گزارش اختصاصی«پیام ما» از کیفیت آب کرمان/ آبِ کثیف

بحران آب کرمان؛ دور یا نزدیک؟
از سال گذشته بود که بحران آب شاه بیت سخنان مسئولان مرتبط با حوزه آب در کرمان شد. مقامات عالی اداری استان مثل استاندار هم بارها از جدی بودن این بحران صحبت کردند و دائما به مردم هشدار داده شد. در آخرین این اظهار نظرها، رزم حسینی استاندار کرمان در همایش شوراهای اسلامی گفت: پرچم کم آبی، بحران آب و بی آبی باید همچنان برافزاشته بماند زیرا بسیار مهم است. وی افزود: در استان چند مسئله برای ما مهم است و شوراها نیز باید به آن توجه داشته باشند که مهمترین آنها بحث آب و کم آبی و بحران آب و یا عدم استفاده درست از آب است. استاندار کرمان بحران آب را مهم ترین مسئله استان کرمان دانسته بود. اما برخی اوضاع آب را آنقدر که مسئولان استان می گویند بحرانی نمی دانند. محمدجواد خانجانی عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان به «پیام ما» می گوید: در آینده ای نزدیک استان کرمان دچار بحران آب نمی شود. کم آبی وجود دارد اما بحران آبی که منجر به تخلیه کرمان شود وجود ندارد. وی افزود: اگر همین چاه های غیرمجازی که در اطراف کرمان وجود دارند بسته شوند و همین میزان آبی که این چاه ها از سفره های زیرزمینی آب برمی دارند را به آب شهری اضافه کنیم، کرمان مسئله ای از نظر آب نخواهد داشت. خانجانی می گوید: کشاورزی بیش از 95 درصد آب ایران را مصرف می کند در حالی که راندمان بالایی ندارد و برخی محصولات هم کاملا ضررده هستند. وی ادامه داد: متاسفانه در کشور ما کشاورز هر مقدار که بخواهد آب مصرف می کند در حالی که در هیچ کجای دنیا اینگونه نیست. این استاد دانشگاه تصریح کرد: اگر نگرش ما به کشاورزی درست شود قطعا گام بلندی در جهت مقابله با کم آبی برداشته ایم.

اگر آب برای همه مایه حیات است برای برخی از کرمانی ها شده مایه عذاب. در حالی که سال گذشته اکثر مسئولان استان کرمان از کمبود آب صحبت می کردند حالا کاهش کیفیت آب در کرمان هم به مشکل قبلی اضافه شده است. حدود یک ماه پیش مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان کرمان در دیدار با مجمع نمایندگان کرمان گفته بود:« آب در استان کرمان از نظر کمیت و کیفیت بد‌ترین وضعیت را در کشور دارد.» این صحبت محمدرضا بختیاری با واکنش دیگر مسئولان کرمان روبرو شد. توحیدی فرماندار کرمان در این باره گفته بود: ما تا الان درباره اینکه آب شرب شهر کرمان خارج از نرم استاندارد است، گزارشی نداشته‌ایم. مدیرعامل آب فاضلاب استان نیز در خصوص کیفیت آب شهر کرمان تاکید کرد که آب شهر کرمان هیچ گونه مشکلی ندارد. وی در عین حال اذعان کرد که بعضی شهرستان‌های دیگر از نظر کیفیت آب با مشکل مواجه هستند. حالا اما معاون استاندار از کاهش شدید کیفیت آب کرمان خبر داده و به وجود فلزات سنگین در آب‌های کرمان اشاره کرده است. آنطور که مهر نوشته محمدجواد کامیاب در این باره گفته: از جمله مصیبت‌های جدید استان بی‌کیفیتی و وجود برخی فلزات سنگین در آب‌شرب است و برای جلوگیری از این مساله به طور مثال در شهرستان بردسیر برای هر لیتر آب 3 هزار تومان هزینه سالم‌سازی انجام می‌شود. کامیاب با اشاره به وجود فلزات سنگین در آب‌های کرمان افزود: امسال میزان ذخایر آبی استان کرمان با کاهش مواجه بوده است و این به این معناست که باید نهایت مدیریت عمومی از سوی مردم در مصرف آب انجام شود. مدیرعامل آب منطقه‌ای استان کرمان هم به مهر گفته: هم‌اکنون در وضعیت بحرانی قرار داریم و اگر سایر استان‌های کشور با این مشکل مواجه هستند وضعیت کرمان بسیار حادتر است. محمد بختیاری افزود: بیشترین میزان برداشت آب‌ در استان کرمان از دشت‌های استان انجام می‌شود و این در حالی است که ادامه این روند می‌تواند دشت‌های کرمان را به دشت‌هایی خشک تبدیل کند. وی تصریح کرد: طرح‌های قابل توجهی در استان کرمان در حال انجام است و در کنار این صرفه‌جویی‌ها و مدیریت مصرف، اجرای طرح‌های انتقال آب به استان کرمان اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. وی ادامه داد: کاهش کیفیت آب در استان به دلیل برداشت‌های بی‌رویه و عدم تجدید آب روی داده و باید فکری به حال افت کیفیت آب در کرمان کرد.
کاهش سطح سفره های زیرزمینی دلیل اصلی کاهش کیفیت آب
از صحبت های مسئولان شهر کرمان اینطور برداشت می شود که ماجرای کاهش کیفیت آب کرمان جدی است. این کاهش کیفیت هم دلیلی ندارد جز برداشت بی رویه آب و کم شدن سطح آب های زیرزمینی. به گفته فرماندار رفسنجان، سالی یک متر از سطح آب‌ رفسنجان کاسته می‌شود. این بحران اما تنها به دشت رفسنجان ختم نمی‌شود بلکه دشت‌های کرمان، زرند، سیرجان و انار در شرایط بحرانی قرار گرفته است. در حالی بارندگی منابع آب زیرزمینی را تغذیه نمی‌کند که برداشت‌های منفی آب در کرمان ادامه دارد و به همین دلیل املاح موجود در آب‌های زیرزمینی هر روز بیشتر می‌شود و کیفیت آب نیز کاهش می‌یابد.
دو هفته پیش هم خبرگزاری مهر در گزارشی به اسیدی شدن آب در سه روستای بخش نوق در کرمان پرداخته بود و یکی از ساکنان روستای جهان آباد گفته بود: وقتی شیر آب را باز می کنیم ابتدا آبی با رنگ سیاه از لوله خارج می شود و به تدریج آب به ستره بودن خود را از دست می دهد و بعد از حدود ۳۰ دقیقه آب در بهترین شرایط رنگ زرد کم رنگ می گیرد. برداشت بی‌رویه و منفی 1/1 میلیارد مترمکعبی آب در استان کرمان و کاهش قابل توجه بارندگی در این استان که روندی نزولی را طی می‌کند موجب بروز مشکلات متعدد و تشدید خشکسالی در استانی شده است که در شرایط عادی هم از کاهش منابع آبی رنج می‌برد. طبق اعلام کارشناسان هواشناسی، در سال جاری بارندگی کرمان در مقایسه با سال گذشته۱۱ درصد کاهش یافته است، در نتیجه تعداد بیشتری از چشمه‌ها و قنات‌های استان کرمان خشک شده است. این در حالی است که به دلیل عدم برنامه‌ریزی در زمینه مصرف آب در کرمان در سال‌های گذشته و با توجه به تعداد کم سدهای موجود در استان، بیشترین حجم آب از منابع زیرزمینی برداشت می‌شود. در حالی که به گفته مدیرکل هواشناسی استان کرمان میزان بارندگی سالانه در کرمان ۱۲۹ میلیمتر است که همین میزان بارندگی نیز در سال‌جاری در این استان روی نداده است. محسن عراقی‌زاده در گفت‌وگو با مهر میزان بارندگی در کرمان را ۱۲۰ میلیمتر اعلام کرده است و خواستار صرفه‌جویی مردم در مصرف آب شده است.
وی با اشاره به بارندگی‌های چند روز اخیر گفت: این بارندگی‌ها نتوانسته کمبود بارش در کرمان را جبران کند و سطح تغذیه مناسبی را برای منابع زیرزمینی کرمان پیش‌بینی نمی‌کنیم.
راه چاره؛ تغذیه سفره های زیر زمینی
با کاهش بارندگی و برداشت بی رویه آب و کم شدن سطح آب های زیرزمینی، کیفیت آب کرمان کاهش یافته است و باید فکری به حال این موضوع شود. عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان و دکترای منابع آب به «پیام ما» می گوید: در مناطق جنوبی کشور که از سفره های زیرزمینی آب برداشت می شود آب دارای مشکل است و کرمان هم استثنا نیست. محمد جواد خانجانی افزود: به طور کلی آبی که در طبیعت وجود دارد به ندرت با استاندارد کیفی جهانی تطبیق دارد و باید با تصفیه آب این مشکل را رفع کنیم.
وی ادامه داد: هرچه سطح آب زیرزمینی پایین تر رود آب شورتر و سنگین تر می شود و کیفیت آب تغییر می کند. این موضوع اما یک شبه که اتفاق نیفتاده است بلکه به تدریج کیفیت آب تغییر کرده است. خانجانی تصریح کرد: راه حل جلوگیری از تغییر کیفیت آب هم تغذیه سفره های زیرزمینی است.
باید آب دریا را شیرین کنیم و به مناطقی که آب زیرزمینی در آن ها کم شده انتقال بدهیم. این عضو هیات علمی دانشگاه باهنر کرمان با بیان اینکه در ایالت کالیفرنیا امریکا هم سفره های زیرزمینی را تغذیه می کنند گفت: بهترین جای ذخیره آب، سفره‌‌‌های زیرزمینی است نه پشت سدها.