سرطان و انواع آن، هنوز برای بسیاری از مردم از جمله کشورهای با درآمد پایین یکی از مرگبارترین بیماری‌ها محسوب می‌شود. به‌گفته «محمداسماعیل اکبری»، رئیس مرکز تحقیقات سرطان، هر پنج دقیقه یک نفر به سرطان مبتلا می‌شود و سالانه صد هزار مورد جدید به مبتلایان به سرطان در ایران افزوده می‌شود.

به‌گزارش تسنیم، اکبری با بیان اینکه سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در هر دو جنس مرد و زن است، می‌گوید: «سرطان‌های پروستات، روده، معده، روده بزرگ، مثانه، ریه، تیروئید، مری و تخمدان نیز جزو سرطان‌های شایع هستند. در زنان سرطان پستان شایع‌ترین سرطان است. روده بزرگ، تیروئید و معده نیز در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

میزان رشد سرطان در ایران، در دهه ۹۰ خورشیدی با عنوان «سونامی سرطان» تعبیر می‌شد، امری که بسیاری با آن مخالف بودند. اما آماری که رئیس مرکز تحقیقات سرطان از بروز این بیماری ارائه می‌دهد، نشان می‌دهد این تعبیر تا حدودی درست است.

به‌گزارش سازمان جهانی بهداشت، نرخ بروز سرطان در جهان سالانه حدود ۱۹۶.۹ نفر در هر صد هزار نفر است. در ایران اما به‌گفته اکبری از هر صد هزار نفر زن ۱۵۰ نفر و در مردان از هر صد هزار نفر ۱۸۰ نفر سرطان می‌گیرند. این نرخ اگرچه از نرخ جهانی پایین‌تر است، اما نرخ بالایی محسوب می‌شود و نشان می‌دهد سرطان در ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای جهان، همچنان یکی از مهم‌ترین و مرگبارترین بیماری‌ها محسوب می‌شود.

دلایل میزان بالای سرطان در ایران

 «مریم بهشتیان»، رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با «پیام ما» با بیان اینکه در ایران همانند بسیاری‌ از کشورها، با افزایش‌ تعداد موارد جدید سرطان روبه‌رو هستیم‌، می‌گوید: «البته‌ بخشی‌ از این‌ افزایش‌ می‌تواند با افزایش‌ امید زندگی‌، سالمند شدن جمعیت‌، بهبود نظام ثبت‌ سرطان و تشخیص‌ زودهنگام‌تر بیماری مرتبط باشد.»

او ادامه می‌دهد: «بخش‌ دیگر موارد بالای سرطان در ایران با‌ تغییرات سبک‌ زندگی‌ مانند کم‌تحرکی‌، چاقی‌، تغذیه‌ ناسالم‌، مصرف فست‌فود، نوشیدنی‌های‌ قندی‌، استرس‌های مزمن‌ و آلودگی‌ هوا مرتبط است.»

به‌گفته این مقام وزارت بهداشت، روند پنج تا شش ساله ثبت آمار سرطان در ایران نشان‌دهنده افزایش‌ بروز برخی‌ از سرطان‌ها در کشور است: «طی‌ این‌ سال‌ها سرطان‌های‌ پستان، پروستات، روده بزرگ و مقعد، پوست‌ (انواع غیرملانومایی‌) و معده، شایع‌ترین‌ سرطان‌ها در کشور بوده‌اند.»

بهشتیان معتقد است با مدرن‌شدن سبک‌ زندگی‌ الگوی‌ سرطان‌ها هم‌ می‌توانند به‌‌سمت‌ افزایش‌ سرطان‌هایی‌ که‌ ارتباط بیشتری‌ با چاقی‌، مصرف دخانیات، کم‌تحرکی‌ و تغذیه‌ ناسالم‌ دارند، تغییر کند. او یادآور می‌شود: «سرطان کولورکتال که‌ در هر دو جنس‌ روند افزایشی‌ دارد، می‌تواند به‌ تغییر سبک‌ زندگی‌، کم‌تحرکی‌ و الگوی‌ تغذیه‌ مرتبط‌ باشد.»

او همچنین درباره شرایط‌ آب‌وهوایی‌، آلودگی‌ هوا یا منابع‌ آب و تأثیر آن بر بروز سرطان‌ توضیح می‌دهد: «مطالعات نشان می‌دهند آلودگی‌ هوا، کیفیت‌ منابع‌ آب و برخی‌ از مواجهه‌های‌ شغلی‌ می‌توانند در بروز برخی‌ سرطان‌ها نقش‌ داشته‌ باشند. اما باید توجه‌ داشت سرطان یک‌ بیماری‌ چندعاملی‌ است‌ و نمی‌توان آن را تنها به‌ یک‌ عامل‌ محیطی‌ واحد نسبت‌ داد. لذا سیاستگذاری‌ و برنامه‌ریزی‌ها باید به‌‌سمت‌ کاهش‌ عوامل‌ خطر مرتبط‌ با سرطان و کاهش‌ مواجهه‌ با این‌ عوامل‌ متمرکز باشند.»

به‌گفته او براساس شواهد علمی‌، تنها حدود پنج تا ۱۰ درصد سرطان‌ها منشأ ارثی و ژنتیکی‌ دارند، اما تقریباً تمام سرطان‌ها به‌‌دلیل‌ تغییرات ژنتیکی‌ رخ می‌دهند: «درواقع‌، سرطان‌ها تعامل‌ بین‌ عوامل‌ ژنتیکی‌، محیطی‌ و رفتاری‌ هستند. مصرف دخانیات، تغذیه‌ ناسالم‌، مصرف کم‌ میوه و سبزیجات، مصرف زیاد فست‌‌فودها، چاقی‌، کم‌تحرکی‌، مصرف الکل‌، آلودگی‌ هوا، تماس با برخی‌ از مواد شیمیایی‌، برخی‌ عفونت‌ها، همگی‌ از عوامل‌ مهم‌ محیطی‌ و رفتاری‌ هستند.»

مرگ سرطان برای فقرا

 به‌گفته اکبری، سرطان دومین عامل مرگ‌ومیر ایرانیان است: «کشنده‌ترین سرطان بین زنان و مردان ایرانی سرطان معده است.»

براساس آمار سازمان جهانی بهداشت، سرطان دومین عامل مرگ‌ومیر انسان‌ها در سراسر جهان است. در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۰ میلیون نفر از شهروندان جهان به‌دلیل ابتلا به یکی از انواع سرطان جان خود را از دست دادند. در مقیاس جهانی نیز از هر شش مرگ، یک مرگ به‌دلیل سرطان اتفاق افتاده است. بااین‌حال، ۷۰ درصد مرگ‌ومیرها در کشورهایی با درآمد کم یا متوسط رخ می‌دهد. این بدین معنی است که دسترسی به امکانات تشخیصی و درمان به‌موقع در کاهش مرگ‌ومیرهای ناشی از سرطان تأثیر به‌سزایی دارد.

براساس اعلام همین سازمان، تشخیص دیرهنگام موجب می‎شود درمان سرطان نتواند به‌اندازه کافی نتیجه‌بخش باشد. در سال ۲۰۱۷، تنها ۲۶ درصد از کشورهای فقیر، خدمات پاتولوژی را به بخش عمومی ارائه می‌دادند. این درحالی‌است که بیش از ۹۰ درصد کشورهای غنی خدمات تشخیصی و درمانی سرطان را دارند. این آمار برای کشورهای فقیر ۳۰ درصد است.

چالش درمان سرطان در ایران

 تشخیص و درمان سرطان بار مالی بسیار زیادی بر کشورهای مختلف می‌گذارد، چنان‌که هزینه اقتصادی جهانی آن از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۵۰ حدود ۲۵.۲ تریلیون دلار تخمین زده می‌شود. این رقم شامل هزینه‌های تشخیص و درمان، ازدست‌رفتن نیروی کار و اثرات اقتصادی دیگر است.

به‌صورت کلی، درمان سرطان از جمله پرهزینه‌ترین و گران‌ترین درمان‌ها است. به‌گفته «پاشا مخدومی»، نایب‌رئیس انجمن رادیوانکولوژی ایران، هزینه‌های درمان سرطان بالا است و تکنولوژی‌های جدیدی برای درمان آن وجود دارد: «در درمان سرطان، علاوه‌بر جراحی و پرتودرمانی (رادیوتراپی)، موارد زیر مورد نیاز است: تجهیزات رادیوتراپی که این تجهیزات در کشور ناکافی و هزینه‌برانگیزند؛ بیش از ۹۰ درصد آنها از خارج تأمین می‌شود. نصب این دستگاه‌ها زیرساخت‌های پیچیده و عظیمی می‌طلبد. قیمت داروهای شیمی‌درمانی کلاسیک نسبتاً پایین‌تر است و پوشش بیمه به‌طور متوسطی آنها را شامل می‌شود.»

به‌گزارش ایلنا، نایب‌رئیس انجمن رادیوانکولوژی ایران با تأکید بر اینکه هزینه‌های داروهای جدید شیمی‌درمانی بالا است، گفت: «پوشش بیمه به‌تدریج وارد می‌شود؛ برخی از آنها هنوز تحت پوشش بیمه نیستند. همچنین، داروهای ایمونوتراپی هزینه‌های بسیار بالایی دارند و پوشش کافی بیمه را ندارند. در هر تومور و در هر مرحله بیماری، ترکیبی از درمان‌های فوق (جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی کلاسیک یا جدید، ایمونوتراپی) مورد نیاز است. درنتیجه، هزینه کل درمان بسیار زیاد است و بار مالی بالایی برای بیمار و سیستم بهداشت و درمان به‌ وجود می‌آید.»

او تأکید می‌کند: «ما اغلب برای درمان سرطان به واردات از خارج کشور وابسته‌ایم. اگر واردات داروهای سرطان به کشور مستقیم نباشد، مواد اولیه وارداتی است و تولید داروها توسط کارخانه‌های داروسازی داخلی انجام می‌شود. مواد اولیه برخی از این داروها باید از خارج آورده شوند که در این‌صورت شرکت‌ها آن را وارد می‌کنند. برخی دیگر مستقیم از خارج وارد می‌شوند که شرکت‌ها نمایندگی دارند. اما اینکه به‌صورت قاچاق چه مقدار دارو وارد یا خارج می‌شود، باید سازمان غذا و دارو پاسخگو باشد. داروهایی که قاچاق وارد می‌شوند، اجازه مصرف در ایران ندارند و تمام سیستم باید تحت کنترل باشد؛ این سیستم باید توسط شاپرک نظارت شود.»

 مخدومی با بیان اینکه برخی صادرات داروهای ارزان‌قیمت وجود دارد، تأکید می‌کند: «در این زمینه برخی داروهای داخلی به‌دلیل هزینه نسبتاً پایین، به‌صورت رسمی یا غیررسمی به کشورهای دیگر صادر می‌شوند. درباره صادرات غیررسمی، در این حالت داروها بدون مجوزهای قانونی خارج می‌شوند و مسئولیت نظارتی برعهده سازمان غذا و دارو، شاپرک، گمرک و دستگاه‌های انتظامی است که باید تخلف را پیگیری و منع کنند.»

او یادآور شد: «در قانون اساسی جمهوری ایران، ماده ۲۲۲ صریحاً بیان می‌کند «حفظ سلامت عمومی» یکی از وظایف اصلی دولت است. همین‌طور در اصل ۴۳ آمده است «دولت ملزم است وسیله‌های لازم برای تأمین بهداشت، درمان و سلامت مردم را فراهم آورد». این متون پایه‌ قانونی مسئولیت دولت در زمینه‌ بهداشت و درمان را تأکید می‌‌کنند. اصل دیگری نیز در حوزه سلامت و درمان وجود دارد و وظیفه دولت است که از طریق سرانه و روش‌های پوشش بیمه سلامت همگانی را تأمین کند و در این راستا، بیمه‌های دولتی باید برای مردم فراهم شوند. حال اینکه چقدر این امر ناقص انجام می‌شود، به مسئله اقتصاد کل جامعه مربوط می‌شود. به‌هرحال، اقتصاد سلامت بخشی از اقتصاد کل است و تا زمانی که مشکلات اقتصاد کل حل نشود، اقتصاد سلامت ناپایدار خواهد بود و نمی‌توان تقصیر را به فرد خاصی نسبت داد. مسلماً کسانی که مسئول حل مشکلات اقتصاد کل هستند، باید در این زمینه پاسخگو باشند.»