جای خالی اسطوره‌های دماوند در برنامه‌های گردشگری

دماوند 15 سال است که به ثبت ملی رسیده و تا ثبت جهانی هم راه زیادی دارد. به‌جز رویدادهای محدودی چون بازی‌های محلی‌ یا جشنواره‌های زمستانی با موضوع «آدم برفی»، «جشنوارۀ سیب»، «گردشگری پاییزه»، نمایشگاه «عکس گردشگری دماوند» و «گردشگری تابستانۀ دماوند»، نه این کوه آن‌طور که باید موضوع رویدادهای گردشگری است و نه اسطوره‌هایش.

دماوند، هم از نظر زمین‌شناسی یک پدیدۀ نادر و منحصربه‌فرد محسوب می‌شود و هم از نظر فرهنگی که ریشۀ بسیاری از افسانه‌ها، قصه‌ها و ادبیات و فرهنگ ما در آن است. «فرهاد نظری»، از کارشناسان حوزۀ میراث فرهنگی با تأکید بر این موضوع به «پیام ما» می‌گوید که «وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی قلۀ دماوند را با شمارۀ یک در فهرست میراث طبیعی به ثبت رسانده است و این نشان از توجه این میراث است، اما برای ثبت در فهرست جهانی، مدیریت عرصه و حریم و معرفی بهتر این قله، نهادهای مختلفی دخیل هستند که باید دست به دست هم دهند.»
نظری معتقد است هر فردی در هر جایی و هر نهاد یا ارگانی از صداوسیما گرفته تا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، منابع‌طبیعی، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و محیط‌ زیست همه به سهم خودشان باید دراین‌باره تلاش کنند تا دماوند سهم بیشتری از رویدادهای فرهنگی و میراثی داشته باشد.
او ارزش دماوند را تا اندازه‌ای می‌داند که باید یک کارگروه ملی برای آن برگزار شود؛ کارگروهی متشکل از نمایندگان نهادهای مختلف که برای معرفی دماوند و حفاظت از آن تلاش کنند.

یک کارشناس میراث معنوی: صداوسیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان منابع‌طبیعی، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و سازمان حفاظت محیط‌زیست باید تلاش کنند تا دماوند سهم بیشتری از رویدادهای فرهنگی و میراثی داشته باشد

نظری با تأکید بر اینکه دماوند در اساطير ايران جايگاه ويژه‌اي دارد و تعدادي از شاهكارهاي اسطوره‌اي جهان در ارتباط با اين كوه شكل گرفته است، تأکید می‌کند که ثبت این اثر وظیفۀ میراث فرهنگی،‌ اما پاسداری و توجه به آن یک کار مشترک است که همه باید به آن توجه کنند: «دربارۀ دماوند اتفاقاتی افتاده و رویدادهایی برگزار شده،‌ اما جا دارد برای ارزش‌ها و اهمیت‌های ملی و بین‌المللی دماوند توجه و انرژی بیشتری صرف شود.»
«بهمن ایزدی» از فعالان محیط زیست است که برای دماوند فعالیت کرده. او می‌گوید: «وقتی صحبت از دماوند می‌شود یعنی یک هویت طبیعی ملی و فرهنگی. اگر به تاریخ و ادبیات نگاه کنیم، می‌بینیم عرفا، شعرا، نویسندگان و مورخان دربارۀ دماوند بسیار سخن گفته‌اند. تمثیل‌هایی از دماوند در ادبیات و اسطورۀ ما وجود دارد که بر پایداری ما در این اقلیم دلالت دارد. به آنچه فردوسی روایت کرده است بنگرید. گرچه اهمیت آن بیش از آنچه در قالب نماد و تمثیل گفته شده است.»
به باور ایزدی، اینکه هنوز می‌بینیم بعد از هزاره‌ها البرز و جنگل‌های هیرکانی با وجود همۀ زخم‌هایی که بر پیکره‌اش وارد شده هنوز پابرجاست، تحت‌تأثیر موقعیت اکولوژیک و هیدورولوژیک دماوند است که موجب شده نظام رطوبتی این منطقه از دست نرود: «اینکه در این منطقه از مازندران، گلستان تا گیلان و سمنان؛ اقتصاد معیشتی‌شان استمرار دارد، نیز به برکت نظام هیدرولوژیک و چشمه‌ها و رودهایی است که از دماوند سرچشمه می‌گیرد.»
به گفتۀ او این قله از ابعاد گوناگونی مهجور قرار گرفته است: «از هر بعدی که به دماوند نگاه کنیم، از قابلیت و اثرگذاری‌اش در ایران در همۀ زمینه‌ها ما خیلی مهجور هستیم و اطلاعات کمی در موردش داریم. به‌همین دلیل است که وقتی صحبت از دماوند می‌شود، یا صحبت از سفر به این منطقه در قالب گردشگری و رونق گردشگری‌اش به میان می‌آید، فهممان از این مباحث اندک است. ما از یک ارزش برجسته در زیستکره که به دورهٔ چهارم زمین‌شناسی مربوط می‌شود، درکی نداریم. به‌همین دلیل است که تحت لوای گردشگری برنامه‌ای اجرا می‌شود که عموماً با مختصات فرهنگی، تاریخی و حتی طبیعی این قله کاملاً بی‌ارتباط است. یعنی شما هیچ رد و نشانی از آثار فرهنگی و تاریخی این اثر طبیعی فاخر که در جای‌جای تاریخ و ادبیات و اسطوره و افسانهٔ ما حضور دارد، چیزی نمی‌بینید.»

مخاطرات نامعلوم دماوند

«دیو سپید» زیر پای گردشگری ناپایدار