پای ماشین‌آلات سنگین به منطقه حفاظت شده باز شده و این به گفته محلی‌ها مصیبت بزرگی است. علی، یکی از اهالی روستای «دزدبن» است. روستایی که فاصله‌اش تا این عملیات عمرانی ۳۰۰ متر است و حالا او نگران رودخانه، جنگل‌ها و وضعیت آینده است: «ما سال ۱۴۰۱، سیل بزرگی در این منطقه داشتیم. در مرداد آن سال یکی از یخچال‌های طبیعی جابه‌جا شد و آب ناشی از آن با سرعت به پایین‌دست آمد. روستاهای زیادی نابود شدند و وضعیت منطقه برای مدت‌ها نابسامان بود. بعد از آن اعلام شد که می‌خواهند برای لایروبی کارخانه شن و ماسه بزنند؛ اما آن سال اداره محیط‌زیست شهرستان و استان با آن مخالفت کردند، حالا که سه سال گذشته چطور چنین چیزی مجوز کار گرفته است؟»

او می‌گوید شش ماه قبل خبر آمد که امور آب و محیط‌زیست شهرستان مجوز این کار را صادر کرده‌اند و قرار است آنچه از بالادست در منطقه آمده را برداشت کنند. سنگ‌شکن آوردند و چند ماه قبل تلاش شد تا کار آغاز شود: «ما قبل از جنگ یعنی دو ماه قبل نامه‌نگاری‌های زیادی انجام دادیم. دادستان ابتدا مخالفت کرد و گفت این کار در منطقه حفاظت‌شده غیرقانونی است؛ اما بعد صاحب‌کار مجوز را نشان داد و مجبور شدند بر اساس مجوز مقابل ادامه فعالیت نایستند. اما این واگذاری و مجوز غیرقانونی است. چطور سازمان حفاظت محیط‌زیست در برابر این دست‌درازی‌ها در منطقه حفاظت شده ساکت است؟»

به گفته علی منطقه البرز مرکزی جزو مناطق گردشگری است، سروصدا و گردوخاک همه چیز را تحت‌تأثیر قرار داده: «ما در جنگل‌های اطراف این رودخانه حیوانات بسیار داریم، آنها دیگر نمی‌توانند برای آشامیدن آب به رودخانه بیایند، ریزگردهای بسیاری تولید کرده‌اند و اینها روی برگ جنگل‌ها نشسته، آن هم جنگل‌هایی با این قدمت و اهمیت. برداشتن شن و ماسه از رودخانه باعث مرگ ماهی‌ها هم خواهد شد و از سوی دیگر این گل‌ولای به پایین‌دست که سد مرزن‌آباد قرار دارد خواهد رسید. چه کسی پاسخگوی این حجم از تخریب است؟»

چرا محیط زیست الان موافق است؟

صادق از دیگر اهالی روستاست. او هم می‌گوید چهار سال پیش به دلیل وقوع سیلاب سهمگین از سمت دلیر انگوران در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی – چهارباغ و بعد از آنکه خسارت‌های بسیار شدیدی به منازل و دامداری‌های واسپول و پولادکوه وارد شد، مقرر کردند که در غالب مدیریت بحران به نفع ساخت مجدد منازل، خسارت‌های وارده به دامداری‌ها، جاده و زیرساخت را جبران کنند «در همان ایام با دستور فرماندار وقت قرار شد تا کارخانه شن و ماسه باهدف مدیریت بحران در «واسپول دزدبن» مستقر شود که پاسخ سازمان حفاظت محیط‌زیست این بود: استقرار صنایع آلاینده در رودخانه حفاظت شده چالوس مطلقاً ممنوع است؛ اما شگفتی اینجاست که در عرض ۳ سال چه اتفاقات قانونی رخ‌داده که در ایام نیمه‌تعطیل جنگ و نوروز ادارات کل محیط‌زیست و سایر ارگان‌ها اقدام به افتتاح کارخانه شن و ماسه باهدف لایروبی رود کرده‌اند»

به گفته او در این منطقه کارخانه سیمان وجود نداشت؛ اما طی یک سال گذشته علی‌رغم مصوبه شورای صیانت از حقوق بیت‌المال استان، ۲ معدن و یک کارخانه جدید اضافه شده است.

این در حالی است که «محمدرضا نصیری» رئیس اداره محیط‌زیست چالوس به «پیام ما» می‌گوید تجهیزاتی که در منطقه وجود دارد موقتی است و صرفاً برای لایروبی مورداستفاده قرار خواهد گرفت: «درخواست‌ها برای این کار زیاد بود و با نظر فرماندار و به دلیل آنکه مشکلی برای منطقه پیش نیاید، اداره محیط‌زیست و آب منطقه‌ای مجوزی یک‌ساله برای لایروبی صادر کردند. در واقع کمیسیون ماده ۱۱ هوای پاک این مجوز را صادر کرد و ما هم برای یک سال تأیید کردیم که مدت‌زمان شش ماه از این یک سال سپری شده است.»

او پاسخی به این پرسش که چطور در منطقه حفاظت‌شده چنین مجوزی صادر شده هم نداد و افزود: «برای دیدن مجوزها و سایر موارد می‌توانید به اداره مراجعه کنید.»

از نظر قانونی و فنی غیرقابل توجیه است

برداشت یک‌ساله شن و ماسه از رودخانه الیت برای لایروبی از نظر «داریوش عبادی» دبیر شبکه تشکل‌های محیط‌زیست و منابع طبیعی مازندران بهانه‌ای بیش نیست. او به «پیام ما» می‌گوید در سال‌های گذشته تلاش‌های بسیاری در جریان بود تا برداشت از منابعی مانند رودخانه‌های غرب مازندران افزایش یابد: «در شرق یا مرکز مازندران، معادن شن و ماسه یا برداشت این ماده از رودخانه‌ها بسیار زیاد است، اما در غرب مازندران این وضعیت وجود نداشت و در سال‌های اخیر تلاش شد مجوزهایی در این باره صادر شود و نگرانی از مخاطرات سیل هم دراین‌خصوص کاملاً بهانه است.»

او می‌گوید منطقه اصلاً وضعیت بحرانی‌ای نداشته که بخواهند چنین مجوزی آن هم در منطقه حفاظت‌شده صادر کنند و نه از نظر فنی و نه قانونی چنین موردی قابل‌پذیرش نیست «حتی مصوباتی در استانداری وجود دارد که برداشت‌هایی ازاین‌دست را ممنوع می‌داند؛ اما اداره محیط‌زیست شهرستان یا استان با حمایت استاندار به‌راحتی مجوز آمدن دستگاه‌های سنگین به منطقه حفاظت شده را می‌دهند. اگر نام این کار تخلف نیست پس چیست؟»

به گفته عبادی سیلابی که در سال‌های گذشته رخ داده عامل تخریب و مشکل نیست و سیلاب خود جریانی طبیعی است و منطقه بعد از آن می‌تواند خود را بهسازی کند «اطراف رودخانه نباید خانه‌سازی شود و زمین‌های زراعی باشد و وقتی چنین مسئله‌ای وجود دارد مشکل از سیلاب نیست، بلکه مشکل از خانه‌سازی‌های اشتباه است.»

این فعال محیط‌زیست در ادامه می‌گوید هیچ‌کدام از این معادلات نمی‌تواند از نظر فنی و قانونی قابل‌توجیه باشد و در نتیجه استفاده از ماشین‌آلات سنگین در منطقه حفاظت شده غیرقابل‌پذیرش است.

اهالی روستاهای اطراف که روزگاری زندگی‌شان با سیلاب نابود شده بود، حالا می‌بینند ماشین‌آلات بزرگی برای جابه‌جایی شن و ماسه به منطقه آمده‌اند. آنها نمی‌خواهند اینجا یک‌بار دیگر نابود شود، این بار با برداشت شن و ماسه به بهانه لایروبی.