوت آن از اعمال تحریم‌ها بود. در واقع در حالی که اعمال تحریم‌ها عمدتاً بخش نفت و صنایع بزرگ مثل خودروسازی را متأثر ساخته بود با این حال شیوع ویروس کرونا عمدتاً بر بخش‌های خدماتی و صنایع کوچک اثرگذار بود.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران پس از نزدیک به دو سال سکوت آماری در بهار 1399 حساب‌های ملی را منتشر کرد. با این وجود تفاوت‌های بسیاری در آمارهای اعلام شده توسط  2 نهاد آماری مشاهده می‌شود. برای مثال در حالی که بانک مرکزی رشد بخش صنعت و ساختمان را در فصل اول سال 1399 مثبت اعلام کرده از نظر مرکز آمار ایران رشد این دو بخش منفی بوده است.

این نحوه انتشار آمار حساب‌های ملی به نوعی موجب سردرگمی تحلیلگران، تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران شده است و برای رفع این موضوع به نظر می‌رسد هر چه زودتر بایستی اصلاح نظام آماری کشور در دستور کار دولت و مجلس قرار گیرد.

بخش کشاورزی

بر اساس اعلام مرکز آمار رشد این بخش در 3 ماهه اول سال 1399 حدود 1/0 درصد بوده است که تفاوت بسیاری با برآورد بانک مرکزی از رشد این بخش در 3 ماهه اول سال  1399 (7/3 درصد) دارد.

رشد بخش کشاورزی در سال 1399 حدود 1/2 درصد پیش‌بینی می‌شود.

نفت خام و گاز طبیعی

با اعمال تحریم‌های آمریکا، رشد بخش نفت خام و گاز طبیعی از زمستان سال 1396 منفی شد و در سال‌های 1397 و 1398 به ترتیب رشدهای 14- و 35- درصدی را تجربه کرد. همچنین رشد این بخش در 3 ماهه اول سال 1399 براساس اعلام مرکز آمار ایران 3/14 – درصد بوده است. با این حال براساس شواهد آماری از گزارش ماهیانه اوپک به نظر می‌رسد با تخلیه کامل اثر تحریم‌ها بر این بخش رشد این بخش در ادامه سال از دامنه منفی خارج شده و مثبت شود.

به طور کلی بر اساس شواهد موجود رشد بخش نفت در سال 1399 ، 6/1- درصد پیش‌بینی می‌شود.

معدن

با توجه به عملکرد شاخص تولید شرکت‌های معدنی بورسی در 6 ماهه اول سال، می‌توان رشد حدود 6/8 درصدی بخش معدن را انتظار داشت.

صنعت

رشد این بخش در بهار سال 1399 براساس اعلام بانک مرکزی مثبت 3/1 درصد و براساس اعلام مرکز آمار 4/0- درصد برآورد شده است. به نظر می‌رسد یکی از علل این تفاوت را بتوان در کانال‌های اثرگذاری ویروس کرونا بر صنایع کشور توضیح داد. به طور کلی در محاسبه ارزش افزوده بخش صنعت توسط بانک مرکزی عمدتاً صنایع بزرگ وزن بیشتری دارند این در حالی است که در شاخص صنعت مرکز آمار ایران صنایع کوچک و متوسط سهم چشمگیری دارند.

رشد بخش صنعت در سال 1399 حدود 4/6 درصد پیش‌بینی می‌شود.

بخش ساختمان

آمار بانک مرکزی رشد 3/9  درصدی و آمار مرکز آمار ایران رشد 2 – درصدی این بخش را در 3 ماهه نخست سال  1399 نشان می‌دهد.

شواهد موجود از پروانه‌های ساختمانی صادره در نیمه دوم سال 1398 و برخی شاخص‌های مرتبط با تولید و فروش نهاده‌ها و مصالح ساختمانی در نیمه اول سال 1399 نشان دهنده رشد منفی و نسبتاً قابل توجه سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان است. به نظر می‌رسد بخش اعظم این رشد منفی مربوط به بخش ساختمان‌های مسکونی باشد

شواهد و برخی شاخص‌های مرتبط با تولید و فروش نهاده‌ها و مصالح ساختمانی در نیمه اول سال 1399 نشان دهنده رشد منفی و نسبتاً قابل توجه سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان است و بر این اساس رشد این بخش 6/14- درصد پیش‌‌بینی می‌شود

بخش خدمات

براساس اعلام مرکز آمار ایران رشد این بخش از فصل سوم سال 1397 تا بهار 1399 همواره منفی یا نزدیک به صفر بوده است که عمده‌ترین زیربخش‌های منفی کننده رشد این بخش، بخش‌های عمده‌فروشی و خرده‌فروشی و امور عمومی بوده‌ا‌ند. دلیل اصلی رشد منفی این بخش را می‌توان کاهش قدرت خرید خانوارها و کاهش مصرف خصوصی و همچنین منفی شدن رشد هزینه‌های جاری دولت در اثر کاهش قابل توجه درآمدهای نفتی کشور بیان کرد. با این حال با شیوع ویروس کرونا و اعمال محدودیت‌ها این بخش را بسیار بیشتر از سایر بخش‌ها تحت تاثیر قرار داده‌است.

هرچند با شیوع ویروس کرونا در سال 1399 ارزش افزوده بخش خدمات در فصل بهار کاهش 5/3 درصدی داشته است، با این حال به نظر می‌رسد با توجه به شواهد موجود رشد این بخش در ادامه سال مثبت خواهد بود. به طور کلی با توجه به عملکرد بخش‌های صنعت، کشاورزی و معدن و تاثیر آن بر بخش‌های خرده‌فروشی و عمده فروشی و مستغلات، مخارج هزینه‌ای دولت و تاثیر آن بر بخش خدمات عمومی، شرایط تورمی و تأثیر آن بر ارزش افزوده حقیقی خدمات واسطه گری مالی و سایر زیربخش‌های خدمات، رشد این بخش حدود صفر درصد برآورد می‌شود.

خدمات بازرگانی

رشد بخش خدمات بازرگانی از فصل تابستان سال 1397 تا بهار 1399 منفی بوده است. هرچند شواهد نشان می‌دهد در فصول منتهی به زمستان سال 1398 رشد منفی این بخش روند نزولی طی کرده با این حال از زمستان1398  و با شیوع ویروس کرونا رشد منفی این بخش مجدداً فزاینده شده است. مرکز آمار و بانک مرکزی رشد این بخش را در فصل بهار سال 1399 به‌ترتیب 7/6 – و4 – اعلام کرده‌اند.

با سپری شدن ماه‌های ابتدایی شیوع ویروس کرونا، کاهش درآمد اصناف به میزان چشمگیری کاهش یافته است. در واقع در حالی که درآمد ازدست رفته اصناف در اسفند 1398 حدود 616 هزار میلیارد ریال بوده است این درآمد ازدست رفته در ماه‌های اخیر به حدود 120  هزار میلیارد ریال رسیده است.

خدمات گردشگری

بر اساس این آمار اصناف گردشگری از جمله اصنافی هستند که بیشترین درآمد از دست رفته را دارد.  رشد فروش دفاتر خدمات مسافرتی گردشگری و زیارتی در مقایسه با قیمت‌های سال 95، در فروردین ماه سال جاری منفی 3/74 ، در اردیبهشت منفی 7/54 در خرداد منفی 1/35 ، در تیرماه 35 در مردادماه منفی 9/38 و در شهریورماه منفی 5/27 بوده است. که میانگین آن برای 6 ماه نخست سال 99 حدود منفی 58/32 محاسبه می‌شود.

همچنین میزان رشد فروش مراکز مربوط به گردشگری شامل هتل‌ها، هتل آپارتمان‌ها و مجتمع‌های جهانگردی و … نسبت به قیمت‌های سال 95، در فرودین ماه سال 99 منفی 3/69 ، در اردیبهشت ماه منفی 4/38، در خردادماه منفی 8/11، در تیرماه منفی 66/10، در مرداد منفی 8/18 و در شهریور منفی 4/9 بوده است. که میانگین آن برای 6 ماه نخست سال 99  حدود منفی 39/26 محاسبه می‌شود.

با توجه به عملکرد 6 ماهه اول و پیش‌بینی عملکرد آن تا پایان سال، رشد بخش خدمات در سال 1399 صفر درصد برآورد می‌شود.

|پیام ‌ما| یک سال از آمدن کرونا در جهان می‌گذرد، کمتر آدمی پیدا می‌شود که ادعا کند بعد از آمدن این ویروس سبک زندگیش تغییر نکرده است. کووید ۱۹ غذا خوردن، لباس پوشیدن و حتی خواب ما را تحت شعاع قرار داده است. کرونا حتی به زباله‌های ما هم رحم نکرده است. پلاستیک که پیش‌تر هم زندگی‌های ما را احاطه کرده بود بعد از شیوع ویروس تاجدار در خانه و زندگی‌های ما بیش از پیش جولان می‌دهد.

در روزهای اولیه شیوع ویروس کرونا، زباله به بحرانی همه‌گیر در شهرهای پرجمعیت تبدیل شده بود، سازمان‌های جهانی بهداشت با اعلام این‌که تفکیک و جداسازی زباله باید در زمان کرونا متوقف شود تا شیوع ویروس کرونا دست کم از این طریق کاهش پیدا کند، موجب شدند تا شهرهای بزرگ دنیا در ماه‌های اخیر شیوه تفکیک زباله خود را تغییر دهند. بسیاری از شهرها هنوز هم با بحران زباله دست‌و‌پنجه‌نرم می‌کنند، در رسانه‌های خارجی آمده است که کشورها در مواجهه با بحران زباله با چند معضل روبه‌رو شدند. نخست، تفکیک زباله در بسیاری از مراکز دپو، دوم استفاده بیش از پیش پلاستیک که به نظر می‌رسد در آینده جهان را دچار چالش عظیمی می‌کند.

کوه‌های زباله

در بعد اول یعنی بازیافت نشدن زباله، بسیاری از شهرها دچار بحران شدند. طبق گزارش رسانه‌های محلی، فیلادلفیا، بالتیمور و آتلانتا از جمله شهرهایی بودند که در روزهای ابتدایی شیوع کرونا با حجم قابل توجه زباله روبه‌رو بودند. انباشت زباله، قوطی‌ها و جعبه‌ها روزها منتظر بودند تا کسی پیدا شود و آن‌ها را جمع‌آوری کند. دیوید بیدرمن، مدیر اجرایی و مدیر عامل انجمن پسماندهای جامد در آمریکای شمالی، که از متخصصان زباله در بخش دولتی و خصوصی پشتیبانی می‌کند، گفته بود که تعداد قابل توجهی از شهرها به دلیل بیماری کرونا با تاخیر قابل توجهی برای جمع‌آوری زباله مواجهه شدند. فیلادلفیا البته فارغ از ویروس کرونا مدت‌ها بود که با مشکل بحران زباله مواجهه بود، بیدرمن گفته بود که مشکل از جایی آغاز شده که بسیاری از کارگران بخش خدمات زباله به دلیل شیوع ویروس کرونا دیگر حاضر به ادامه فعالیت نیستند. اتفاقی که در در کشورهای دیگر نیز مشاهده شده بود. 

 یک‌بارمصرف‌ها بلای جان‌ها

رفته رفته بعد از سازگاری با ویروس کرونا سیستم‌های جمع‌آوری و دفن زباله در شهرها فعال شدند و شیوه خود را در جمع‌آوری زباله تغییر دادند و آن را فعال کردند. در این میان اما سبک تازه‌ای در ایجاد زباله ابداع شد و آن هم استفاده از پلاستیک بود. حصار پلاستیک این روزها خودش را به زندگی ما نزدیک و نزدیک‌تر کرده است. برای فهم این مساله کافیست راهی یک کافه در نزدیکی خانه خود شوید، احتمالا عادت داشتید که چای و قهوه خود را در لیوان‌های شیشه‌ای یا سرامیکی بنوشید اما کرونا باعث شده تا لیوان‌ها پلاستیکی یک‌بار مصرف شوند تا امکان استفاده مجدد از آن‌ها غیر‌ممکن باشد. این اتفاق البته تنها در کافه‌های ایرانی مشاهده نمی‌شود. 

در گزارش دیگری که در رویترز منتشر شده است، صاحب کافه Eleanor Horn of Clay در شمال کانبرا گفته است که آن‌ها هم برای جلوگیری از انتقال ویروس، مایل به استفاده از فنجان‌های قابل استفاده مجدد نیستند و از انواع پلاستیکی آن استفاده می‌کنند. او گفته که در بیشتر موارد استفاده و دستیابی به آن‌ها آسان بوده و مردم هم از آن استقبال کردند. صاحب این کافه همچنین تاکید کرده که هنوز هستند بسیاری از افراد که از گزینه‌های پایدار برای مصرف استفاده می‌کنند، لیوان‌های شخصی و امتناع از مصرف نوشیدنی در کافه. با این حال اما اقتصاد کافه همچنان پابرجا و برقرار است. خانم هورن صاحب کافه البته خوش بین است که پس از تمام شدن دوران کرونا احتمالا کانبرا به شرایط قبلی خود باز می‌گردد و قوانین سختگیرانه‌ای برای استفاده از پلاستیک وضع می‌شود.

تولید کنندگان پلاستیک توجیه دارند

این اما تمام ماجرا نیست، شرکت‌ها و کمپانی‌های بزرگ هم این روزها میزان زباله تولیدی‌شان علی‌الخصوص پلاستیک را افزایش دادند، و برای آن توجیه بزرگی مانند کرونا هم دارند. توجیهی که به نظر می‌رسد مصرف پلاستیک در این کمپانی‌ها را معنا دار می‌کند. طبق گزارش ژاپن تایمز طبق مطالعه‌ای که در سال 2017 در مجله Science منتشر شده است، از سال 1950 تاکنون، جهان 6.3 میلیارد تن زباله پلاستیکی ایجاد کرده است که 91 درصد آن‌ها هرگز بازیافت نشده است. بازیافت اکثر آن‌ها سخت است و مدت‌هاست که بسیاری از بازیافت کنندگان به حمایت دولت وابسته هستند. از زمان کووید 19 ، حتی بطری‌های ساخته شده از پلاستیک بازیافتی – که معمول‌ترین ماده پلاستیکی بازیافت شده است – نیز کمتر قابل استفاده هستند. به گفته تحلیلگران بازار، برای ساخت انواع بطریها با پلاستیک بازیافتی باید  83 تا 93 درصد بیشتر از پلاستیک‌های معمولی هزینه کرد. 

بر اساس گزارشات‌سالانه، کوکاکولا، نستله و پپسی طی سه سال در جهان بیشترین آلاینده پلاستیکی را تولید کرده‌اند. کوکاکولا و نستله گفتند تهیه پلاستیک مورد نیاز از منابع بازیافتی کار سختی است. سخنگوی نستله با بیان این‌که سرمایه‌گذاری در مواد بازیافتی از اولویت‌های شرکت است، اشاره کرده: «ما اغلب برای پلاستیک بازیافتی بیش از مبلغی که در صورت خرید پلاستیک معمولی پرداخت می‌کنیم.» این سه شرکت در پاسخ به این پرسش که چقدر در برنامه‌های بازیافت و پاکسازی زباله سرمایه‌گذاری می‌کنند، از هزینه‌های بالا یاد کردند، هزینه‌های در مجموع 215 میلیون دلاری در یک دوره هفت ساله. این هزینه بالا موجب به صرفه نبودن طرح است 

دورنما روشن نیست

صنعت بازیافت و استفاده از پلاستیک اما در کشورهای آسیایی نیز دورنمای روشنی و مشخصی ندارد، طبق گزارش دیگری در ژاپن تایمز، در فیلیپین، ویتنام و هند، تقریباً 80 درصد صنعت بازیافت در اوج بیماری همه‌گیر کار نمی‌کرد. 

طبق گزارش Circulate Capital، سرمایه گذار مستقر در سنگاپور در عملیات بازیافت آسیا، تقاضا برای پلاستیک بازیافتی به طور متوسط ​​50 درصد کاهش داشته است. ترکیب کووید 19 و بازیافت نشدن زباله‌ها و استفاده از پلاستیک اما شرایط را سخت‌تر کرده و احتمالا بیش از پیش هم سخت می‌کند. به طوری که شاید به زعم کارشناسان یک اختلال گسترده در راه باشد.  

دورنمای گردشگری سلامت

یادداشتی از محمد جهانگیری رییس انجمن گردشگری سلامت ایران

در یک سال گذشته کرونا آسیب‌ها و پیامدهای مختلفی داشته است. از جمله  اینکه بسیاری کسب و کارها آسیب اقتصادی شدیدی متحمل شده‌اند. هرچند در این دوره حوزه سلامت مراجعات بالایی داشت، اما از نظر اقتصادی تحت‌الشعاع کرونا قرار گرفتند. در حوزه خدمات بین‌المللی سلامت و به طور مشخص گردشگری سلامت یکی از بحث‌های جدی موضوع حمل و نقل و تردد از مرزها است که در یک سال گذشته مسیرها در حوزه حمل و نقل کاملا بسته بود.گردشگری سلامت از آسیب‌های دوران کرونا مصون نبود با این تفاوت که در این دوران می‌شد بعضی از خدمات پزشکی را در شرایط خاص و با تدابیر خاص انجام داد تا این انگیزه را در بعضی افراد ایجاد کرد که حرکت و برنامه‌ای برای دریافت این خدمات داشته باشند. به طور مثال انجام مشاوره‌های پزشکی یا مواردی از این قبیل که می‌شد از راه دور انجام داد.

گردشگری سلامت و خدمات بین‌المللی سلامت مانند تمام حوزه‌ها از شیوع کرونا آسیب جدی دیده است. از آنجا که این موضوع اهمیت بسیار دارد و می‌تواند پیشران گردشگری و اقتصاد کشور باشد با حضور معاون اول ریاست جمهوری و دیگر فعالان حوزه‌های مرتبط، مذاکرات مفصلی داشتیم. همواره تاکید شده است که موضوع گردشگری سلامت باید به صورت جدی مورد توجه قرار گیرد. 

چه امروز که کرونا در حال مدیریت است و چه پس از کنترل کرونا، گردشگری سلامت می‌تواند فرصت‌های بسیار خوبی را برای عبور از بعضی بحران‌ها ایجاد کند. اگر امروز به این موارد توجه نکنیم در موعد مقرر نمی‌توانیم از آثار مثبت آن بهره‌مند شویم.

نکته مهم این است که در شرایط فعلی و پس از کرونا، گردشگری سلامت می‌تواند پیشران حوزه گردشگری باشد. اما شاهدیم که در دوران شیوع کرونا به نیازهای حوزه سلامت در داخل کشور و کشورهای اطراف پاسخ درستی داده نشده است. در نتیجه می‌توان گفت در حوزه‌های جراحی و خدمات دیگر نوعی انباشتگی به وجود آمده که می‌تواند با بهبود شرایط موجب افزایش تقاضا در گردشگری سلامت شود. این یک فرصت مطلوب است که باید برای استفاده بهینه از آن برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهیم. علاوه بر این، شرایطی که پاندمی کرونا ایجاد کرده است، می‌تواند فرصتی باشد برای ساماندهی در حوزه ارائه خدماتی که در حوزه‌های مختلف ارائه می‌شود. همچنین کسانی که پیش از این در زمینه گردشگری سلامت فعال بودند، می‌توانند اقداماتی برای توسعه و تقویت زیرساخت‌های لازم به خصوص تقویت خدمات برخط و معرفی خدمات به مخاطبان بیشتر، انجام دهند. در حال حاضر اقداماتی توسط وزارت بهداشت و مراجع دیگر و انجمن گردشگری سلامت ایران صورت گرفته است، اما این اقدامات کافی نیست. 

از طرفی تصمیم‌های وزارت گردشگری هر چند بی‌تاثیر نیست اما این اثر در حوزه خدمات سلامت چندان قابل توجه نیست.  باید در حوزه سلامت تغییرات عمده و تصمیم‌گیری‌های درستی انجام شود. نهادهای متولی باید شاخص‌هایی تعیین کنند تا بعد از کنترل کامل کرونا در کشور بتوانیم شاهد بهبود وضعیت این حوزه باشیم. در همین راستا در انجمن گردشگری سلامتی و وزارت بهداشت اقداماتی انجام شده و سامانه‌ای در همین رابطه طراحی شده که به زودی معرفی می‌کنیم.