قاچاق حیات‌وحش با ارزش ۷ تا ۲۳ میلیارد دلار آمریکا در سال، چهارمین تجارت غیرقانونی بزرگ جهان پس از قاچاق اسلحه، قاچاق مواد مخدر و قاچاق انسان است. در سراسر دنیا بعد از تخریب زیستگاه برداشت غیرقانونی از حیات‌وحش مهم ترین تهدید تنوع‌زیستی است. در مقیاس محلی این موضوع چندان برای ایران مشخص نیست و به دلیل نبود کار علمی و تخصصی نمی‌توان روی آن اظهار نظر قطعی کرد. اما، شکی نیست که قاچاق حیات‌وحش در ایران یکی از تهدیدات بالقوه حیات‌وحش است.
به دلیل موقعیت جغرافیایی و نزدیکی ایران به چندین نقطه داغ برای قاچاق حیات‌وحش مانند کشور چین و قاره آفریقا احتمالا ایران یکی از مسیر‌های مهم ترابری غیر‌قانونی حیات‌وحش به‌حساب می‌آید.

شاید کشف پراکنده محموله‌های قاچاق حیات‌وحش در مرز های ایران نشان دهنده این موضوع باشد. مانند، کشف توله شیر در مرز ایران و عراق و کشف محموله قاچاق پرندگان مانند کاسکو در مرز ایران و پاکستان. اما به دلیل نبود شواهد کافی نمی‌توان بر روی این موضوع بطور قطع نظر داد. همچنین به دلیل تنوع‌زیستی غنی ایران، حیات‌وحش کشور چه در سطح ملی و چه در سطح بین‌الملی یکی از اهداف قاچاقچیان هستند. سازمان حفاظت محیط‌ زیست ایران هر سال محموله‌های مختلفی از جانوران بومی ایران را از متخلفان کشف و ضبط می‌کند که در این میان می‌توان گونه های مختلف جانوران را مشاهده کرد. مانند کشف اخیر یک توله خرس سیاه توسط اداره کل حفاظت محیط ‌زیست استان کرمان. همچنین گاهی اوقات متخلفان به اشتباه خود پی‌می‌برند و حیات‌وحش دزدیده شده از طبیعت را به سازمان حفاظت محیط‌ زیست تحویل می‌دهند. مانند اتفاق اخیر که متخلفان دو توله سیاه گوش دو ماهه را به سازمان حفاظت از محیط‌زیست استان اصفهان تحویل دادند. اما یک سوال مهم می‌تواند این باشد که چرا این جانوران از طبیعت جدا می‌شوند؟ قاچاق حیات‌وحش به دلایل مختلفی صورت می‌گیرد. مانند، مصرف برای غذا، دارو و یا به اسارت گرفتن حیات‌وحش به منظور حیوان خانگی. تا زمانی که چه در ایران و چه در دنیا تقاضا برای محصولات حیات‌وحش وجود داشته باشد، قاچاقچیان جانوران مورد هدف را از طبیعت جدا می‌کنند و سعی به فروش آنها دارند. امروزه برای خرید و فروش حیات‌وحش از دو فضا استفاده می‌شود، بازار‌های حقیقی (فیزیکی) و بازار‌های مجازی. بازار‌های حقیقی (فیزیکی) که به دو شکل فصلی و دائمی فعالیت می‌کنند، چندصد ساله وجود دارند و شکل سنتی این تجارت هستند. اما با گسترش اینترنت این تجارت مانند سایر کسب و کار‌ها وارد فضای جدیدی شد. به دلیل قابل دسترس و آسان بودن شبکه‌های اجتماعی و سایت‌های خرید و فروش آگهی‌های تجارت حیات‌وحش به آسانی و سریع راه خودشان را به این فضا باز کردند. چنین بستری شرایط را برای قاچاقچیان آسان کرده و می‌تواند باعث آن شود که متخلفین بیشتری به فکر تجارت حیات‌وحش در این فضا بیفتند. با توجه به مطالعه اخیر بنده و همکارانم، متوجه آن شدیم که پیک آگهی‌های تجارت حیات‌وحش در شبکه‌های اجتماعی در ایران، در فصل بهار و تابستان است. این موضوع را می‌توان این‌ گونه توجیه کرد که به دلیل شرایط جغرافیایی و آب‌ و هوایی ایران در این فصول جانوران بیشتر فعال‌اند و همچنین زادآوری می‌کنند. این شرایط، فرصت مناسبی را برای قاچاقچیان حیات‌وحش مهیا می‌کند تا حیات‌وحش مورد هدف را صید کنند و در شبکه‌های اجتماعی مانند، تلگرام و اینستاگرام آگهی کنند. این الگو زمانی به احتمال زیاد در بازار حقیقی (فیزیکی) هم اتفاق به وقوع می‌پیوندند و می‌تواند بازتابی از آن را در بازار آزادگان تهران مشاهده کرد. مانند، فروش جوجه ی پرندگان بومی ایران و نوزادان سنجاب ایرانی در فصل بهار و تابستان در این بازار. شایان ذکر است که توله خرس سیاه و دو توله سیاه گوش هم در این فصول از طبیعت جدا شدند که می‌تواند سرنوشت خیلی از گونه های جانوری طبیعت ایران باشد. با توجه به این نتایج سازمان حفاظت از محیط‌زیست می‌تواند زمان و منابع بیشتری را در این فصول به برخورد با متخلفین و مدیریت قاچاق حیات‌وحش اختصاص دهد. متاسفانه به دلیل نبود کار علمی و تخصصی در ایران نمی‌توان انتظار موفقیت در مبارزه با قاچاق حیات‌وحش در این کشور را داشت. مطالعات باید در تمام ابعاد این مسئله در ایران صورت گیرند. مانند، مطالعات اجتماعی برای شناسایی اهداف و نگرش مصرف کنندگان این تجارت و یا بررسی شرایط اجتماعی و اقتصادی قاچاقچیان. دانستن دقیق این موارد می‌تواند کمک بزرگی کند به یافتن روش ها و راهکار‌هایی برای تغییر رفتار جامعه در خصوص قاچاق حیات‌وحش در ایران. همچنین، انجام مطالعات بوم‌شناسی بر روی حیات‌وحش ایران برای درک بهتر اندازه جمعیت‌های حیات‌وحش ایران می‌تواند راهکار‌هایی را جلو روی ما بگذارد تا قوانین دقیق‌تر و بهتری را برای برداشت پایدار از حیات‌وحش ارائه دهیم. به عنوان مثال ارائه یک فهرست ملی مانند فهرست سرخ اتحادیه بین‌الملی حفاظت از طبیعت برای حیات‌وحش بومی ایران می‌تواند کمک کننده باشد. زیرا ممکن است یک گونه در کل دنیا وضعیت مناسبی داشته باشد اما در ایران جمعیت آن گونه آسیب پذیر باشد، مانند سنجاب ایرانی. به احتمال زیاد قاچاق حیات‌وحش می‌تواند یکی از مهم‌ترین تهدیدات حیات‌وحش ایران باشد. اما به دلیل نبود اطلاعات علمی و تخصصی نمی‌توان برنامه ریزی دقیق برای مدیریت این تهدید در کشور انجام داد. همچنین نمی‌توان بدون آزمون و بررسی دقیق یک سری حدسیات، هر چند ساده، راهکار مدیریتی ارائه کرد. بنابراین، جایگاه خالی کار علمی و تخصصی بر روی این موضوع مهم در ایران حس می‌شود.