بایگانی مطالب نشریه
سند خودارزیابی سمنهای محیط زیستی تدوین شد
معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان محیط زیست با اشاره به تدوین سند خودارزیابی سمنها گفت: این سند گامی برای توانمندکردن و استانداردسازی فعالیت سمنهای محیطزیستی است. به گزارش ایرنا، ژیلا مهدی آقایی سند خودارزیابی را یک راهنما برای موسسان و اعضای سمنها عنوان کرد و افزود: با این سند، سمنها میتوانند ساختار، ارتباطات، برنامهها و فعالیتهای خود را برای حفاظت از محیط زیست سرزمین، استانداردسازی کنند.
به گفته او این برنامه با مشارکت سازمان حفاظت محیط زیست، ادارات کل و اعضای شبکه ملی سمنهای محیطزیست و منابع طبیعی کشور در ۳۱ استان در دست اجرا است. او تصریح کرد: معرفی هر معیار خود ارزیابی، توسط اساتید با تجربه که با ساز و کار فعالیت سمن ها آشنا هستند، صورت خواهد گرفت. آقایی تصریح کرد: سمنها با مشارکت در این دوره توان افزایی ضمن آشنایی با معیارهای ارزیابی، میتوانند چالش های خود را شناسایی و توانمندیهای سمن خود را ارتقاء دهند. معاون سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: این طرح با تسهیلگری و پشتیبانی معاونت آموزش و پژوهش و دفتر مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیط زیست و حضور فعال شبکه ملی سازمانهای مردم نهاد محیطزیست و منابعطبیعی کشور از اسفندماه سال ۹۹ آغاز شده است. او توضیح داد: طرح توان افزایی سمنها، برای در برگیری سمنهای محیطزیست و منابعطبیعی تمام استانهای کشور، چهار دبیرخانه در ادارات کل محیط زیست استانهای معین کرمان، بوشهر، قزوین و مشهد تشکیل داده است. آقایی ادامه داد: در هر منطقه معین ۱۴ کارگاه مشتمل بر معرفی پروژه و کارگاههای توان افزایی برای خود ارزیابی برگزار و سپس در هر استان همین کارگاهها با همراهی نمایندگانی از سمنهای استانی برگزار میشود. سند خود ارزیابی، در فرایندی مشارکتی با تلاش سمنهای محیطزیست و منابع طبیعی کشور و تسهیلگری دفتر مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، در زمان بیش از ۵ سال تدوین و بارها قبل از تأیید به نظرسنجی گذاشته شده است. تیم اجرایی این پروژه که از یک سمن است، از هر استان تعدادی سمن همکار را با همکاری دبیران استانی شبکه ملی و ادارات کل محیط زیست انتخاب و به صورت مشارکتی به اجرا گذاشتهاند.
جای خالی پایش هوشمند در حفاظت از محیط زیست
شهادت دو تن از محیطبانان استان زنجان در آغازین روزهای سالجاری موجب تالم خاطر و نگرانی دوستداران محیط زیست کشور شد. قساوت متخلفان در اقدام به شلیک تیر خلاص به حافظان طبیعت و ضابطان قضایی حکایت از عدم کفایت قوانین بازدارنده و وجود خلاهای جدی در سیاستهای حمایتی برای محیطبانان دارد. تقابل میان تخریبگران محیط زیست با حافظان محیط زیست گرچه طی دهههای اخیر در کشورهای مختلف جهان افزایش یافته ولی گویی در کشور ما بهواسطه در سایه قرار گرفتن اهمیت محیط زیست بالاخص جایگاه سازمان متولی آن از حیث اعتبارات و امکانات موجب تشدید این معضل و مضاعف گردیدن پیامدهای آن شده است. با وجود وسیع شدن ابعاد مسائل محیطزیست طی یک دهه گذشته در ایران، کماکان روشهای پایش و نظارت ما بر همان سبک و سیاق قدیم میگردد. روشهایی که به گواه آمار بیانگر نقصان اساسی و ضعف مشهود در نحوه مواجهه و کنترل تخلفات و تخریبهای فزاینده در حوزههای متنوع و متکثر محیط زیست همچون انتشار آلودگیها، کشتار حیات وحش، آتشسوزیها و… است.
امروزه «پایشهای هوشمند» به عنوان ابزاری موثر برای مدیریت محیط زیست در تمامی عرصههای این حوزه در سطح جهان کاربردهای گستردهای یافته است و در کشور ما نیز رفته رفته در بخش های مختلف محیط زیست بالاخص حوزه محیط زیست انسانی و پایش آلایندهها روندی رو به رشد و تکوین دارد. هرچند شرایط سیاسی کشور به لحاظ تحریمها موجب کندی در بهره گیری از این زیرساخت ها و سازوکارهای کنترلی شده ولی توجه به ظرفیتهای متخصصین ایرانی واتکا به توانمندیهای داخلی برای حرکت سریع تر در این مسیر میتواند راهکار مناسبی برای رفع مسائل موجود باشد. هوشمندسازی پایشها میتواند در رصد برخط آلایندههای خروجی صنایع و پایش جنگلها، حیاتوحش، تالابها، رودخانهها و دریاچهها به کار رفته و با ارایه مستندات موثق و قابل دفاع برای پیگیری تخلفات در محاکم قضایی باعث تصمیمگیری سریع، بهنگام و اثرگذار شده و از تخریبها، آلودگیهای محیط زیست و درگیریهای فرساینده میان محیطبانان و شکارچیان غیرمجاز بکاهد. سامانههای هشدار حریق، سنسورهای آنلاین آلودگی، استفاده از پهپادها، سیستمهای سنجش از دور و سایر فناوریهای جدید میتوانند تغییراتی اساسی در نحوه نظارت و پایش محیط زیست در کشور پدید آورند. به حداقل رساندن حضور ماموران و بازرسان محیطزیست در پایش صنایع یا مناطق صعبالعبور و زیستگاههای حساس، جلوگیری از حضور متخلفان شکار و امکان اقدام در مراحل آغازین آتشسوزیها یا آلودگیها از جمله نتایج پایشهای نوین محیط زیست محسوب میشود که میتوان با پیشبینی منابع مالی و بهرهگیری از ظرفیت بخشهای تخصصی مرتبط بدان دست یافت. به هر طریق، در عصر الکترونیک و در حالی که امروزه در بسیاری از کشورها مداخله مستقیم نیروی انسانی در حفاظت از عرصههای محیط زیست جای خود را به سیستمهای هوشمند داده است، جای تامل دارد که ما به جای ارتقای نحوه پایشها، بهدلیل عدم تکافوی نیروی انسانی (محیطبان یا کارشناس)، از مواجهه اثربخش با مسائل پیش روی عقب بمانیم و همچنان از روشهای قدیمی و بعضا منسوخ در نظارت و پایش محیط زیست بهره ببریم. تغییر رویکرد و ارتقای روشهای نظارتی با بهرهگیری از فناوریهای نوین میتواند به عنوان راهکاری مهم در حل مسائل بغرنج کنونی محیط زیست کشور به کمک آمده و از جان محیطبانان عزیز و مدافعان محیط زیست این مرز و بوم صیانت کند.
گرامیداشت بناهای تاریخی در روزگار کرونا
روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی با تخریب یک خانه قاجاری در بافت تاریخی کازرون آغاز شد. این دست تخریبها و تعرضها البته هر روزه تداوم دارد و یکشنبه هم یکی از این روزها بود. دیروز (۲۹ فروردینماه) به مناسبت این روز که 39 سال پیش به پیشنهاد شورای بینالمللی بناها و محوطههای تاریخی (ایکوموس) از سوی یونسکو نامگذاری شد، با وجود همهگیری کرونا، معدود جلسات به صورت مجازی برگزار شد و افتتاحیهها خلوتتر از همیشه.ایران بناهای تاریخی و فرهنگی منحصر به فردی را در خود جای داده است؛ ارگ بم، میدان نقش جهان، تختجمشید، کتیبه بیستون، گنبد سلطانیه و …. این بناها و محوطهها که بسیاریشان هنوز وارد فهرست آثار ملی نشدهاند، باید حفاظت و به درستی مرمت شوند و روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی به حفظ یادگارها و اهمیت آنها در هویت فرهنگی و تاریخی هر سرزمین اشاره دارد. هر سال به مناسبت این روز در گنبد سلطانیه رویدادهایی برگزار میشد اما این دومین سال بود که برای جلوگیری از گسترش ویروس کرونا، برنامهای اگر بود، به صورت آنلاین برگزار شد.
نظام ویژه مرمت بناهای تاریخی جدا از نظام فنی مهندسی ساختمان
عصر دیروز نخستین نشست از سلسله نشستهای ادارهکل بناها، بافتها و محوطههای تاریخی در قالب وبینار با همکاری دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. هادی احمدیروئینی، مدیر کل بناها، بافتها و محوطههای تاریخی کشور بر لزوم استقرار نظام ویژه مرمت و احیا بهصورت مجزا از نظام فنی مهندسی ساختمان، تاکید کرد و گفت: «استفاده از مصالح و فرآوردههای ساختمانی در طرحهای مرمت و احیای بناهای تاریخی نیاز به نظام فنی و اجرایی دارد.»به گزارش میراث آریا، مدیرکل بناها، بافتها و محوطههای تاریخی کشور، در ادامه گفتههای خود نظام فنی اجرایی کشور را برای مرمت ناکافی و ناکارآمد توصیف کرد و لزوم استقرار نظام ویژه مرمت و احیا را بهصورت مجزا از نظام فنی مهندسی ساختمان هدف و آرزوی همه فعالان حوزه میراثفرهنگی دانست.
احمدیروئینی استفاده از حداکثر توان فنی و مهندسی کشور، حمایت از ابتکارها، خلاقیتها و نوآوریها در پدیدآوری طرحهای مرمت و احیا، انتخاب فناوری مناسب و زمینهسازی برای بومی کردن آنها، استقرار و نهادینه کردن نظام فنی مرمت را اجتنابناپذیر برشمرد و افزود: «امیدواریم با همفکری تمام ذینفعان و برگزاری نشستهای تخصصی با حضور فعالان و صاحبنظران با هدف جمعآوری نظرها و پیشنهادها تا پایان سال جاری این چهارچوب آماده شود.»
او همچنین لزوم استفاده از مصالح و فرآوردههای ساختمانی و کالاهای تأسیسات و تجهیزات مکانیکی و برقی استاندارد در طرحهای مرمت و احیای بناها، بافتها و محوطههای تاریخی از جمله مواردی برشمرد که نیاز به نظام فنی و اجرایی دارد.
حفاظت از بناها، حفاظت از هویت تاریخی کشورها
محمدحسن طالبیان، معاون میراثفرهنگی کشور به مناسبت روز جهانی بناها و یادمانها در یادداشتی نوشت که هدف از گرامیداشت روز جهانی محوطهها و بناهای تاریخی، تشویق افراد و جوامع محلی به آگاهی افزایی در مورد اهمیت و گوناگونی میراثفرهنگی و جلب مساعی همگان در حمایت، حفاظت و جلب توجه نسبت به آسیبپذیری این یادگاران با ارزش گذشته است که نقش اساسی در هویت فرهنگیتاریخی هر جامعه و کشوری ایفا میکند. او گفت: «این شورا همه ساله موضوع محوری مورد اتفاق کمیتههای ملی را به منظور ترغیب ملتها در شناخت و گسترش مفاهیم موجود در میراثفرهنگی انتخاب میکند که موضوع گذشتههای پیچیده: آیندههای گوناگون شعار انتخابی سال ۲۰۲۱ این شوراست، در راستای اهداف این شعار با توجه به پاندمی کرونا بر برنامهریزی و اجرای فعالیتهای مجازی تاکید شده است. تعیین موضوعی واحد، تحکیم وحدت بینالمللی در حفظ و نگهداری از جنبههای گوناگون میراثفرهنگی و رسیدن به تبادل تجربیات، چالشها و منافع حفاظت در این زمینه را در پی خواهد داشت.»
معاون میراثفرهنگی کشور در ادامه حفاظت از بناها و یادمانهای تاریخی با ارزشهای تاریخی، فرهنگی، علمی، اجتماعی، آموزشی، زیست محیطی و …. که در سالهای اخیر بر ارزش اقتصادی آن نیز تاکید شده است، را حفظ هویت فرهنگی تاریخی کشورها دانست و گفت که بیتوجهی به این آثار ارزشمند منجر به فروپاشی، تخریب و در نتیجه نابودی فرهنگ و هویت جوامع میشود.
از سوی دیگر در شعار انتخابی ایکوموس ارزشهای دوران مختلف، تنوع و گوناگونی میراثفرهنگی مورد تاکید قرار گرفته است. در بیانیه ایکوموس به مناسبت این روز آمده است: «حفاظت از میراثفرهنگی، نیازمند بررسی انتقادی گذشته بوده به میزانی که ساختن آینده به آن وابسته است. باید بپذیریم پرداختن به روایتها و تاریخهای مورد مناقشه، مکالمات پیچیدهای را به دنبال دارد که ما را از تفسیرها و دیدگاههای مغرضانه گذشته پرهیز میدارد.»
کنوانسیون میراث جهانی (۱۹۷۲) بیان میکند، ویرانی یا انهدام هر مورد از میراثفرهنگی و طبیعی، موجب فقر شدید میراثفرهنگی همه ملتهای جهان میشود. با این وجود عدم تعادل در شناخت و تفسیر و در نهایت، مواجهه با مقوله حفاظت در ظهور و بروزهای مختلف فرهنگی همچنان وجود دارد. از نگاه معاون میراثفرهنگی شعار امسال ایکوموس برای روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی با هدف ترویج و حمایت از گفتمانههای جدید و رویکردهای متنوع در مواجهه با روایتهای تاریخی موجود انتخاب شده است.
او ادامه داد: «توجه و اهمیت به موضوع انتخابی ایکوموس با تاکید بر ارزشهای دوران مختلف طی سالهای اخیر و با تنوع ثبت در فهرست آثار ملی کشورمان در قالب میراث صنعتی، میراث معاصر مدرن، میراث دفاع مقدس، میراث ناملموس خوراک، آداب، سنتهای شفاهی، هنرهای اجرایی و نمایشی و … خود را نشان داده است. تنوع آثار ثبت شده در فهرست آثار ملی به صورت ملموس و ناملموس بیانگر ثروت و غنای بینظیر هویتی فرهنگی ایران اسلامی از جنبههای گوناگون است که نیازمند توجه بیشتر و حفاظت و صیانت آنها با مشارکت آحاد جامعه است.»
طالبیان همچنین به این اشاره کرد که انسان امروزی با نگاهی به تخریبهای ناآگاهانه که در گذشته انجام شده بیش از هر زمان دیگر به ارزش و اهمیت میراث تاریخی، فرهنگی و طبیعی خود پی برده و دانسته است که زمانی به رشد و توسعهای موزون، هماهنگ و پایدار دست خواهد یافت که با برنامهریزیهای آگاهانه و عالمانه خود در حفظ و نگهداری آن بکوشد. از سوی دیگر بناها، یادمانها و محوطههای تاریخیفرهنگی به عنوان ثروت و گنجینههای غیر قابل جایگزین، با اطلاعات بیشمار و برخی ناشناخته، بازتابی از تاریخ و یادآور شکلگیری شهرها و روستاها بر اساس نیازها، اهداف و سلایق جوامع ساکن در آن است که با بررسی آنها، نیت و نحوه شکلگیری تمدنها، شهرها، سیستمهای حفاظتی، شیوههای بهرهبرداری دانش سنتی رایج و تاثیرات متقابل اقلیمی و محیطی و ….. در گذشته مشخص میشود.
معاون میراثفرهنگی کشور اضافه کرد: «با حفاظت و مرمت این بناها و آگاهی عمومی است که میتوان در ترسیم آینده و ایجاد غرور فرهنگی منجر به احترام به گذشتگان جامعه خودی و سایر تمدنها نقش آفرینی کرد. میراثفرهنگی در قالب بناها و یادمانهای تاریخی بیانکننده پیشینه تاریخی، تمدن و فرهنگ هر کشوری است که شکلگیری آن طی سدهها، هزارهها و سالیان متمادی از سوی عوامل انسانی و طبیعی در شرایط مکانی و زمانی با عملکردهای مختلف و متفاوت اتفاق افتاده است، آنچه که امروز از آنها به جا مانده و ما از آنها به نام میراثفرهنگی یاد میکنیم حاصل تاثیرات اقلیمی، حفاظتی و تصمیمات مقتضای زمان خود بوده است که بررسی و شناسایی جنبههای مختلف و معرفی آن به جهانیان با استفاده از پیشرفتهای حاصله در علوم مرتبط و میان رشتهای، آیندهای با تفاسیر گوناگون همراه با همدلی جهانی را رقم میزند.»
به گفته او در سال ۲۰۲۱ و با توجه به توصیه ایکوموس و پیچیدگی محور انتخابی، نشستهای مختلفی در سراسر جهان برگزار میشود. در ایران نیز کارشناسان میراثفرهنگی، سمنها، دانشگاههای معماری و مرمت برنامههای مختلفی همچون نشست معاونان میراثفرهنگی کشور با کارشناسان ستادی، سخنرانی و نشستهای مجازی را در دستور کار خود قرار دادهاند.
رونمایی از سامانه جامع میراثفرهنگی
دیروز همچنین سامانه مدیریت حفاظت و احیا (پرونده الکترونیک آثار تاریخی) هم رونمایی شد. میراث آریا گزارش داده که روی این سامانه یک بخش مرمت و احیا قرار دارد و مسئولان وزارتخانه تصمیم دارند که بخش ثبت آثار، موزهها و پایگاهها را هم به آن اضافه کنند. به گفته طالبیان ایجاد زمینه صدور پروانه مرمت و احیا و بهرهبرداری، الکترونیکی کردن فرآیند شورای فنی استانها، زیرساخت ارتباط سراسری درخواست تعمیر و مرمت املاک بخش خصوصی، هوشمندسازی عرصهها و حرایم آثار و بافتهای تاریخی، الکترونیکی کردن فرآیند کمیتهها و شوراهای راهبردی، زیرساخت ثبت و یکپارچهسازی اسناد مشخصات مالکیت عرصه آثار تحت حفاظت، ایجاد میز خدمت مجازی برای دریافت درخواستهای نگهداری، احیا و مرمت بناهای بخش خصوصی از دیگر بخشهای این سامانه به شمار میرود.
مدیرکل بناها، بافتها و محوطههای تاریخی هم گفته که برنامهریزی شده تا ۸۰ میلیون ایرانی، کاربر این سایت شوند؛ یعنی در فاز اول همکاران و افرادی که با وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همکاری میکنند و در فاز بعدی میراثبانان عضو میشوند. با وجود سخنرانی بلند وزیر میراثفرهنگی درباره میراثبان، این بخش هنوز به راه نیفتاده است.
تا لحظه انتشار این گزارش بندر گناوه ۲۰ بار لرزیده است. مرکز لرزهنگاری گزارش کرده که زلزلههای ۵/۹، ۴/۵، ۳/۹، ۴/۴، ۲/۶، ۲/۹، ۳/۱، ۳/۵، ۳/۷، ۳، ۴ و ۳/۱، ۳/۹، ۳ و ۴/۲، ۳/۱ و ۳/۴ را در این منطقه ثبت کرده است. زلزله اصلی اما ساعت ۱۱:۱۱ دیروز یکشنبه رخ داد. زلزلهای به بزرگی ۵/۹ ریشتر، در عمق ۱۰ کیلومتری زمین و در ۲۸ کیلومتری بندر گناوه (بوشهر)، ۳۱ کیلومتری بندر ریگ (بوشهر) و ۴۱ کیلومتری شبانکاره (بوشهر) که خسارت جانی به همراه نداشت و تنها ۵ نفر مصدوم شدند، ۴ نفر در گناوه و یک نفر در دیلم. شدت زلزله اما در شهرهای مجاور نیز احساس شد و اغلب شهرهای جنوبی نیز لرزیدند.طبق آخرین گزارشها از مناطق زلزلهزده بخش عمده خسارات به بخش مرکزی گناوه وارد شده و حدود ۲۱ روستا هم تحت تاثیر این زمینلرزه قرار گرفتند. فرماندار گناوه به ایسنا گفته است: امکانات زیرساختی مثل آب، برق، تلفن و اینترنت دچار مشکل خاصی نشدهاند و خدماترسانی در این حوزهها برقرار است. تنها در برخی از نقاط خساراتی به دیوارها و واحدهای مسکونی قدیمی وارد شده است.
غلامرضا مهرجو با اشاره به کانون عمده خسارات و تخریبهای ناشی از زلزله گفت: بیشترین خسارات به روستاهای بخش مرکزی گناوه وارد شده است.
او همچنین گفته است که شدت خسارات بالا نبوده و شهرستان در شرایط آرامی به سر میبرد. با توجه به عدم بروز خسارت به واحدهای مسکونی، در حال حاضر نیاز به اسکان اضطراری احراز نشده اما آمادگی کامل در این زمینه جهت اقدام وجود دارد.
ساختمانها ترک برداشتند
تصاویری که از مناطق زلزلهزده منتشر شده، حکایت از خسارتهایی به دیوار ساختمانها و اسکلت بناها دارد. غلامرضا حاجیانی، مدیرعامل جمعیت هلالاحمر استان بوشهر، درباره آخرین وضعیت جمعبندی خسارتهای زلزله به ایرنا گفته است: تیمهای ارزیابی در روستاها در حال بررسی خسارات هستند، در سرکشی از روستاهای منطقه برخی از منازل دچار ترکخوردگی و یا تخریب شدهاند. باید نتایج ارزیابیهای اولیه مشخص شود و بعد تیمها مستقر میشوند تا بتوانند کار رساندن آذوقه و سایر اقدامات کمکرسانی و امدادی را انجام دهند. ایسنا نیز درباره خسارت زلزله به شهر نوشته است: در روستای محمدصالحی و اطراف آن، ترکخوردگی بعضی از منازل گزارش شده و نیروهای راهداری و هلالاحمر در آماده باش هستند. یکی از ساکنان مناطق زلزلهزده هم گزارش داده است گلهای زیر آوار ناشی از زلزله در کوهستان «شول» مانده است و تلاش اهالی برای کمک به این دامدار موفق نبوده است.
سخنگوی جمعیت هلالاحمر، محمدحسن قوسیانمقدم نیز توضیحاتی درباره آخرین وضعیت امدادرسانی در زلزله دیروز به ایرنا داده است: تاکنون ۱۰ روستا ارزیابی شده و طبق گزارش تیمهای ارزیاب، خسارتها مبنی بر تخریب و ترک خوردگی دیوارهای منازل بوده و گناوه هم دو مصدوم با جراحت سطحی داشته که توسط اورژانس به مراکز درمانی منتقل شدند. در این گزارش میدانی تخریب و ترکخوردگی دیوارهای منازل گزارش شده و ۵۲۰۰ تخته چادر آماده است تا در صورت نیاز توزیع شود که تاکنون ۲۰۰ تخته چادر در مناطق زلزلهزده توزیع شده است. ۲۱ روستا با ۴۵۵۳ نفر شامل ۱۱۷۹ خانوار تحت تاثیر هستند. او همچنین گفته است: آماده باش ۳۸۵ نیروی عملیاتی شامل ۷۷ تیم، ۱۵ پایگاه، ۱۰ شعبه و دفاتر نمایندگی در استان بوشهر آماده باش ۳۸۵ نیروی عملیاتی انجام شده است. آماده باش ۶۰۷ نیروی عملیاتی در قالب ۸۱ تیم در کهگیلویهوبویراحمد، آماده باش ۱۶۶۳ نیروی عملیاتی در قالب ۱۶۵ تیم در استان خوزستان، آماده باش ۶۱۲ نیروی عملیاتی شامل ۹۰ تیم و به طور کلی بیش از ۳۲۶۰ نیروی عملیاتی در قالب ۴۱۳ تیم آماده باش هستند.
خاموشیها موقتی است
گزارشهایی از خاموشیهای پراکنده در مناطق زلزلهزده منتشر شده است که براساس اعلام وزارت نیرو رفع خاموشی در مناطق ادامه دارد. میثم جعفرزاده، مدیرکل مدیریت بحران وزارت نیرو خبر داده است که تیمهای عملیاتی آب و برق استان همزمان با وقوع زلزله به حالت آماده باش درآمدند. طبق اعلام رسمی روابطعمومی وزارت نیرو، جعفرزاده گفته است: طبق آخرین اطلاعات دریافتی پس از حادثه زلزله دیروز، در لحظات ابتدایی زلزله 6 فیدر فشار متوسط قطع شد که به تبع آن قسمتی از شهرهای بندر گناوه، دیلم و روستاهای اطراف دچار خاموشی شدند؛ در حال حاضر تنها دو فیدر دچار قطعی است که پیشبینی میشود در کمتر از یک ساعت دیگر وصل شود. سیم پارگی تک مشترک نیز با توجه به تخریب دیوارها وجود دارد که با رعایت ایمنی در حال رفع عیب است. او درباره وضعیت روستاها نیز گفته بود: در روستاها هم در حال حاضر سه روستا با حدود ۳۰۰ مشترک دچار خاموشی هستند که عمده خاموشیها به علت تخریب دیوار منازل بوده و رعایت مسائل ایمنی برای برقدار کردن، اهمیت بالایی دارد.
نیروگاه سالم است
روابط عمومی نیروگاه بوشهر نیز پس از زلزله اعلام کرد، هیچ گونه آسیبی به نیروگاه اتمی بوشهر وارد نشده است. در اطلاعیه آمده است که با توجه به زمینلرزه ۵/۹ ریشتری شهرستان گناوه در ساعت ۱۱:۱۱ روز یکشنبه به استحضار میرساند وضعیت تمامی تاسیسات، تجهیزات و ساختمانهای نیروگاه اتمی بوشهر در صحت کامل بوده و هیچ گونه آسیبی به این مرکز وارد نشده و در روند انجام فعالیتهای جاری نیروگاه نیز خللی رخ نداده است.
سونامی در راه نیست
لرزش ۲۰ باره شهر اما احتمال وقوع سونامی در روزهای آینده را نیز بالا برده است، مهدی زارع، زلزلهشناس در این راستا به خبرآنلاین توضیحاتی داده است: «زلزله بزرگتر در چینخوردگیهای مرز خلیج فارس رخ داده است، این اتفاق با زلزله بزرگای نزدیک ۶ در ۹۰ کیلومتری بوشهر رخ داده است. از این منطقه انتظار وقوع چنین زلزلههایی غیر منطقی نیست، این مناطق زلزله با تاقدیسهایی که سازوکار فشاری دارند رخ میدهند و چنین حوادثی انتظار میرود.» او همچنین با اشاره به زلزله سال ۹۲ گفت: در منطقه بوشهر ما زلزله ۲۰ فروردین ۹۲ داشتیم که آن اتفاق هم بزرگای ۶ داشت. ۸ سال قبل ۲۰ فروردین ۱۳۹۲ این زلزله در ۸۰کیلومتری جنوب شرق بوشهر رخ داد، این دفعه در ۹۰ کیلومتری شمال بوشهر این اتفاق رخ داده است.
استان بوشهر و منطقه آن لرزهخیز است و گسلهای مهم مثل گسل برازجان، بخشی از گسل کازرون و خمیدگیهای زاگرس از بوشهر رد میشوند و انتظار وقوع چنین حوادثی در آن وجود دارد. او میگوید این انتظار وجود ندارد که این زلزله تغییری در کف دریا ایجاد کند: در جنوب بوشهر در بندر طاهری در سال ۹۷۸ میلادی زلزلهای تاریخی وجود دارد که منجر به ایجاد تنها سونامی شناخته شده خلیجفارس شده بود. استان بوشهر سابقه تاریخی لرزهخیزی مفصلی دارد. آن سونامی منجر به امواجی شد که بخشهایی از شهرهایی به زیر آب بروند، موضوعی که هنوز هم از بندر بوشهر مشخص است. این زلزلههای جدید ربطی به سونامی ندارد، چون زلزلهها حداقل در ۳۰ کیلومتری ساحل رخ دادند و از نظر بزرگی هم انتظار نمیرود که منجر به تغییری در کف دریا شوند.
روحانی: ارتش بزرگتر از آن است که آن را به سیاست فرو بکاهیم
به گزارش ایسنا، حجتالاسلاموالمسلمین حسن روحانی روز یکشنبه در پیامی به مناسبت ۲۹ فروردین روز ارتش جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: سربازان، سرداران و امیران، پاکباختهترین فرزندان یک ملتاند که از ملت بدون آنکه از عقیده دینی و مذهبی و تمایل سیاسی، موقعیت و منزلت و شأن آنها خبر داشته باشند، دفاع میکنند.
در پیام روحانی آمده است: «بیتردید مشروعیت ارتشها در فداکاری، میهن دوستی و وفاداری آنان به امنیت ملی، نظام، وحدت ملی و تمامیت ارضی است. اما رابطه ارتشها با ملتها از رابطه ارتشها با حکومتها راهبردیتر است. حکومتها برای آن که در قدرت بمانند به ملتها نیاز دارند اما زمانی که ملتی از حکومتی ناراضی و رویگردان شود، این ارتشها هستند که باید در میان ملتها و حکومتها یکی را برگزینند و تصمیم بگیرند و انتخاب کنند. ارتشها مسلحاند اما سلاح آنان رو به دشمنان ملتها است و نه ملتها.»
در ادامه این پیام آمده است، «چهل و سه سال قبل که ملت ایران از سلطنت رویگردان شد و علیه دیکتاتوری، انقلاب کرد و حکومت پهلوی برای بقای خود به خیال واهی رو به ارتش آورده بود و از او برای کودتا علیه انقلاب و در واقع علیه ملت میخواند، ارتش انتخاب نهایی خود را انجام داد و در کنار ملت قرار گرفت چرا که ارتش در نهایت جزئی از دریای بیکران ملت است و این تفاوت ارتش ایران با دیگر ارتشها در منطقه است. همین جایگاه ملی و پایگاه مستقل نهاد ارتش بود که سبب شد امام خمینی به عنوان رهبر انقلاب اسلامی ایران در برابر زمزمه خطرناک تندروها و چپ روها درباره انحلال ارتش بایستد و ارتش ایران را این بار به حکم یک مرجع و محبوب مردم، دوباره تاسیس کند.»
رئیسجمهوری در بخش دیگری از پیام خود نوشت: «امنیت ملی ایران در گرو حفظ تمامیت ارضی آن است و حفظ تمامیت ارضی ایران تنها در پناه وحدت ملی ایران محقق میشود و وحدت ملی ایران فقط با مردم سالاری به دست میآید. شما ارتش انقلاب هستید. شما سرباز و سردار انقلاب هستید و پاسداری از انقلاب تنها با حفاظت از ارزشهای انقلاب؛ استقلال، آزادی، جمهوریت و اسلامیت معنا مییابد. دفاع از «مرزها» دفاع از «استقلال» ایران است؛ دفاع از «رایها» دفاع از «آزادی» ایران است؛ دفاع از «آزادیها» دفاع از «جمهوریت» ایران است و دفاع از «ارزشها» دفاع از «اسلامیت» ایران است. ماموریت شما صرفا ماموریتی نظامی نیست، اما ماموریتی سیاسی هم نیست، ماموریت شما فقط شهادت در راه میهن نیست، اما مأموریت شما ورود به رقابتهای سیاسی هم نیست. مأموریت شما ماموریتی ملی است. شما درست در جایی ایستادهاید که ملت ایران به شما نیاز دارد. امروز دشمنان ایران از وسعت و قدرت و وحدت و امنیت ایران در هراسند. ایران همواره برای آنان بزرگتر از آن بوده است که فکر میکردند.»
در پایان پیام روحانی آمده است: «تا ارتش ایران همین گونه بماند، ارتش ملی و دینی و انقلابی ایران؛ ارتش همه ملت ایران است. ارتش بزرگتر از آن است که آن را به سیاست فرو بکاهیم.ارتش مهمتر از آن است که حتی آن را به یک مشرب و سیاست فروبکاهیم. سربازان و سرداران و امیران ، پاکباخته ترین فرزندان یک ملتاند که از ملت بدون آنکه از عقیده دینی و مذهبی و تمایل سیاسی، موقعیت و منزلت و شان آنها خبر داشته باشند دفاع میکنند. کافی است ایرانی باشید تا ارتش از شما دفاع کند و این رمز دوام و بقای ارتش است.
ارتش و سپاه در این ۸ سال دولت تدبیر و امید به ویژه در ۴ سال جنگ تحمیلی اقتصادی همانند ۸ سال دفاع مقدس برای منافع ملی ایستادند. چنان چهره برافروختند و از خود صلابت نشان دادند که دشمن هرگز نتوانست خیال جنگ در سر داشته باشد. دولت هم در این سال های سخت جنگ اقتصادی، ارتش و نیروهای مسلح کشور را به مدرنترین سلاح؛ مجهز کرد، که در هیچ زمانی روحیه نظامیان و ساز و برگ آنان از امروز بهتر نبود. اینجانب با گرامیداشت یاد و خاطره غرورآفرین همه شهدا و سربازان سرافراز وطن، این روز فراموش ناشدنی و با شکوه را به همه ارتشیان دلاور تبریک میگویم و در این ماه مبارک و پرفیض برای همگی توفیقات روزافزون را مسالت دارم.»
ایالات متحده آمریکا و چین، توافق کردهاند که «با جدیت و فوریتی که نیاز است» با افزایش تلاش برای کاهش انتشار کربن، با تغییرات آبوهوایی مقابله کنند. همکاری آمریکا و چین، نمایشی کمنظیر در اوج تشدید تنشها در مورد انبوهی از مسائل مختلف است.این توافق که شامل چند تعهد خاص است، شنبه شب به وقت واشینگتن، پس از بازدید جان کری، نماینده پرزیدنت بایدن در موضوع آبوهوا از چین و سه روز گفتوگو اعلام شد؛ گفتوگوهایی که در آن، مذاکرهکنندهها اجازه ندادند که اختلافها مانع از رسیدن به توافق شود.
به گزارش نیویورک تایمز، جان کری، روز یکشنبه در مصاحبهای در پایتخت کره جنوبی گفت: «برای ما بسیار مهم است که موضوعات دیگر را کنار بگذاریم، چون مسئله آبوهوا در بسیاری از مناطق جهان مسئله مرگ و زندگی است.» جان کری که برای گفتوگو در مورد بحران گرم شدن زمین با مقامات کرهجنوبی به آن کشور سفر کرده، گفت: «آنچه باید انجام دهیم، این است که ثابت کنیم واقعا میتوانیم در کنار هم بنشینیم و روی یک سری مسائل، به شکلی سازنده کار کنیم.»
این توافق تنها چند روز پیش از آن اتفاق میافتد که پرزیدنت بایدن برای برگزاری اجلاس مجازی آبوهوا با رهبران جهان، برنامهریزی کرده است، با این امید که کشورها بخواهند اقدامات بیشتری را برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و محدود کردن گرم شدن سیاره به 1.5 درجه سانتیگراد بالای سطح پیشاصنعتی انجام دهند. در حال حاضر بسیاری از دانشمندان میگویند که برای جلوگیری از اختلالات فاجعهبار در کره زمین، باید گرما را پایینتر از این عدد نگه داشت. شی جینپینگ، رهبر چین در میان کسانی است که برای این نشست مجازی دعوت شده است. در حالی که او هنوز این دعوت را به صورت رسمی نپذیرفته است، به نظر میرسد که توافق با واشینگتن احتمال حضور او را بیشتر کرده است. روز جمعه، آقای شی گفته بود که چین به اهداف آبوهوایی که پاییز گذشته اعلام کرده بود، از جمله رسیدن انتشار کربن به اوج خود، پیش از سال 2030، همچنان متعهد است. در همین زمان آقای شی گفته که پیشرفتهترین کشورهای جهان وظیفه دارند در کاهش بیشتر انتشار کربن، پیشگام شوند. در پاسخی که به نظر تلافیجویانه میآمد، به ایالات متحده هشدار داد که مسئله آبوهوا نباید «یک ژتون چانهزنی برای مسائل ژئوپولتیک» یا «بهانهای برای موانع تجارت» باشد. طبق گزارش وزارت خارجه چین، آقای شی در یک کنفرانس تلفنی با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه و آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان گفته است: «بدون شک نبرد سختی پیش رو داریم.» او در ادامه گفته: «چین مطمئنا به گفتههای خود عمل خواهد کرد و اقداماتش حتما نتیجهبخش خواهد بود. ما امیدواریم که اقتصادهای پیشرفته در اقدام برای کاهش انتشار گازها، و همچنین در انجام تعهدات برای تامین بودجه آبوهوایی، به نمونهای برای سایر کشورها تبدیل شوند.»
سیگنالهایی از کاخ سفید به گوش میرسد که آقای بایدن برنامههای بلندپروازانهتری را برای کاهش میزان انتشار گازهای گلخانهای در داخل کشور اعلام میکند؛ خصوصا بعد از 4 سال که سلف او، دونالد ترامپ این مسئله را تحقیر کرد و کوچک شمرد. جان کری گفته است: «ما قبلا تعهداتی را دیدهایم که هیچکس به آن اهداف دست پیدا نکرد. منظورم را صریح بگویم، هیچ کدام از ما نتوانستیم به آن اهداف دست پیدا کنیم. تمام جهان در حال حاضر نتوانسته به آن اهداف دست پیدا کند. مخاطب این حرفها هیچ کشور خاصی نیست.» آقای کری در شانگهای با همتای خود، شای ژنهوا، طی سه روز دیدار و گفتوگو کرد که یکی از این گفتوگوها تا نیمه شب ادامه داشت. آقای کری گفته آنها روی موضوع بحران آبوهوایی متمرکز بودند و به اختلافات فزاینده دیگر، مثل سرکوب سیاسی مخالفان در هنگکنگ و تهدیدات چین علیه تایوان، نپرداختهاند.
روز جمعه، حتی زمانی که دو نماینده دیدار میکردند، وزارت امور خارجه آمریکا به شدت حکمهای زندان را که در هنگکنگ به رهبران دموکراسیخواه، از جمله جیمی لای، سرمایهدار یک روزنامه قدیمی 72 ساله داده شد، به شدت محکوم کرد. در همان روز، در زمان دیدار بایدن با نخست وزیر ژاپن، یوشیهیده سوگا در کاخ سفید که یکی از موضوعات مورد بحث آنها بلندپروازیهای چین بوده، پکن به آمریکا و ژاپن در مورد «تبانی» هشدار داد. مقامات چینی و رسانههای دولتی نیز به بازدید آقای کری از چین اشاره کردند اما به شدت آن را کمرنگ نشان دادند و در عوض روی جلسات شی جینپینگ متمرکز شدند.
در بیانیه مشترک چین با ایالات متحده آمریکا، بدون اشاره به جزئیات و گامهای خاص، دولت چین متعهد شد که اقدامات بیشتری در مورد آبوهوا انجام دهد. در این بیانیه آمده است که هر دو کشور باید پیش از کنفرانس بینالمللی آبوهوایی نوامبر در گلاسگو، «راهکارهای طولانی مدتی» را توسعه بدهند تا به نقطه کربن خنثی برسند – یعنی نقطهای که انتشار کربن یک کشور، کمتر از کربنزدایی آن از اتمسفر است.
بعد از نشست کاخ سفید میان آقای بایدن و سوگا، آمریکا و ژاپن در بیانیهای مشترک اعلام کردند که قصد دارند تا سال 2050 با ارتقای منابع انرژی تجدیدپذیر، بهرهوری و ذخیره انرژی و از طریق نوآوری در جذب و بازیافت کربن از اتمسفر، به نقطه کربن خنثی دست پیدا کنند.
با وجود تمرکز مجدد بایدن روی گرم شدن کره زمین پس از دوران ترامپ، مقامات چینی در هفتههای اخیر ایالات متحده آمریکا را به خاطر مطالبه بیشتر از سایر کشورها سرزنش میکنند. آنها میگویند که ترامپ آمریکا را از قرارداد آبوهوایی پاریس که بیشتر کشورها متعهد به اهدافی برای کاهش انتشار کربن شده بودند، خارج کرد.
از آن زمان تاکنون چین خود را به عنوان کشوری با مسئولیت در این زمینه نشان داده است؛ گرچه بیشترین انتشار دیاکسیدکربن را در میان همه کشورهای جهان دارد و مسئول 28 درصد از کل کربن منتشر شده در جهان است. آمریکا با انتشار 15 درصد از کل کربن جهان، در جایگاه دوم ایستاده است.
آقای شی سال گذشته متعهد شد که چین تا سال 2060 به نقطه کربن خنثی میرسد و انتشار گازهای این کشور تا قبل از سال 2030 به اوج خود میرسد. دوستداران محیط زیست از این وعدهها استقبال کردهاند اما به چین فشار میآورند تا جزئیات بیشتری را در مورد چگونگی رسیدن به این اهداف بیان کند.
جان کری گفته که چین به طور موثری متعهد به انجام اقداماتی سریعتر از آنچه که آقای شی در ابتدا قول داده بود، شده است. کری گفته که دو کشور به منظور بحث در مورد این مسئله، به دیدارها ادامه میدهند.
برنامه جدید اقتصادی پنج ساله چین که در ماه مارس رونمایی شد، جزئیات جدیدی را برای رسیدن به اهداف مورد پذیرش آقای شی ارائه داده است و همین موضوع، نگرانیها را افزایش داده که ممکن است اینها بیش از واقعیت، آرزو باشند. چین با اولویت قرار دادن ثبات اجتماعی و توسعه صنعت مهم داخلی، ایجاد کارخانههای زغالسنگ جدیدی را که بیشترین منبع انتشار کربن هستند، تایید کرده است.
لی یوچنگ، معاون وزیر امور خارجه روز جمعه در مصاحبهای به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته است: برای کشوری بزرگ با جمعیت 1.4 میلیارد نفری، این اهداف به راحتی دستیافتنی نیست. برخی از کشورها از چین میخواهند که در زمینه بحران آبوهوایی اقدامات بیشتری بکند، من اما میترسم که چین از پسِ انجام دادنِ همین اهداف هم برنیاید.»
معضلی به نام پسماندهای ساختمانی
با افزایش جمعیت در شهرها و گسترش ساخت و سازهای عمرانی و ساختمانی و نیز تخریب و مرمت بناهای عمرانی و ساختمانها، میزان تولید نخالههای ساختمانی به شکل چشمگیری در حال افزایش است. به جا ماندن پسماندهای ساختمانی، معضلات زیادی را از جمله آلودگیهای زیست محیطی و آلودگیهای دیداری ایجاد میکند. صنعت ساختمان از صنایع پرمصرف انرژی و منابع طبیعی و در عین حال آلودهکننده محیط زیست است. ساختمانسازی بیشترین منابع طبیعی را مصرف کرده و از انرژی زیادی استفاده میکند. هیچ فعالیت انسانی به اندازه ساخت و سازها زباله ایجاد نمیکند از کنار یک سایت ساختمانی عبور کنید و احتمالاً ردیفی از سطل زبالههای پر از آب را خواهید دید. فعالیتهای انسانی کمی وجود دارد که تقریباً به اندازه ساخت و سازها زباله ایجاد کند.حجم نخالههای ساختمانی و عمرانی به اندازه ای است که این مساله در بسیاری از کشورهای پیشرفته هم به یک مشکل اجتماعی و در عین حال زیست محیطی تبدیل شده است. زبالههای ساختمانی بیش از یک سوم زبالههای تولید شده را تشکیل میدهند که شامل طیف گستردهای از مواد مانند: مواد عایق، بتن ، آجر ، کاشی و سرامیک، چوب ، شیشه و پلاستیک، مخلوطهای قیری، قیر ذغال، زبالههای فلزی (شامل کابلها و لولهها، خاک، خاک آلوده، سنگ،گچ، سیمان، رنگ و لاک الکل، چسب و درزگیر، بتن، آجر، چوب، شیشه، فلزات و پلاستیک است. این موارد شامل تمام زبالههای تولید شده در ساخت و تخریب ساختمانها و زیرساختها و همچنین برنامهریزی و نگهداری جادهها است.
زبالههای ساختمانی و تخریبی حاوی مقادیر کمی مواد خطرناک است که این موارد میتوانند خطرات زیادی برای محیط زیست داشته باشند. بیان ارقام دقیق ضایعات ساختمانی تولید شده در یک سایت معمولی ساخت و ساز دشوار است اما تخمین زده میشود که این مقدار به اندازه 30 درصد از وزن کل مصالح ساختمانی باشد. فعالیتهای اقتصادی انسان به طور طبیعی به اکوسیستم جهان وابسته است و ممکن است به دلیل کمبود مواد اولیه کارخانهها رشد آن محدود شود. در حالی که برای برخی منابع مانند فلزات و مواد معدنی خاص هنوز ذخایر استفاده نشده وجود دارد، منابع دیگری مانند سوختهای فسیلی و حتی آب در بسیاری از نقاط جهان با مشکل جدی روبهرو هستند.
برای مدیریت پسماندهای ساختمانی و جلوگیری از آلودگی منظر شهری چند راهکار پیشنهاد میشود:
با استفاده صحیح از مصالح میتوان ضایعات ساختمانی را کاهش داد یا از مصالحی استفاده کنیم که نزدیکتر به محل کار تولید میشوند تا انتشار کربن به میزان قابلتوجهی کاهش یابد. وقتی از مصالحی که بادوام و استاندارد هستند، استفاده کنیم، ضایعات کمتری خواهند داشت. قدم بعدی بازیافت است، بازیافت باعث میشود مصالح دور ریخته نشود و محلهای دفن زباله بیش از حد انباشته نشود.حدود 90 درصد نخالههای ساختمانی قابل بازیافت و استفاده مجدد هستند. بازیافت به عنوان یکی از راهکارهای مدیریت نخالههای ساختمانی چند ویژگی مثبت از جمله؛کاهش تقاضا نسبت به منابع جدید؛کم شدن هزینههای حمل و نقل و تولید و استفاده از ضایعات به گونهای که به مناطق انباشت ضایعات برده نشوند دارد. اگر به شهرها و انبوه ساختمانهایی که قبلاً ساخته شدهاند و نیاز به بهسازی دارند نگاه کنیم، میتوان پتانسیل استفاده مجدد از مصالح سازهها مانند درب و پنجره، آجر و … را در این سازهها تصور کرد. راهحل دیگر برای کاهش ضایعات ساختمانی اتخاذ قانونهای مالیاتی برای صاحبان ساختمان است. طراحی مکانی جهت دفع نخالههای ساختمانی و تعیین آژانسهای مدیریت پسماندهای ساختمانی نیز میتواند کمک کننده باشد، تخلیه نخالههای ساختمانی در معابر و گذرگاههای سطح شهر سبب آلودگی دیداری محیط شهری میشود. از طرفی دیگر تخلیه خاک و نخاله در حاشیه راهها، جادهها و بزرگراهها منجر به سد معبر و به دنبال آن بوجود آمدن حوادثی میشود که باعث واردآمدن خسارات جانی و مالی به شهروندان خواهد شد.
همچنین نخالههای ساختمانی با مسدود کردن کانالها و رودخانهها باعث مسدود شدن مسیر آب گردیده که به هنگام بارندگی موجب جاری شدن سیلاب میگردد و خسارتهای جبران ناپذیری را به دنبال دارد.
بر اساس گفتههای گروهی از دانشمندان که روی نقشه جهانی مناظر صوتی زیر آب کار میکنند، تعطیلی سراسری به واسطه شیوع کووید-19 سال 2020 را به ساکتترین سال برای اقیانوسهای جهان تبدیل کرده است. پژوهشگرانی که مشغول کار روی پروژه شبکهای از 231 هیدروفونِ غیرنظامی (میکروفونهای زیر آب که به جهت ضبط صداها و دریافت موجهای لرزهای در آب قرار داده میشود) هستند، میگویند که بهار سال گذشته، آلودگیهای صوتی ناشی از صدای موتور کشتیها، فعالیتهای ماهیگیری با تور، سکوهای نفتی، استخراج زیر دریا و سایر فعالیتهای انسانی، به طور چشمگیری کاهش پیدا کرده است.با افزایش حملونقل و توسعه صنعت، راه انسان به دریاها و اقیانوسها هم باز شد. سروصدای ناشی از فعالیتهای انسانی، نه تنها بر موجودات در طبیعت و روی زمین، بلکه روی موجودات دریایی هم تاثیر بهسزایی میگذارد. یافتهها نشان میدهد که با افزایش آلودگیهای صوتی و سروصداهایی با منشا انسانی، نهنگها و دلفینها در طولانی مدت، 60 درصد تواناییهای ارتباطگیری خود را از دست میدهند. تحقیقات جدیدی روی این موضوع در جریان است که بفهمیم چگونه سروصداهای انسانی روی زندگی موجودات دریایی تاثیر میگذارد و زندگی آنها را تهدید میکند.
با شیوع ویروس کرونا و ایجاد قرنطینه و تعطیلی سراسری، سکوت همه جا را فرا گرفت؛ خیابانها، جادهها، مسیرهای دریایی. گزارشهای زیادی از بهبود زندگی طبیعی موجودات، منتشر شد. دیده شدن دلفینها و نهنگها در مناطقی که سالها بود به خاطر صدای کشتیها از آنجا رفته بودند، یکی از این تغییرات مشهود بود.
دیری نپایید اما که با بهبود شرایط شیوع بیماری و البته با آسیب دیدن بخشهای اقتصادی در کشورها، دولتها ناچار شدند شرایط را به حالت پیشین دربیاورند تا اقتصاد بیش از این متحمل آسیب نشود. سکوت، دوباره شکسته شد و زندگیِ پر سروصدا به حالت پیشین خود درآمد. حالا اما دانشمندان میگویند که سال 2020، ساکتترین سال برای اقیانوسها بوده است.
به گزارش خبرگزاری گاردین، این پژوهشگران معتقدند که سکوت نسبیِ ایجاد شده میتواند دادههای مقایسهای ارزشمندی را برای یک آزمایش از پیش تعیین نشده در اختیار ما قرار دهد تا متوجه شویم تاثیر آلودگی صوتی بر زندگی نهنگها، مرجانها و سایر گونههای دریایی چگونه است.
اقیانوس دیگر ساکت نمیشود
درست مانند آلودگیهای نوری روی زمین، سروصداهای انسانی در اقیانوسها هم در حال افزایش است و نگرانیهایی را ایجاد کرده است. چرا که ثابت شده این سروصداها باعث مختل شدن زندگی گونههایی میشود که برای ارتباط و جهتیابی از صدا استفاده میکنند. سیگنالهای با فرکانس پایین میتواند تا هزاران کیلومتر دورتر برسد.
مطالعات در شمال شرقی اقیانوس آرام نشان داده که در میان دهه 1960 تا اوایل دهه 2000، صداهای تولید شده با فرکانس کمتر از 100 هرتز توسط انسانها، هر ده سال، افزایش 3 دسیبلی داشته است. با این حساب، میزان آلودگی صوتی در حال حاضر هماندازه صداهای طبیعی (یعنی صداهایی که به صورت طبیعی و نه از طریق فعالیتهای انسانی ایجاد میشود) در اقیانوسها است.
این صداها اما سال گذشته در اوج تعطیلی ماه مارس، آوریل و مه، کاهش اساسی پیدا کرد. این سکوت، مانند ویروس کووید، از اطراف چین آغاز شد و به سایر نقاط در جهان گسترش پیدا کرد. در تابستان اما با باز شدن شرایط و برداشته شدن بخش زیادی از محدودیتها، شرکتهای حملونقل دریایی برای جبران زمان از دست رفته، هجوم آوردند و سروصداها دوباره به اوج خود رسید. سطح صدا اکنون نزدیک به میانگین سالهای اخیر تثبیت شده است.
دانشمندان حالا با نگاه به گذشته میگویند که سال 2020، «سال سکوت اقیانوس» بود و قرار است دادههای مرتبط با این بازه زمانی در ماههای پیشرو در مجلههای علمی منتشر شود.
جسی آسوبل، مدیربرنامه محیط زیست انسانی در دانشگاه راکفلر میگوید: «خودتان را برای دیدن این نتایج هیجانانگیز آماده کنید. دیگر بعید است که اقیانوسها تا دهها سال دیگر به اندازه آوریل سال 2020 ساکت شوند.»
صدا در اقیانوس مثل نور است
آرام شدن صداهای با منشا انسانی، بیش از هرجا در مناطق ساحلی و خطوط عبورومرور کشتیها مشهود بود. جنیفر مینسیس-اولدز، مدیر مرکز تحقیقات و آموزش آکوستیک در دانشگاه نیوهمپشایر، میگوید که این موضوع، شرایط را برای یک «آزمایش طبیعی» ایجاد کرد. به گفته او از زمان انقلاب صنعتی، سروصداهای انسانی صداهای طبیعیِ باد، امواج و یخها را پوشانده و موجودات دریایی را مجبور کرده که خود را با شرایط جدید وفق دهند و مثل مشتریان یک رستوران شلوغ رفتار کنند که برای شنیده شدن صدایشان باید فریاد بزنند یا حرفشان را تکرار کنند. این بخشی از یک پروژه بزرگتر است. آسوبل «بنیانگذار آزمایش بینالمللی اقیانوس ساکت» است؛ برنامهای 10 ساله که از سال 2015 به منظور اندازهگیری صداهای طبیعی در بسیاری از مناطق اقیانوسها آغاز شده است. بخشی از این هدف، ایجاد شواهدی برای ترغیب اپراتورهای کشتیها، تاسیسات نفت و گاز، و کاربران جتاسکی برای کاهش سروصدای دریایی خود، به خاطر حفظ اکوسیستمهای دریایی است.
آسوبل میگوید: «ما خیلی دوست داریم که کلمه مناظر صوتی بیشتر و بهتر شناخته شود. صدا در اقیانوس، درست مثل نور است. صدا، اقیانوس را برای بسیاری از حیوانات روشن میکند. موجودات دریایی از آن به منظور ارتباط گرفتن با دیگران و شکار استفاده میکنند و اینها با سروصدای بیش از حد، آسیب خواهند دید.
او و همکارانش – از جمله متخصصان سنآندرو- قصد دارند شبکه هیدروفون، به ویژه در نیمکره جنوبی را به بیش از 500 دستگاه گسترش دهند.
آنها با استفاده از مدلسازی و همکاری دادهای با شرکتهای حملونقل و سایر کاربران اقیانوسها، امیدوارند که بتوانند نقشهای جهانی از صدای اقیانوسها را تهیه کنند.
این نقشه باید الگوهای مهمی را مثل افزایش صداها در امتداد خطوط حملونقل و در نزدیکی میدانهای نفتی و مزارع بادی نشان دهد که میتواند درست مثل اندازهگیری آلودگی هوا در جادهها، یا اندازهگیری آلودگی آب در اطراف کارخانهها برای سلامت اقیانوسها مهم باشد.
گرچه این راه، بسیار طولانی است. در حال حاضر، مناظر صوتی نسبتا با جزئیاتی از مناطق شلوغ مثل دریای شمال و مطالعات تکهتکه از مناطق دیگر، وجود دارد. پر کردن شکافها و جاهای خالی نیازمند تلاش زیاد برای اشتراک دادهها و گزارشدهی منظم در زمان و مکانهای مختلف است.
در هفته جاری دو گام مهم در این راستا برداشته شد؛ یکی با راهاندازی یک نرمافزار جدید معروف به Manta (مخفف «روند صداهای محیطی را در دسترس کنید») که توسط یک تیم بینالمللی متخصصان به رهبری میسکیس-اولدز به منظور استاندارد کردن دادههای ضبط صدای اقیانوسها، ایجاد شده است.
گام دوم، آزمایش پلتفرم جدید برای به اشتراک گذاری دادههای آکوستیک در سراسر جهان است: Opus (پورتال باز برای صداهای زیر آب) که توسط موسسه آلفرد وگنر در برمرهاون، آلمان ساخته شده است.
آسوبل، تحولات اخیر در شبکه مناظر صوتی را با تکمیل حلقه ماهوارههای اطراف خط استوا در سال 1979 مقایسه کرده است.
در آن زمان، با تکمیل حلقه ماهوارهای، جشنی در دفتر هواشناسی جهانی در ژنو برپا شد که دانشمندان اعلام کردند میتوانند برای اولین بار تمام اتمسفر را زیر نظر بگیرند.
حالا آسوبل پیشبینی کرده است: «ما اکنون در ابتدای دورهای هستیم که میتوانیم مناظر صوتی اقیانوسها را به همان شیوه مشاهده کنیم.»
روحانی: برخی حافظهشان ضعیف شده است
تعداد کشتههای ناشی از کرونا به 319 نفر رسید. آمار مبتلایان جدید هم بیش از 21 هزار نفر اعلام شده است. مجموع جانباختگان هم بر اساس آمارهای وزارت بهداشت، 66 هزار و 327 نفر شده است. ایران وارد موج چهارم ویروس کرونا شده و به نظر نمیرسد که راهی جز رعایت پروتکلهای بهداشتی برای مردم باقی مانده باشد. نزاع کلامی مستقیم و غیرمستقیم وزیر بهداشت و رئیس دولت در مورد وضعیت کرونا همچنان ادامه دارد؛ وزیر بهداشت، ستاد ملی مقابله با کرونا را به بیتوجهی به گفتهها و نظرات خود متهم کرده بود؛ حالا حسن روحانی، رئیسجمهوری، رسانهها، فعالان رسانههای مجازی و پزشکانی را که با ورود واکسن روسی و چینی مخالفت کرده بودند، تلویحا مسئول وضعیت فعلی دانسته و گفته است: ما میخواستیم واکسن خارجی تهیه کنیم، شما آمدید و تزلزل ایجاد کردید.»در حالی که روزانه ابتلای قطعی بیش از 20 هزار نفر در کشور تایید میشود (و آمار ابتلا و مرگومیر واقعی، قطعا بالاتر از آمار تشخیص آن است) تاکنون فقط حدود 376 هزار نفر دُز اول واکسن کرونا و حدود 122 هزار نفر هم دُز دوم را تزریق کردهاند. بنابراین مجموع واکسنهای تزریق شده هنوز به 500 هزار دُز هم نرسیده است. حسن روحانی گفته که موجهای کرونا در ایران، سنگینتر از موجهای اروپا نیست؛ یا این حال گفته که موج چهارم موج بلندتر و سختتری است و باید رعایت پروتکلها به 90 درصد برسد. رئیسجمهوری گفت: «طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی در دو ماه گذشته هر هفته سرایت ویروس دوبرابر شده است و این به دلیل همهگیری ویروس جهشیافته است. من با برخی از سران کشورهای همسایه که صحبت میکردم همه آنان گرفتار این موج تازه شدهاند.»
روحانی در ادامه گفت: «اینکه فکر کنیم فقط سفر نرویم و این کافی است، نه. در شرایط فعلی فقط سفر نرفتن کافی نیست. پس هیچکس نیاید و یک موضوع را بگوید و تاکید کند که مشکل فقط این یکی است. نه اینگونه نیست. باید همه مشکلات حل شود و حل آن در یک جمله جمع میشود و آن تغییر سبک زندگی است… در شرایطی که مشکل ایجاد میشود، باید همه به فکر باشیم و دست به دست هم دهیم. در تریبونها باید هم هشدار باشد و هم آرامش. نباید تریبونی داشته باشیم که آرامش را بهم بریزد.»
به نظر میرسد که سخنان روحانی در واکنش به انتقادهای سعید نمکی، وزیر بهداشت است که گفته بود، به هشدارهای او برای بستن جادهها گوش داده نشد.
روحانی در بخش دیگری از سخنانش که به نظر میرسد باز هم کنایه به وزیر بهداشت است، میگوید، وقتی در شرایط آرامش قرار میگیریم و وضع هم خوب و آمار مرگومیر دورقمی میشود، مسابقه شروع میشود و «در آن شرایط یکی میگوید من این کار را کردم، دیگری میگوید من این کار را کردم، یکی میگوید ستاد خیلی معجزه کرد، دیگری میگوید قرارگاه این کار را انجام داد و یکی هم میگوید فلان وزارتخانه معجزه کرد. از آن طرف هم میگویند محلهمحوری معجزه کرد. اما وقتی این شرایط معکوس میشود … داستان تغییر میکند؛ هر کسی میخواهد این را به گردن دیگری بیندازد. یکی میگوید این بخش مقصر است، آن یکی میگوید بخش دیگر مقصر است و بخش دوم میگوید من خوب عمل کردم این بخش سوم است که مقصر است.»
برخی حافظهشان ضعیف شده
رئیس دولت در ادامه با بیان اینکه باید به فکر تهیه واکسن انبوه برای ماهها و حتی سال بعد باشیم، گفت: «یادمان نرود، برخی حافظهشان ضعیف شده است. یادمان نرود آن روزی که رفتیم از روسیه و چین واکسن تهیه کنیم، چه فضایی درست شد. در روزنامهها، فضای مجازی و برخی مراکز رسمی آدمهایی بودند که مسئولیت داشتند و آمدند پشت تریبون و با افتخار گفتند – چون برایشان خیلی مهم بود – که من این واکسن را نمیزنم! بسیار خوب نزن! دیگری متخصص بود و آمد گفت از روسیه اگر بیاورید من نمیزنم، آن یکی گفت اگر از چین بیاورید من نمیزنم. شما یادتان هست، نامههایی که به خود من نوشتند و پزشکانی که آن را امضا کردند که هنوز نامهها در دفتر من هست. پزشکانی که امضا کردند و برخی از تشکیلات پزشکی نامه نوشتند که از روس و چین واکسن نیاورید که خطرناک است و به درد نمیخورد. آن روزی که ما میخواستیم واکسن تهیه کنیم شما آمدید و یک تزلزل ایجاد کردید.» روحانی افزود: «برای کسانی که دنبال خرید واکسن بودند و حتی میخواستید در وزارت بهداشت هم همین کار را کنید تا آنان را متزلزل کنید البته ما هم گوش نکردیم. برخی به ما نوشتند که واکسن فلان کشور مورد تایید سازمان بهداشت جهانی نیست و اگر بخرید ما فلان و چنان میکنیم. هنوز هم آن کشورهایی که ما از آنها واکسن میخریم را سازمان بهداشت جهانی تایید نکرده است. پس ما یادمان نرود که دیروز چه گفتهایم و حالا چه میگوییم! همان آدمهایی که دیروز میگفتند نخرید حالا امروز آمدهاند و میگویند چرا کم خریدید؟ چرا زودتر نخریدید؟ چرا اینطور نخریدید؟ چرا از آنجا نخریدید و چرا از اینجا نخریدید؟»
او افزود: «بیاییم و منصفانه رفتار کنیم، ما همه میدانیم که واکسن الان یک ضرورت است. واکسنی هم که بهدردبخور است و باید بخریم را حتماً وزارت بهداشت ما باید تایید کند، ما که جای دیگری را نداریم، آن واکسنی که باید بخریم و مجاز است را وزارت بهداشت ما باید اعلام کند.»
در حالی که به نظر میرسد روحانی تقصیرها را بر گردن رسانهها، فضای مجازی و مخالفان ورود واکسن چینی و روسی به کشور انداخته، اما مرور خبرهای یک سال گذشته نشان میدهد، مخالفت با واکسنهای تایید نشده از جمله واکسن اسپوتنیک روسیه، مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان هم وجود دارد. مقالات و گزارشهای زیادی نوشته شده که دلایل قانعکنندهای را برای عدم استفاده از اسپوتنیک وی بیان میکند. علاوه بر آن، هفته گذشته، آژانس دارویی اسلواکی اعلام کرد، مقادیری واکسن اسپوتنیک وی که از روسیه تحویل گرفته که با واکسنهای در دست بررسی آژانس دارویی اروپا و آنهایی که مجله لنست نتیجه کاراییشان را منتشر کرده، متفاوت است. گرچه برخی مقامات ایرانی، از جمله وزیر بهداشت بارها اعلام کردهاند که اجازه نمیدهیم ایران به آزمایشگاه کشورهای دیگر تبدیل شود، به نظر میرسد دلیل عدم ورود واکسن کافی به ایران، امساک همان کشورها بوده و نه مخالفت مردم با واکسن چینی و روسی. گفتههای وزیر بهداشت در دو هفته اخیر این را به خوبی نشان میدهد. سعید نمکی گفته بود که برای واکسن، بیش از 3 هزار مکاتبه داشته است: «از اردیبهشت ماه گذشته من با وزیر بهداشت روسیه صحبت کردم، با چین مذاکره کردیم، با کوبا لابی کردیم من میدانستم که با توجه به ظرفیت تولید دنیا و با توجه به اینکه سرمایهداران اصلی و استعمارگران اصلی روی این جریان به عنوان یک جریان سیاسی افتادهاند، به راحتی نمیگذارند که واکسن به سایر کشورها برسد.» به گفته سعید نمکی، قرار بود روسیه دو میلیون واکسن به ایران بدهد که این عدد در عمل به 400 هزار دُز رسید. چینیها هم قرار بود به جای 2 میلیون دُز، فقط 200 هزار دُز واکسن فرستادند: «قرار بود از کوواکس که پولش را داده بودیم برای ما سه میلیون و ۲۰۰ هزار دوز واکسن بیاید که این تعداد شد ۱ میلیون و ۲۰۰، اما آنقدر تعلل که نهایتا توانستیم چند روز قبل ۷۰۰ هزار دوز دریافت کنیم.»
جمعه گذشته خبری منتشر شد که نشان میداد شهردار و تعدادی از اعضای شورای شهر آبادان به جای پاکبانان واکسن کرونا زدهاند. علوم پزشکی آبادان گفته چون همگی ماسک داشتند، امکان تشخیص پاکبانان از سایر مدیران شهری فراهم نشده است. شهردار آبادان در توجیه کار خود گفته واکسن زده چون خود پاکبانها خواستند، چون به واکسن شک داشتند و با این کار میخواسته ترس آنها بریزد. مدتی از انتشار این خبر نگذشته بود که خبر آمد در شهر علیآباد گلستان هم تعدادی از مدیران شهرداری به جای پاکبانان واکسن کرونا دریافت کردند. انتشار اخبار واکنش تند کاربران حاضر در شبکههای اجتماعی را به همراه داشت، واکنش تندی که نشان از بیاعتمادی نسبت به توزیع واکسن بود. کاربرانی که پیشتر به کمبود واکسن، شفاف نبودن واکسن تزریق شده و اولویتبندی سند ملی واکسیناسیون وزارت بهداشت اعتراض کرده بودند حالا از نبود شفافیتی انتقاد میکردند که منجر به تزریق واکسن به افرادی شده که طبق اولویتبندی وزارت بهداشت، مشمول دریافت واکسن کرونا نمیشدند. هرچند که بعد از انتشار خبر دست اندازی در واکسیناسیون، وزارت بهداشت اعلام کرد که با خاطیان برخورد میکند و به طور مثال رئیس شبکه بهداشت علی آباد، برکنار شده یا وزیر بهداشت دستور فوری عزل سواستفادهکنندگان از واکسن کرونای پاکبانان آبادانی را صادر کرده است، اما همچنان خشم و بیاعتمادی عمومی فروکش نکرده و کاربران در فضای مجازی نسبت به روند واکسیناسیون اعتراض میکنند. حالا پرسش اینجاست که برای بازگرداندن این اعتماد چه باید کرد؟ آیا میتوان با ارائه لیستی شفاف از دریافتکنندگان واکسن، نگرانی مردم درباره توزیع تعداد محدود و اندک آن را برطرف کرد؟از 800 هزار دوز واکسن وارد شده به کشور، طبق اعلام رسمی سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا، 30 هزار دوز سهم پاکبانانی شده که طبق سند ملی واکسیناسیون به همراه کادر درمان و سالمندان حاضر در مراکز نگهداری و بیماران خاص باید در اولویت مقابله با کرونا قرار میگرفتند. برای رفع خطای پیش آمده در آبادان و علیآباد گلستان یکی از اعضای شورای شهر تهران، مجید فراهانی نامهای به وزیر بهداشت نوشته و پیشنهاد کرده که لیست شفافی از دریافتکنندگان واکسن از اعضای مدیریت شهری منتشر شود. پیشنهادی که پیشتر از سوی کاربران مجازی داده شده بود و با هشتگ شفافیت هم دنبال شد اما به گمان پزشکان نشدنی بود زیرا این اطلاعات در رده اسرار پزشکی و حریم شخصی افراد به شمار میرود. علی احمد رفیعیراد، جامعه شناس حوزه سلامت اما میگوید انتشار لیست، به مثابه انتشار لیست بیماران اچآیوی نیست که گمان کنیم، انگ است و نباید در دستور کار قرار بگیرد: «باید در هرکاری شفافسازی به صورت لیست منسجم وجود داشته باشد، سامانهای مشخص که بتوانیم بر اساس آن کاملا ردیابی کنیم. البته اگر بخواهیم لیست تهیه کنیم هم باید در بستر شفاف باشد.» او مخالفتها را صحیح نمیداند و میگوید انتشار این لیست به مثابه انگ نیست: زیرا «نگرانی اصلی و فعلی مردم از همین سیستم توزیع واکسن است» اما آیا شفافسازی میتواند زمینهای برای اعتماد سازی فراهم کند؟ رفیعیراد میگوید: « وزیر ما شلخته صحبت میکند، شلخته رفتار میکند، او نگرش پیشامدرن دارد، پس این دستگاه پیشامدرن است و نمیتواند شفاف کند.» او میگوید بحث اعتماد، ساختاری است و یک شبه نه به وجود میآید و نه یک روزه از بین میرود و روند مشخصی برای شکلگیری وجود دارد.
اعتمادسازی یکی روزه
به وجود نمیآید
رفیعیراد معتقد است که اتفاقی که درباره واکسیناسیون کارگران شهرداری آبادان و علیآباد رخ داده است، استثنا نیستند و به قاعده تبدیل شدند: «توجیهاتی که اعلام شد همواره در تمام روندها شنیده میشود. من بعدتر شنیدم که خاطیان برکنار شدند که اگر صحت داشته باشد، خبر خوبی است، اما میخواهم بگویم این اعتمادسازی ساختاریتر و بنیادیتر است و برای از بین بردن روند فعلی نیازمند اراده سیاسی قوی و نیرومندی است که بتواند آن را بشکند.» او معتقد است که ماجرای واکسیناسیون پاکبانان آبادانی تکرار میشود: «شهردار هم برکنار شود، این روند تکرار میشود، میدانید مثل این میماند که یک منبع آبی روی سر شما سرازیر شود، اگر شما جایتان را عوض کنید، این مساله متوجه نفر بعدی هم میشود، میخواهم بگویم مساله ریشهای است و به شاخ و برگش نیست. » او مثال دیگری درباره بیماری مالاریا میزند: «وقتی مالاریا در جایی زیاد مود نمیتوان همه پشهها را کشت بلکه باید منبع آلودگی را پیدا کرد، این مساله اعتماد هم ریشهای است و باید برایش کاری کرد.» پاندمیها روی اعتماد عمومی تاثیرگذارند، همچنان که به نظر میرسد کرونا روی اعتماد عمومی نیز موثر بوده است و خشم عمومی را زیاد کرده است. این جامعهشناس سلامت میگوید در شرایط سخت عموما خیلی چیزها عیانتر میشود و نمود آن بیشتر میشود: «باید بگوییم آینه کرونا، زیرا کرونا به مانند آینه درحال بازتاب همه چیز است، الان همه چیز عیانتر است شاید پیشتر هم مسائل مختلف پیش میآمد اما راستوریس میشد اما الان در شرایط فشار درحال بروز همه جنبههای خودش است و هر جایی که گذاشته شود، شرایط را بازتاب میدهد» او میگوید این شرایط در تمام کشورها هم برقرار است و این آینه تمام قد برای آنها هم بازتاب میدهد با این تفاوت که در کشورها دیگر حداقلهایی برای از بین رفتن ویروس وجود دارد.
کمبود علوفه، اجباری برای کوچ زودرس عشایر
سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری امسال زمانبندی کوچ عشایر از ۳۰ فروردینماه تا ۲۰ اردیبهشتماه تعیین کرده است اما این نگرانی وجود دارد که عشایر با تخطی از این زمانبندی و کوچزودهنگام به مراتع کشور که امسال به دلیل کمبود بارندگی وضعیت خوبی ندارند، آسیب بزنند.
کوچ زودهنگام سبب میشود که دامها از مراتعی که گیاه آنها هنوز نورس است و آماده بهرهبرداری نیست، استفاده کنند و پوشش گیاهی را از بین ببرند.
به گزارش «پیامما» ترحم بهزاد، مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور برای جلوگیری از چرای زودرس 5 راهحل را عنوان کرد، او گفت:«اگر این پنج اصل با دقت مورد بررسی و از طریق مسئولین مافوق حمایت کامل شوند بخش اعظمی از چرای زود هنگام حل و ساماندهی کوچ به نحو احسن انجام میشود.»
این 5 اصل عبارتند از: تامین کمبود آب و علوفه در مراتع قشلاقی، جلوگیری از مبدا با اعلام بسیج عمومی و در اختیار گذاشتن امکانات از استانهای مقصد به مبدا، ساماندهی دامداران فاقد مجوز پروانه چرای دام که آهنگ کوچ از سوی آنها شروع میشود، ساماندهی و نظم و نسق دادن به کامیونداران با توجه به تغییر روش کوچ و حفظ مراتع ییلاقی جهت اطمینان از عدم چرا توسط دیگر دامداران.
بهزاد همچنین پیشنهاد داده است که برای طرح این موضوع در سطح وزارتخانه ضرورت دارد شورائی تحت عنوان شورای ملی کوچ با ریاست وزیر جهادکشاورزی تشکیل شود.
از سوی دیگر کوچنشینان هم در مورد مشکلاتی که آنها ناچار به کوچ زودهنگام کرده است صحبت کردهاند. برای نمونه کاهش بارندگی در سال بارشی جاری به مراتع شهرستانهای ساوه و زرندیه آسیب جدی وارد کرد و به همین دلیل تامین علوفه برای تغذیه دامها به نگرانی جدی عشایر ساکن در این شهرستانها تبدیل شده است.
نماینده عشایر ایل احمدلو که در مناطقی از زرندیه و ساوه سکونت دارند، به ایرنا گفت که تامین علوفه از مشکلات جدی عشایر است:« مراتع متعلق به عشایر باید مشخص و حراست شوند زیرا در ساوه و زرندیه شاهد آن هستیم که دام روستاهای اطراف از این مراتع استفاده میکنند و اداره منابع طبیعی نیز در این خصوص رسیدگی جدی نمیکند.»
نماینده عشایر ایل احمدلو عنوان کرد: «عشایر چهار هزار رأس دام دارند که بیش از ۲ هزار راس از آنها مجاز به چرا در مراتع هستند در حالی که چرای ۱۰ هزار رأس دام متعلق به روستاییان در مراتعی که متعلق به عشایر است باعث کاهش دسترسی ما به این سطوح شده است. نقش دلالان در توزیع علوفه مشکلساز شده است در حالی که با توجه به شیوع ویروس کرونا و احتمال تاخیر در کوچ، از مسئولان مربوط انتظار خدماترسانی در زمینه حفاظت از مراتع و تامین علوفه میرود.»
نماینده عشایر کله کوهی در منطقه خشکرود شهرستان زرندیه هم در این خصوص به ایرنا، گفت: «تامین علوفه یکی از مشکلات جدی عشایر است و امسال که میزان بارندگیها مناسب نبود این مشکل به صورت جدیتر مشاهده میشود.»
سید احمد محسنی گفت: «یکی از انتظارات ما این است که مراتع متعلق به عشایر حراست و نگهداری شود اما متاسفانه اقداماتی را شاهد هستیم که اینگونه نیست و بیش از ۳۷ هکتار از مراتع منطقه به منظور ساخت کارخانه شن و ماسه تخریب شد.»
تحقیقات پژوهشگران در سالهای گذشته نشان میدهد که ورود زودهنگام عشایر به مراتع ییلاقی عمومیت دارد، برای نمونه در پژوهشی که توسط احمد عابدی سروستانی در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان انجام شده است نشان میدهد که میانگین کوچ زودرس در بین سه ایل قشقایی، خمسه و ممسنی به ترتیب برابر ۱۷.۵، ۲.۱ و ۴۱.۴ روز و در مجموع، میزان متوسط آن ۱۲.۸ روز است.
نتایج این مطالعه همچنین نشان میدهد که عشایر در هنگام کوچ احساس امنیت کافی ندارند و از نظر آنان، گیاه بهمن و همچنین خشکسالی میتواند به ترتیب ۱۸ و ۲۶ روز کوچ را به جلو بیاندازد. در مجموع، از دید عشایر، مهمترین عامل در کوچ زودرس، به ترتیب کمبود آب و کمبود علوفه برای دام است.
کارشناسان معتقدند صیانت از ایلراههای عشایری، گماشتن قرقبان برای مراتع ییلاقی، افزایش تامین امنیت کوچ، ایجاد اتراقگاههای موقت در مسیر کوچ به منظور تامین خدمات حمایتی دام، هم میتواند بر جلوگیری از کوچ زودرس موثر باشد.
در حال حاضر زمان حرکت عشایر از مناطق قشلاقی در استانهایی مانند خوزستان، بوشهر، ایلام، بخشی از جنوب فارس و بخشی از جنوب کرمانشاه به مناطق ییلاقی در استانهای همدان، لرستان، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویهوبویراحمد و بخشی از استان فارس است.
اولویتبندی مناطق برای احداث مزارع بزرگ رمزارز
به دنبال ساماندهی وضعیت استخراج رمزارز در کشور سخنگوی صنعت برق اعلام کرده است که وزارت نیرو به دنبال تعیین مناطق اولویتدار با ظرفیت خالی برای تشکیل مزارع بزرگ استخراج در کشور است تا علاوه بر ارزانتر تمام شدن مصرف برق برای این مزارع، آنها توانایی میزبانی از خرده ماینرها را هم داشته باشند.با قطعیهای مکرر برق در زمستان سال 99 بحث میزان استفاده از برق برای استخراج رمزارزها بالا گرفت. چرا که قطعی برق در زمستان اتفاق غیرعادی بود.
معمولا در زمستان مصرف برق بالا نیست و به همین جهت تولید برق متناسب با توان نیروگاههاست بنابراین از آنجا که قطع برق در زمستان به دلیل مصرف زیاد برق و گاز در سال گذشته اتفاق جدیدی بود پدیده جدید صنعت استخراج رمزارز یکی از مظنونین اصلی در نظر گرفته شد.
پس از آن وزارت نیرو شروع به ساماندهی این حوزه کرد و در پی آن برخورد و جمع آوری مزارع استخراج رمزارز بدون مجوز شدت گرفت.
چندی بعد پس از آرام شدن جنجالها برخی کارشناسان استفاده از منابع انرژی پاک برای تامین برق مزارع رمزارز را پیشنهاد دادند همانطور که بسیاری از کشورهای دنیا هم با این دغدغه روبهرو هستند.
دغدغه استفاده از انرژی فسیلی برای استخراج رمزارز
استخراج ارزهای دیجیتال در برخی کشورها با استفاده از سوختهای فسیلی انجام میشود و این امر موجب نگرانی بسیاری از فعالان محیط زیست شده است.
برای نمونه کوین اولیری بازرگان و نویسنده اهل کانادا توجه بسیاری از رسانهها را به خود جلب کرد، از آنجا که او یکی از سرمایهگذاران بازار رمزارز در دنیاست، اعلام کرد تنها ارزهای دیجیتالی را خریداری میکند که با انرژی پاک تولید شده باشند. همچنین بیل گیتس، بنیانگذار مایکروسافت در گفتوگو با نیویورک تایمز درباره اثرات مخرب بیتکوین بر محیط زیست هشدار داده او معتقد است: «ارز دیجیتال اتفاق خوبی برای گرمایش زمین نیست چرا که بیش از هر شیوه تراکنش مالی، برق مصرف میکند.»
پس از آن پژوهشگران اعلام کردند که اگر مقدار برق مصرفی در صنعت ماینینگ یا استخراج رمزارز با همین روند افزایش پیدا کند، ماینینگ بهتنهایی میتواند باعث افزایش ۰.۵ درجهای دمای کره زمین شود.
وزارت نیرو برق مازادمزارع رمزارز را میخرد
در ایران هم پس از بحثهای مربوط به مصرف برق استخراج رمزارزها و استفاده از انرژیهای پاک برای این مساله، اصلاحیهای برای دستورالعمل سال ۱۳۹۸ وزارت نیرو در خصوص تامین برق مراکز استخراج رمزارز اعلام شد.
در دستورالعمل پیشین تنها دو روش «اتصال به شبکه و خرید انرژی از شرکتهای برق» و «تامین برق با ایجاد ظرفیت جدید» تعیین شده بود اما در اصلاحیه جدید تامین برق مراکز استخراج رمزارزها به یکی از چهار روش «تامین برق از طریق نیروگاههای تجدیدپذیر» ، «تامین برق از طریق سرمایهگذاری در بهینهسازی»، «تامین برق با نصب و بهرهبرداری از مولدهای حرارتی» و یا «اتصال به شبکه و خرید انرژی از شرکت برق» مجاز دانسته شد.
بر اساس ابلاغیه وزارت نیرو مراکز استخراج رمزارز، با هر میزان قدرت، میتوانند برق موردنیاز خود را از محل تولید مولدهای تجدیدپذیر تامین کنند. در این حالت، تخصیص تمام انرژی تولیدی نیروگاه تجدیدپذیر برای استخراج رمزارز بلامانع خواهد بود.
همچنین سخنگوی صنعت برق گفت: «مراکز استخراج رمزارز برای تامین برق موردنیاز خود نیروگاه تجدیدپذیر احداث کنند که وزارت نیرو نیز مازاد تولید آنها را به صورت تضمینی خریداری خواهد کرد.»
مصطفی رجبیمشهدی افزود: «یکی از اقداماتی که دارندگان مراکز استخراج رمزارز میتوانند انجام دهند این است که انرژی موردنیاز خود را از طریق انرژیهای تجدیدپذیر تامین کنند.
مراکز استخراج رمزارز برای این کار میتوانند نسبت به احداث نیروگاههای مختلف انرژیهای تجدیدپذیر نظیر نیروگاه بادی، خورشیدی و برق آبی کوچک اقدام کنند.»
معاون برنامه ریزی اقتصادی شرکت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران گفت: «البته برق تولیدی از طریق انرژیهای تجدیدپذیر با توجه به وزش باد یا نور خورشید کم و یا زیاد میشود بر همین اساس وزارت نیرو پذیرفته آن میزان نوسانها را جبران کند. علاوه بر آن وزارت نیرو ساعتهایی که این نیروگاهها برق بیشتری تولید کنند را به نرخ تجدیدپذیر از آنها خریداری کند.»
تعیین قیمت برق برای رمرزارزها
به تازگی هم مصوبه جدید برای صنعت استخراج رمزارزها تدوین و ابلاغ شد که بر اساس آن هزینه برق برای استخراج رمزارز برای هر کیلووات ساعت برق مصرفی مراکز استخراج رمزارزها برابر با ۱۶ هزار و ۵۷۴ ریال تعیین شده است که این میزان در زمانهای نوع سه (عادی) با ضریب نیم و در زمانهای نوع ۲ (محدودیتدار ) با ضریب ۲ محاسبه میشوند.
همچنین سخنگوی صنعت برق در مورد مساله دیگری که در این مصوبه آمده است گفت: برق مصرفی مراکز استخراج رمزارزها که بر اساس تایید مراجع ذیصلاح به استخرهای استخراج داخل کشور متصل میشوند، علاوه بر تخفیفهای ولتاژ اتصال مذکور، مشمول ۱۵ درصد تخفیف دیگر نیز میشوند.
مکانیابی برای مزارع بزرگ
حالا بعد از این فراز و نشیبها که منجر به ایجاد رویکرد و دستورالعملهای جدید شد، وزارت نیرو اعلام کرده است که به دنبال تعیین مناطق اولویتدار با ظرفیت خالی برای تشکیل مزارع بزرگ استخراج در کشور است تا علاوه بر ارزانتر تمام شدن مصرف برق برای این مزارع، آنها توانایی میزبانی از خرده ماینرها را هم داشته است. رجبیمشهدی، سخنگوی صنعت برق کشور در اینباره به ایرنا گفت: وزارت نیرو به دنبال این است که مناطق اولویتدار با ظرفیتهای خالی را نیز مشخص کند که در آنها به دلیل سرمایهگذاریهای انجام شده محدودیتهای تامین برق بسیار کمتر از سایر مناطق است. مراکز استخراج رمزارز نیز مانند سایر مشترکان که باید موانع پیش روی آنها برداشته شود، مورد حمایت قرار میگیرند.
معاون برنامهریزی اقتصادی شرکت توانیر عنوان کرد که با هدایت مراکز استخراج رمزارزها به مناطق اولویتدار و تشکیل مزارع بزرگ استخراج در کشور، در درجه نخست امکان استفاده از تخفیف ولتاژ اتصال تا سقف ۲۰ درصد و تخفیف اتصال به استخرهای داخلی (۱۵ درصد) وجود خواهد داشت «سپس خرده ماینرها یا افرادی که تمایل دارند سرمایههای خرد خود را در صنعت استخراج رمزارزها سرمایهگذاری کنند، امکان استفاده از خدمات هتلینگ و میزبانی خرده ماینرها توسط این مزارع بزرگ را خواهند داشت.»
رجبیمشهدی ابراز امیدواری کرد با تعامل با وزارت صنعت، معدن و تجارت، امکان تسهیل در ارائه مجوزهای لازم به مزارع استخراج رمزارزها در این مناطق فراهم شود تا رونق هرچه بیشتر این صنعت در کشور ممکن شود.