آیورودا
سپیده ایران‌منش
در آیورودا (طب سنتی هند)که دانش پنج هزارساله زندگی است، جهان تشکیل شده از 5 عنصر آب، باد، خاک، آتش، فضا. انسان هم از این قاعده مستثنی نیست، وقتی بعضی ازاین عناصر دروجود انسان افزایش می یابد برجسم وذهن اوتاثیراتی محسوس ایجاد می کند که این تفاوت را به طبیعت ذاتی می شناسیم. درآیورودا سه طبیعت(دوشا)ی اصلی تعریف می شود:
واتا(بادوفضا)، پیتا(آتش وآب)، کافا(خاک وآب) که هریک درتعادل خوب وکامل اند وخصوصیات و جذابیت های خود را دارند اما وقتی دچار عدم تعادل می شوند مشکلات آغاز می شود، مشکلاتی که ذهن وجسم را دربرمی گیرد. آیورودا همیشه سعی درحفظ تعادل فرد با توجه به طبیعت ذاتی اش دارد. توجه به این نکته ضروری است که به ندرت پیش می آید که فردی تنها علایم یکی ازدوشاها را داشته باشد وهمه مامعمولا» ترکیبی از دودوشایا سه دوشاهستیم. هریک با فرمولی متفاوت…
انواع دودوشایی:
واتا- پیتا یا پیتا – واتا
پیتا- کافا یا کافا – پیتا
کافا- واتا یا واتا – کافا
آیورودا واژه‌ای سانسکریت به معنای علم زندگی و دانش طول عمر است. «آیور» به معنای زندگی یا زندگی روزمره و «ودا» به معنای دانش است که به علم یا شناخت کامل جلوه‌های آفرینش اشاره دارد. ساختار این نظام بر پایه الگوی آگاهی استوار است. فرضیه‌ای بر این مبنا که آگاهی منشا اولیه است و ماده از آگاهی مشتق می‌گردد. این نظام مراقبت‌های بهداشتی به قصد برقراری مجدد پیوند آگاهی و فیزیولوژی و ذهن و بدن است و به این ترتیب این سیستم عدم تعادل‌های فیزیولوژیکی را در خاستگاه آنها اصلاح می‌کند.
به سه دلیل عمده شناخت نوع بدن از اهمیت خاصی برخوردار است:
1- هر بیماری از سنین اولیه رشد، ریشه می گیرد .
2- اقدامات در زمینه پیشگیری یا آگاهی درباره طبیعت بدن امکان پذیرتر می‌گردد.
3- در زمان بروز بیماری شناخت نوع بدن، شیوه درمان را دقیق‌تر می کند.
در مسیر پیشگیری از بیماری‌ها و یا درمان آنها، شناخت دوشاها از ضروریات و اهم مقدمات طب آیورودا است. (دوشاها سه اصل ظریف متابولیکی هستند که مبنای فعالیت‌های فیزیولوژیکی انسان محسوب می شود.) دوشاها عبارتند از: « واتا ، پیتا و کافا» که به هنگام عملکرد طبیعی، واتا ، پیتا و کافا بدن را شکل داده و محافظت می کنند. در این حالت آنها «داتوس» نامیده می‌شوند و اگر نامتعادل گردند در بدن جولان می دهند و هرجا که با عیب و نقصی مواجه شوند موجب بروز بیماری می‌گردند در این صورت «دوشا» نامیده می شوند.
براساس تعلیمات آیورودایی هرکس با آمیزه‌ای خاص از ترکیبات واتا ، پیتا و کافا متولد می شود و در هر شخصیتی نسبت این ترکیبات متفاوت است. به همین دلیل پزشک آیورودا همه بیماران را به یک شکل نگاه نمی‌کند زیرا هریک از آنها دارای مزاج متفاوتی هستند. هریک از انواع بدن مبتلا به بیماری معینی گرایش دارد و با روش‌های درمانی به خصوص سازگار است. پزشک برای تشخیص صحیح بیماری و تجویز روش درمانی موثر ، باید در مرحله نخست از ساختار مزاجی بیمار یا نوع بدن او و کمیت نسبی دوشاهای اصلی آگاه باشد. دوشاها با این که هزاران فراگرد مجزا را در سیستم ذهن – بدن تنظیم و اداره می‌نمایند ولی سه عملکرد بنیادی دارند:
1- دوشای واتا: همه حرکات بدن را کنترل می‌کند و در تنفس، گردش خون و ارسال انعکاس‌های عصبی به مغز دخالت دارد.
2- دوشای پیتا: کنترل سوخت و ساز را به عهده دارد.
3- دوشای کافا: مسئول کنترل ساختار بدن است و در بهم پیوستن یاخته‌ها و تشکیل بافت‌های عضلانی چربی و ساختار استخوانی و غضروف‌ها نقش دارد.
ویژگی‌های دوشاها:
واتا: خشک ، سرد ، سبک ، دقیق ، سریع ،متحرک ، رهبر دیگر دوشاها
پیتا: گرم ، مرطوب ، اندکی چرب ، سبک ، نافذ ، سیال ، ترش بو.
کافا: سنگین، چرب، سرد، آهسته، شیرین، پایدار، غلیظ، نرم، هموار، کند.