فریاد خاموش رودخانه‌های زخمی گیلان 

شانزدهم خرداد ماه روز جهانی محیط زیست است و گلوی رودخانه های گیلان شبانگاهان به خشونت بیل های مکانیکی در برداشت غیر مجاز شن و ماسه می خراشد و صدای فریاد این جاری های زلال هر بار خاموش تر از پیش، نت های آوازشان هر بار کم رمق تر از همیشه دل اهالی دهکده ها را می نوازد.

این روزها همه ما از جنگ و ناامنی سخن می گوییم و اخبار ناگوار سیاسی و زیست محیطی داخل و خارج را پی گرفته و انتشار می دهیم؛ همه در حال ابراز ترس ها و اضطراب های خود و ارائه تحلیل های مختلف در شبکه های اجتماعی یا روابط رو در روی انسانی هستیم و البته فضای مجازی این امکان را مهیا کرده که شاید چهره ای از خود ارائه کنیم که با چهره واقعی مان فرسنگ ها فاصله دارد.

 چنان که افراد زیادی هستند که صبح تا شب از حفاظت محیط زیست، ترافیک، آلودگی هوا و کمبود آب شکوه می کنند اما در عمل حاضر نیستند یک مسیر کوتاه را با حمل ونقل عمومی طی کنند یا حتی از پرسه زنی های بی هدف با خودروهایشان در سطح شهر دست بردارند و شاید خود یکی از آنان هستیم.

این منِ آرمانی که در فضای مجازی به نمایش گذاشته می شود با منِ واقعی تفاوت بسیاری دارد و مفری است برای اینکه از مسئولیت اجتماعی خود شانه خالی کرده و دیگران را در مقام متهم بنشانیم. دانشیار گروه جنگلداری دانشگاه گیلان در ارتباط با موضوع این گزارش هم می گوید : برداشت شن و ماسه از رودخانه ها دخالت در اکوسیستم منطقه است و تغییر ماهیت در یک اکوسیستم حوزه آبخیز است؛ این حوزه آبخیز مجموعه ای از جنگل، مرتع، رودخانه، خاک و اقلیم منطقه می باشد که وقتی در یکی از این فاکتورها تغییر ایجاد می شود دیگر فاکتورها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.

دکتر کامبیز طاهری آبکنار در گفت و گو اختصاصی با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: وقتی یک پارامتر را تغییر می دهیم دیگر پارامترها را نیز تحت تاثیر قرار می دهیم یکی از مشکلاتی که رودخانه ها در چند سال اخیر پیدا کرده اند برداشت شن و ماسه بصورت غیر مجاز است که باعث می شود بستر رودخانه حالت عادی خود را از دست داده و باعث اختلال در بالادست و پائین دست خویش شود.

وی گفت : در این شرایط بسیاری از ماهیان در تجدید نسل و تخم ریزی در بستر رودخانه نیاز به شرایط اکولوژی خاص دارند؛ وقتی اکولوژی منطقه را عوض می کنید نسل ماهی ها تغییر می کند همچنین برداشت غیر مجاز باعث تغییر در رژیم آبی می شود و در سیل ها می تواند باعث آبگرفتگی در اطراف رودخانه شود.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: مشکل بزرگی که در مدیریت اکوسیستم داریم آن است که مدیریت یکپارچه نیست و جزیره ای تصمیم گیری می شود و این باعث سوءاستفاده سودجویان از بستر رودخانه ها می گردد. دکتر طاهری بیان کرد:شهرهای شمالی کشور در گذر زمان در اطراف رودخانه ها واقع شده و برداشت غیر مجاز رودخانه ها باعث شسته شدن پایه پل ها در اثر سیل می شود همانطور که این اتفاق را در سال های اخیر در استان های گلستان و گیلان شاهد بودیم و از بین رفتن حاشیه رودخانه باعث ورود آب به شهر ها می شود. وی افزود : اتفاقاتی که در چند سال اخیر در گیلان و استان های شمالی رخ داده نشان می دهد که باید به بحث مدیریت هماهنگ بپردازیم؛ من اعتقاد دارم در این قضایا باید بین واحدهای مختلف تصمیم گیرنده هماهنگی بوجود آید.وی ادامه داد:این کار منوط به تصمیم گیری یک ارگان نیست چرا که کار به چند پارگی می انجامد؛ معتقدم استانداری در این مقوله نقش اساسی دارد، باید بتواند اتاق فکرهایی برای تصمیم سازی بوجود بیاورد و هماهنگ کند؛ قانون کم نداریم اجرای قانون را نداریم ضمن آنکه اگر اجرای قانون را داریم تخلف از قانون را هم می بینیم. مدیر پژوهشکده حوزه آبی دریای خزر دانشگاه گیلان نیز با بیان اینکه سیل یعنی بارانی که روی زمین می بارد و بخشی از آن جذب می شود و بخشی که مازاد بر ظرفیت نفوذ زمین هست هم روی سطح اراضی راه می افتد، معتقد است :اگر اقداماتی انجام دهیم که میزان نفوذ را کم کنیم یا سرعت تبدیل حرکت روان آب ها را زیاد نماییم ، نتیجه این اتفاق بالا آمدن سطح آب رودخانه است.