به گزارش «پیام ما»، در پی انتشار اخباری درباره احتمال اجرای پروژه شهرک‌سازی در محدوده شهر قدیم جیرفت، جمعی از باستان‌شناسان و پژوهشگران حوزه میراث‌فرهنگی با انتشار نامه‌ای نسبت به این موضوع واکنش نشان داده‌اند. آنان در این نامه با تأیید عرصه و حریم مصوب این محوطه تاریخی تأکید کرده‌اند هرگونه شهرک‌سازی در این محدوده می‌تواند حریم منظری شهر تاریخی را مخدوش کرده و امکان ثبت جهانی آن را از میان ببرد.
در بخشی از این نامه آمده است: «متأسفانه پرونده شهرک‌سازی در محدوده محوطه باستانی شهر قدیم جیرفت سه‌باره و چندباره به جریان افتاده است.» نویسندگان نامه با اشاره به سوابق این پرونده نوشته‌اند که «آخرین بار مهرماه سال گذشته با ورود دادستان جیرفت و رأی و نظر قاطع ایشان، پس از کش‌وقوس‌های فراوان و ورود دستگاه‌های نظارتی کشور و جلسات مشترک بین وزارت راه و شهرسازی و وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خاتمه یافت.»

امضاکنندگان نامه همچنین اعلام کرده‌اند: «این بار اداره کل راه و شهرسازی جنوب کرمان با ترفند بازنگری در عرصه مصوب سال ۱۴۰۳ قدم به میدان گذاشته است.» آنان در ادامه با تأکید بر موقعیت محل موردنظر برای اجرای پروژه نوشته‌اند: «ما باستان‌شناسانی که شناخت دقیقی از محوطه عظیم شهر قدیم جیرفت و محل موردنظر برای ساخت شهرک داریم، اعلام می‌داریم که محل در نظر گرفته شده برای شهرک‌سازی در عرصه شهر قدیم جیرفت (و نه در حریم آن) قرار دارد و ساخت این شهرک ضمن تخریب کامل آن بخش از عرصه محوطه تاریخی، حریم منظری آن را نیز کاملاً مخدوش می‌کند و بخت و اقبال این محوطه بی‌نظیر را برای ثبت در فهرست میراث جهانی برای همیشه از میان می‌برد.»

این نامه به امضای شماری از استادان و پژوهشگران حوزه باستان‌شناسی از جمله «حمیده چوبک»، «حکمت‌الله صالحی»، «سیدمحمد بهشتی»، «هایده لاله»، «سیدمهدی موسوی کوهپر»، «حسن فاضلی»، «بهروز عمرانی»، «مصطفی ده‌پهلوان»، «سجاد علی‌بیگی»، «منیژه هادیان»، «سعید امیرحاجلو»، «سارا سقایی»، «حسین حبیبی»، «حمید عزیزی»، «مجتبی خوارزمی»، «میثم شهسواری»، «علی‌اکبر وحدتی»، «علی شجاعی اصفهانی»، «معصومه برسم»، «حسین صدیقیان»، «نصیر اسکندری»، «ندا امیرمحمودی»، «آرزو محسنی»، «مژگان خانمرادی» و «میترا شاطری» رسیده است.

در همین زمینه دکتر میثم شهسواری، عضو هیئت‌علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت، در گفت‌وگو با «پیام ما» درباره ابعاد این موضوع توضیح داده است.
عضو هیئت‌علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت با اشاره به اجرای پروژه‌های عمرانی در محدوده شهر قدیم جیرفت می‌گوید این اقدام در «عرصه» یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی کشور در حال وقوع است؛ محدوده‌ای که به گفته او پیش‌تر برای فعالیت‌های پژوهشی و باستان‌شناسی تعیین شده است.

به گزارش «پیام ما»، شهرک‌سازی در محدوده شهر قدیم جیرفت در هفته‌های اخیر به یکی از موضوعات موردبحث در حوزه میراث‌فرهنگی تبدیل شده است. «دکتر میثم شهسواری»، عضو هیئت‌علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه جیرفت، در گفت‌وگویی درباره ابعاد این موضوع توضیح می‌دهد.

شهر قدیم جیرفت از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی جنوب شرق ایران به شمار می‌رود که بقایای شهری گسترده از دوره‌های مختلف تاریخی، به‌ویژه دوره اسلامی، در آن شناسایی شده است. در سال‌های اخیر، موضوع تعیین عرصه و حریم این محوطه و حفاظت از آن در برابر پروژه‌های عمرانی بارها موردبحث کارشناسان میراث‌فرهنگی قرار گرفته است. این محوطه در ۳ کیلومتری غرب شهر کنونی جیرفت واقع شده است.

دکتر شهسواری در پاسخ به این پرسش که «شهرک‌سازی که در محدوده شهر دقیانوس یا شهر قدیم جیرفت اتفاق می‌افتد برای پروژه مسکن ملی است یا پروژه‌های دیگر؟» می‌گوید: «برای شخص من خیلی مهم نیست؛ برای من که به‌عنوان باستان‌شناس هستم کاری به ملاحظات اخلاقی‌اش ندارم. این قسمتش مهم نیست که مسکن چه هست. از نظر ما این یک پروژه عمرانی مخرب است.»

شهسواری درباره این محوطه تاریخی نیز توضیح می‌دهد: «شما می‌فرمایید شهر دقیانوس اما ما اصرار داریم شهر قدیم جیرفت خطاب کنیم. این محدوده چیزی حدود ۳۵۰ هکتار مساحتش هست و در این محدوده و جایی که می‌خواهند پروژه رو انجام بدن درست در محدوده پژوهش‌ها و فعالیت‌های باستان‌شناسی و کارشناسی و تخصصی که میراث‌فرهنگی کشور مشخص کرده است.»

او با اشاره به مفاهیم تخصصی در حوزه حفاظت از محوطه‌های تاریخی می‌گوید: «ما برای محوطه‌های باستانی دو تا اصطلاح داریم: عرصه و حریم. عرصه یعنی جایی که مطلقاً هرگونه فعالیت در آن ممنوع است و حریم هم درواقع همان ضوابط عرصه را دارد؛ حالا بسته به اینکه محوطه کجا قرار گرفته و بسته به اقتضائات، ضوابطش تغییر می‌کند. اما در مورد این شهرک‌سازی دقیقاً در عرصه شهر قدیم جیرفت در حال رخ‌دادن است.»

شهسواری در ادامه با اشاره به وضعیت ساختاری حوزه میراث‌فرهنگی در کشور اظهار می‌کند: «متأسفانه یک ایراد خیلی بزرگی که ما داریم در حوزه میراث این است که تشکیلات وزارتخانه میراث‌فرهنگی تشکیلات بسیار ضعیفی است. من فکر می‌کنم در پایین‌ترین مجموعه وابسته به دولت به لحاظ بودجه‌ای، امکاناتی و به لحاظ لجستیکی است. متأسفانه این وزارتخانه فوق‌العاده ضعیف و ناکارآمد است و حالا شما مقایسه‌اش بکنید با وسعت عظیمی از محوطه و آثار تاریخی در ایران داریم.»

به گفته او، گستردگی محوطه‌های تاریخی در کشور با توان مدیریتی موجود همخوانی ندارد، شهواری می‌گوید: «نزدیک ۱۹۰ هزار محوطه و اثر باستانی در این کشور وجود دارد و قرار است که مجموعه ضعیف میراث این مجموعه عظیم را تنها مدیریت کند و می‌دانیم که امکان‌پذیر نیست.»

این باستان‌شناس درعین‌حال تأکید می‌کند منظور او از این انتقاد، مجموعه کلی وزارتخانه است: «منظور من کل تشکیلات وزارتخانه میراث است و نه میراث‌فرهنگی کرمان و جیرفت. اتفاقاً اگر به لحاظ تعصبی نگاه می‌کنید افرادی که اینجا در میراث‌فرهنگی هستند بسیار متعصب‌اند ولی خب امکاناتی ندارند.»

او اضافه می‌کند: «تشکیلات میراث متأسفانه خیلی وقت‌ها عامل تخریب موجودیت محوطه‌های خودش است. یعنی اگر این مجموعه شهر قدیم باید ۲۰ سال پیش ثبت می‌شده نشده و اهمال‌کاری صورت‌گرفته تا سال ۱۴۰۳. در آن زمان اینجا به‌صورت ضوابطی که عرض کردم ابلاغ شده به دستگاه‌های ذی‌ربط.»

شهسواری همچنین از بازنگری در محدوده‌های حفاظتی این محوطه تاریخی خبر می‌دهد: «ما در یکی دو هفته اخیر متوجه شدیم که در حال بازنگری این عرصه و حریم مصوب هستند. بازنگری در این عرصه و حریم چه مفهومی دارد؟ کارشناسان و باستان‌شناسان عرصه و حریم این شهر تاریخی را تعیین و تأیید کردند؛ دیگر چه کسی باید تأیید بکند غیر از متخصصش که باستان‌شناسان هستند؟ وقتی موضوع بازنگری مطرح می‌شود این برای ما به این معناست که قرار است عرصه و حریم را کوچک کنند.»

او در ادامه با اشاره به اهمیت تاریخی این محوطه می‌گوید: «شهر قدیم یکی از بزرگ‌ترین محوطه‌های باستانی ایران است. عرصه آن نزدیک به ۲ هزار هکتار مساحت دارد که البته از این هم بیشتر است؛ اما به دلایل مختلف مثل کشاورزی طی ادوار گذشته بخش زیادی از این عرصه از بین رفته و دیگر قابل‌بازگشت نیست. برآورد ما از مساحت اصلی ۲۷۰۰ هکتار است.»

شهسواری درباره قدمت این شهر تاریخی توضیح می‌دهد: «این شهر در واقع بقایای شهر قدیم جیرفت است. شواهد مربوط به هزاره ششم و چهارم پیش از میلاد در این شهر کشف شده، شواهد مربوط به دوره‌های بعد را هم دارد؛ ولی عمده استقرار اینجا مربوط است به دوره اسلامی؛ یعنی از صدر اسلام تا سده هفتم هشتم در اینجا شهرنشینی و تمدن وجود داشته است و اینجا بقایای همان شهری است که در متون تاریخی از آن به‌عنوان شهر بزرگ جیرفت یاد شده.»

او با تأکید بر جایگاه منطقه در جنوب شرق ایران می‌گوید: «نکته خیلی مهم در مورد این شهر این است که شهر جیرفت در تمام جنوب کرمان تا خلیج‌فارس، بزرگ‌ترین شهر جنوب شرق ایران بوده است و می‌شود گفت که بزرگ‌ترین مرکز بازرگانی منطقه هم بوده است. شواهد نشان می‌دهد که این یک کلان‌شهر پررونق با جمعیت متکثر بوده است.»

شهسواری در ادامه به اشاره‌های تاریخی درباره این شهر نیز می‌پردازد: «مارکوپولو در سفرنامه خودش که حوالی سال ۷۵۰ هجری وقتی از اینجا رد می‌شود و به‌طرف چین می‌رود می‌گوید که اینجا یک شهری بوده؛ او اسمش را می‌گوید کامادی که تاتارها آنجا را از بین بردند و الان ویران است. ما می‌دانیم کامادی همان جیرفت بوده است.»

او توضیح می‌دهد: «یعنی در اوایل سده هفتم هجری اینجا تقریباً ویرانه بوده. از هفتم هجری تا ۱۰۰ سال پیش ۴۵۰ سال این وسط هست که جالب اینجاست که ما با اینکه همیشه در جیرفت شهر داشتیم؛ اما در این ۴۰۰، ۵۰۰ساله ما شهر نداریم. هیچ جای دیگر، هیچ قسمتی از جنوب استان کرمان شهر وجود ندارد؛ یعنی انگار پدیده شهرنشینی از این منطقه به دلیل جنگ و ویرانی از بین می‌رود و شهر جیرفتی که الان ما داریم بیش از صدسال قدمت ندارد. البته در دوره‌های تیموری و صفوی استقلال‌هایی شکل‌گرفته اما شهریت شکل نمی‌گیرد.»