الموت؛ سی‌امین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو

در جریان چهل‌وهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که در شهر بوسان کره جنوبی برگزار شد، پرونده «دژ الموت و استحکامات وابسته» با کسب استانداردهای لازم و تأیید کارشناسان بین‌المللی، رسماً به فهرست میراث جهانی اضافه شد. این دستاورد، جایگاه تمدنی، فرهنگی و تاریخی ایران را در عرصه بین‌المللی بیش از پیش برجسته کرد.

معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در واکنش به این رویداد، ثبت جهانی الموت را «برگ زرینی در تاریخ قزوین و ایران» توصیف کرد که پیام اقتدار فرهنگی این سرزمین را به جهانیان مخابره می‌کند.

جزئیات پرونده؛ ۷ قلعه در یک سرزمین یکپارچه

پرونده ثبت جهانی الموت تنها به یک بنا محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از هفت قلعه استراتژیک را شامل می‌شود که مدیریت دفاعی و تمدنی منطقه را در دوران نزاریان اسماعیلی بر عهده داشتند. اجزای اصلی این پرونده عبارتند از:

• قلعه الموت: مرکز فرماندهی و نماد مقاومت منطقه.
• قلعه لمسر: بزرگ‌ترین قلعه مجموعه و اقامتگاه زمستانی حاکمان.
• قلعه نویذر شاه: مرتفع‌ترین و صعب‌العبورترین بخش مجموعه و آخرین سنگر در برابر حمله مغول.
• سایر قلاع: شامل شمس‌کلایه، شیرکوه، ایلان و قسطین‌لار.

به گفته کارشناسان، این مجموعه از نظر معماری، سازگاری با اقلیم سخت کوهستانی و به‌ویژه شیوه‌های پیشرفته مدیریت منابع آب، از نمونه‌های شاخص میراث مهندسی ایران به شمار می‌رود.

میراثی حاصل ۲۰ سال پژوهش و حفاظت

ثبت جهانی این اثر، نتیجه بیش از دو دهه مطالعات مستمر، پژوهش‌های میدانی و عملیات مرمتی است. علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی، تأکید کرد که تدوین مستندات این پرونده سال‌ها به طول انجامیده تا ارزش برجسته جهانی (OUV) این استحکامات برای یونسکو احراز شود.

همچنین وجود روایت‌هایی مبنی بر نگهداری بیش از ۴۰۰ هزار جلد کتاب در کتابخانه الموت، نشان‌دهنده غنای علمی و فرهنگی این دژ در کنار کارکردهای دفاعی آن است.

فرصتی برای توسعه گردشگری و اقتصاد محلی

ثبت جهانی الموت فراتر از یک عنوان افتخاری، محرکی برای توسعه گردشگری مسئولانه و تقویت اقتصاد محلی در استان قزوین است. این رویداد با جذب نگاه‌های بین‌المللی، زمینه را برای حفاظت موثرتر، اختصاص اعتبارات ویژه و معرفی استعدادهای پنهان منطقه الموت فراهم می‌کند.

توسعه زیرساخت‌ها با رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و حفاظت از منظر فرهنگی منطقه، از اولویت‌های بعدی مدیریت این سایت جهانی خواهد بود تا پیوند میان تاریخ، طبیعت و معیشت جوامع محلی مستحکم‌تر شود.