|پیام ما| تعطیلات آخر هفته‌ گذشته شاید از پرکارترین روزهایی بود که دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی از ابتدای سال جاری تاکنون پشت‌سر گذاشته است. دور تازه‌ای از مارتن مذاکرات برجامی در حالی با رسیدن به روزهای پایانی هفته گذشته به اوج رسید که بسیاری از ناظران از عصر چهارشنبه گذشته و با اعلام رسمی ازسرگیری مذاکرات احیای برجام، از آن به‌عنوان آخرین شانس و فرصت طرفین برای زنده نگه داشتن توافق هسته‌ای تعبیر کردند. آن‌هم در شرایطی که به‌باور بسیاری از این ناظران، با توجه به میزان پیشرفت برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی از یک‌سو و تشدید و اعمال تحریم‌های تازه‌تر و سنگین‌تر آمریکا علیه ایران، احیای برجام در چارچوب توافق هسته‌ای سال 2015 عملاً ناممکن است. تحریم‌هایی که از بهار 97 یعنی زمانی که دونالد ترامپ فرمان خروج یک‌جانبه ایالات متحده از برجام را صادر کرد، به اوج رسید و در حالی با ناکامی او در حفظ کرسی ریاست‌جمهوری در اتاق بیضی کاخ سفید، به‌طور نسبی فروکش کرد که به‌خصوص از اواخر سال گذشته و اوایل امسال، پس از آن‌که آخرین دور مذاکرات احیای برجام در وین، در نیمه اسفندماه 1400 بدون حصول توافق پایان یافت، وارد دور تازه‌ای شد. همین هفته گذشته درپی اعلام تحریم‌های شش‌گانه وزارت خزانه‌داری دولت بایدن، شاهد آخرین نمونه از اقدامات تحریمی دولت آمریکا بودیم.

پس از حدود یک ماه از مذاکرات دو روزه دوحه – که پس از حدود چهارماه از آخرین دور مذاکرات وین اسفندماه 1400 برگزار شده بود – حالا دیپلمات‌های کشورهای عضو برجام بار دیگر در هتل کوبورگ وین به‌گفت‌وگو نشسته‌اند. گفت‌وگوهایی که پیرو انتشار مقاله مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در فایننشال‌تایمز و ارائه پیش‌نویس توافقی برای احیای برجام از سوی جوزف بورل که ناظران در این حدود دو هفته به دفعات تاکید کرده‌اند که شاکله‌ آن بر پایه همان تفاهم کلی استوار است که محمدجواد ظریف و مذاکره‌کنندگان ارشد دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در سال پایانی دولت حسن روحانی بر سر آن با مذاکره‌کنندگان گروه 4+1 به توافقاتی مقدماتی دست یافته بود. حال در شرایطی که حذف نام سپاه از فهرست گروه‌های تروریسیتی تحت‌تحریم امریکا و ارائه تضامینی به جمهوری اسلامی مبنی‌بر عدم خروج مجدد دولت کنونی و دولت‌های آتی ایالات متحده از برجام به‌عنوان دو شرط اصلی از شروط سه‌گانه ایران مطرح شده که در مقابل از بازگشت ایران به تمامی تعهدات برجامی نیز به‌عنوان خواسته اصلی طرفین مقابل نام برده می‌شود. به این ترتیب در حالی که از سرگیری این مذاکرات با نقش‌آفرینی جوزف بورل و اتحادیه اروپا در قامت میانجی ممکن شده، تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای جمهوری اسلامی دور جدید این مذاکرات را با رایزنی با نماینده روسیه در این مذاکرات آغاز کرد و جالب‌تر آن‌که پس از این دیدار، میخائیل اولیانوف با انریکه مورا، معاون بورل و نماینده اتحادیه اروپا در این مذاکرات دیدار کرد. دیداری که زمینه‌ساز گفت‌وگوی دوجانبه مورا و آنتونی بلینکن شد و پس از آن، اگرچه بالاخره علی باقری‌کنی نیز با انریکه مورا به گفت‌وگو نشست اما در عین حال به‌باور ناظران رایزنی مقدماتی باقری‌کنی با میخائیل اولیانوف پیش از مذاکره مستقیم با انریکه مورا، نشان از آن دارد که مذاکره ایران و آمریکا به‌عنوان دو طرف اصلی این مذاکرات، این بار نیز همچون چند دور اخیر عملاً با دو واسطه و میانجی انجام می‌شود یا به تعبیر دقیق‌تر جمهوری اسلامی علاوه‌بر مذاکره با نماینده اتحادیه اروپا برای اعلام مواضع خود به وزیر امور خارجه ایالات متحده، جایگاهی را برای نماینده روسیه در برجام نیز در نظر گرفته و بخشی از کار نمایندگی از مطالبات ایران به میخائیل اولیانوف روس سپرده شده است. این در حالی بود که وزیر خارجه روسیه دیروز با اعلام مخالفت با آن‌چه تلویحاً «طرح اصلاح‌شده آمریکا» خوانده، بر بازیابی برجام بر همان چارچوب توافق 2015 تاکید کرده‌است. سرگئی لاوروف که همزمان با تشدید اختلافات مسکو-واشنگتن پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین، در یک کنفرانس مطبوعاتی در کامبوج در حاضر شده‌بود، گفته «ایران برخلاف طرف امریکایی اصرار دارد همه‌چیز طبق مصوبه سال ۲۰۱۵ باشد.» آن هم در حالی که خبرگزاری فرانسه در یکی از معدود خبرها از آن‌چه در جریان این مذاکرات می‌گذرد، به نقل از یک مقام ارشد اتحادیه اروپا و بدو ذکر نام این مقام ارشد حاضر در محل مذاکرات وین، از «پیشرفت‌هایی» خبر داده که از جمله «شامل تضمین‌هایی است که آمریکا با زیرپا گذاشتن قول‌هایش در آینده، قادر به مختل کردن توافق نباشد.» این مقام اتحادیه اروپا در حالی از «دریافت و برداشت خود» درباره خرسندی جمهوری اسلامی به‌خاطر این تضامین سخن گفته که درعین‌حال به‌گفته او، «درخواست ایران مبنی‌بر خروج نام سپاه از لیست گروهک‌های ترویستی آمریکا رها شده» تا پس از حصول توافق، «در آینده» و احتمالا در مذاکرات دوجانبه ایران و آمریکا تعیین‌تکلیف شود. این منبع در اتحادیه اروپا که تصور تداوم این مذاکرات را تا «چهار هفته آینده» ناممکن خوانده، تاکید کرده «احتمالی واقعی (برای حصول توافق) وجود دارد اما قرار نیست آسان باشد.»
اما در تحلیل تحولات اخیر برجامی، باید به جز وین و هتل کوبورگ، به برخی نقاط دیگر جهان هم نیم‌نگاهی بیندازیم. تحولاتی که در پی بالاگرفتن تنش واشنگتن-پکن پیرو سفر رئیس مجلس نمایندگان ایالات متحده به تایوان و نیز ادامه تنش واشنگتن-مسکو به‌دلیل لشکرکشی روسیه به خاک اوکراین، عملاً برجام را به میدانی برای رویارویی قدرت‌های جهانی تبدیل کرده و متعاقباً بسیاری از تحولات غرب تا شرق جهان را به مسائل ایران گره زده‌ است. این در حالی است که همزمان تشدید تنش‌ها در عراق و برخی از دیگر مسائل و مناسبات خاورمیانه نیز بر مذاکرات برجامی در وین سایه انداخته است. آن‌هم در حالی که برخی ناظران تحولات روزهای گذشته در مرز لبنان و رژیم صهیونیستی و تنش در این منطقه را نیز به نتیجه مذاکرات بی‌ارتباط نمی‌دانند. به‌خصوص آن‌که سخنان سردار سلامی فرمانده‌ کل سپاه درباره توان نظامی جمهوری اسلامی برای مقابله با هر نوع خطرآفرینی اسرائیلی‌ها و آن‌چه حسین طائب در نخستین سخنرانی خود پس از پایان دوران ریاست بر سازمان اطلاعات سپاه، در ارتباط با اهداف کاخ سفید و دولت بایدن از ترغیب ایران به بازگشت به مذاکرات گفته، به‌باور ناظران می‌تواند بر سرنوشت این مذاکرات تاثیر بگذارد. مذاکراتی که نشریه پولیتیکو با اشاره به «ازسرگیری ناگهانی و غیرمنتظره» آن، به نقل از سه منبع مطلع مدعی است، «آخرین تلاش اتحادیه اروپا» است در مسیر «نجات توافق هسته‌ای و احیای برجام».
دیروز یک خبر برجامی دیگر هم در خبرگزاری‌های داخلی منتشر شد. بر اساس این خبر حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه با حضور در کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی، به سوالات و ابهامات مطروحه در خصوص نحوه اجرای قانون راهبردی مجلس و مذاکره برای لغو تحریم ها پاسخ داده است.
به گزارش ایسنا، در این جلسه حجت الاسلام والمسلمین پژمانفر رئیس کمیسیون و آقایان نبویان، خضریان و بیگی‌نژاد از ابهامات خود درباره پیش‌نویس توافق وین سخن گفته‌اند. وزیر امور خارجه هم با ارایه گزارشی از روند مذاکرات وین تاکید کرده است: «برای تیم مذاکره‌کننده انتفاع اقتصادی ایران از توافق، رعایت خطوط قرمز و حفظ توان و دانش و فناوری بومی صلح آمیز هسته‌ای مورد توجه جدی است.» پاسخی دیپلماتیک که می‌تواند نشانه‌ای از اندکی پیشرفت در مذاکرات باشد.