در این رویداد «حسن فروزان‌فرد»، رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق بازرگانی تهران، با طرح کلیدواژه «از نام خانوادگی تا مسئولیت اجتماعی» به بیان دیدگاه‌های خود درباره اصالت و پایداری رویکردهای مسئولانه در کسب‌وکارهای خانوادگی پرداخت. او که رئیس هیئت‌مدیره شرکت کامبیز است و بیش از سی سال فعالیت در کسب‌وکار خانوادگی را تجربه کرده است، گفت: «وقتی در یک کسب‌وکار خانوادگی هستیم، اعتبار خانوادگی با کار گره می‌خورد. در چنین فضایی درمی‌یابیم که کسب‌وکار فقط پول درآوردن نیست، بلکه بخشی از شرافت، هویت و تعریف انسانی افراد است». او تأکید کرد: «اگر اصالت را از دست بدهیم، به پایداری نخواهیم رسید. بنگاه‌های خانوادگی می‌توانند ستون پایداری باشند، زیرا در ذات خود آموخته‌اند که چگونه بایستند».

فروان‌فرد در تشریح «اصالت در کسب‌وکار» افزود: «اصالت یعنی ریشه داشتن در ارزش‌ها، نه در دارایی‌ها. اصالت یک بنگاه از جنس حساب و کتاب نیست، از جنس حافظه‌هاست؛ حافظه زیسته آدم‌هایی که با آن کسب‌وکار و خانواده در ارتباط بوده‌اند.» او با اشاره به پایداری بنگاه‌ها در شرایط سخت، گفت: «کسب‌وکاری که در بحران‌ها می‌ماند، به‌جای آنکه کیفیت را قربانی کند، سود را قربانی می‌کند. در این لحظه کلیدی، چنین بنگاهی به اصالتی که از آن صحبت شد، نزدیک می‌شود.» 

رئیس کمیسیون حکمرانی سازمانی اتاق بازرگانی تهران پایداری را «دوام اعتماد و ارزش‌ها، نه صرفاً زنده ماندن در بحران» تعریف کرد: «پایداری بدون گفت‌وگوی بین‌نسلی ممکن نیست. اصالت و مسئولیت همچون مشعلی است که باید میان نسل‌ها جابه‌جا شود.»

فروزان‌فرد سه درخواست مشخص از سیاستگذاران و نهادهای اقتصادی و اجتماعی کشور مطرح کرد؛ نخست، شناسنامه‌دار شدن رسمی بنگاه‌های خانوادگی در نظام سیاستگذاری کشور، دوم، اینکه ایجاد مشوق‌هایی برای انتقال شفاف و سالم بین‌نسلی با توجه به موضوعات مالیاتی، بیمه‌ای و ارث و سوم، ایجاد گفت‌وگوی دائمی میان نسل‌ها و نهادها تا رویدادها از «همدردی» به «همدلی» برسند.

بیش از ۸۰ درصد از کسب‌وکارهای جهان، شرکت‌های خانوادگی است

در ادامه نشست، «فوژان صباحی» رئیس کمیسیون کسب‌وکارهای خانوادگی بنیاد حامیان دانشگاه تهران و دبیر انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی، گفت: «شرکت‌های خانوادگی بیش از ۸۰ درصد از کسب‌وکارهای جهان را شامل می‌شوند که نه‌تنها موتور اقتصادی‌اند، بلکه با تعهد بلندمدت، نوآوری و سرمایه‌گذاری اجتماعی، پیشران واقعی توسعه پایدار هستند.»

صباحی شرکت‌های خانوادگی را حامیان توسعه زیست‌بوم علم و فناوری معرفی و این حمایت را بر سه محور سرمایه، مزیت‌های رفتاری و سازوکارهای همکاری تشریح کرد: «نگاه شرکت‌های خانوادگی فراتر از پول است، صبر سرمایه‌شان زیاد است و افق و چشم‌انداز بلندمدت دارند. ثروت عاطفی و اجتماعی در این شرکت‌ها خاص است و برای نسل‌های بعدی قدم بر می‌دارند. همچنین، سرمایه اجتماعی و اعتمادی که در جامعه محلی دارند، باعث می‌شود ارتباط با دانشگاه به‌خوبی شکل بگیرد و ریسک نوآوری کم و همکاری تسهیل شود.»

صباحی اضافه کرد: «در پایداری، انگیزه‌های میراث و اعتبار خانوادگی باعث می‌شود با جهت‌گیری مسئولانه‌تری نسبت به موضوعات جامعه عمل کنند. اگر شرکت‌های خانوادگی در اکوسیستم علم و فناوری به‌خوبی جای‌گذاری شوند، می‌توانند از حامیان پراکنده مالی به هم‌سرمایه‌گذاران مأموریت‌محور تبدیل شوند و سرمایه مالی صبور، سرمایه اجتماعی گسترده و سرمایه اخلاقی متعهد وارد جریان دانش شود و شکوفایی و توسعه پایدار جوامع را به‌همراه داشته باشد.» او تأکید کرد: «خانواده‌های کارآفرین معماران آینده نوآوری و فناوری ایران هستند».

کسب‌وکارهای خانوادگی بازیگران مهم‌ شبکه زمین

دیگر سخنران این رویداد، «مقصود فراستخواه»، عضو هیئت‌علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، گفت: «نهادها ساختارهای بادوام‌اند؛ زیرا الگوهای عمل ایجاد می‌کنند و قواعد نظم اجتماعی را شکل می‌دهند.» به‌گفته او، نهادها ساختارهای معنایی دارند، تبلور عملکردهای تکرارپذیرند و نظم ایجاد می‌کنند.

او با تأکید بر اینکه نهادها با ایجاد مبادله‌های غیرشخصی به پایداری جامعه کمک می‌کنند، «خانواده» را مهم‌ترین نهادها معرفی کرد و افزود: «خانواده می‌تواند در موقعیت‌های مهم همبستگی ایجاد کند و پیوند اجتماعی را تقویت کند.» به‌گفته‌ او، طبیعت قاعده و بازیگر بزرگ ندارد؛ شبکه زمین را بازیگران کوچک حفظ می‌کنند. کسب‌وکارهای خانوادگی همان بازیگران کوچک، اما مهم‌اند که در پایداری و تداوم جامعه نقش دارند.

«مجید نوید»، بنیا‌نگذار و رئیس هیئت‌مدیره مؤسسه آمال کودک و نوجوان و از خانواده فعالین کسب‌وکارهای خانوادگی، دیگر سخنران این رویداد تجربه اعضای خانواده‌های کارآفرین را مورد توجه قرار داد. او با اشاره به تجربه خانواده‌هایی که والد کارآفرین یا کسب‌وکار خانوادگی دارند، گفت: «فرزندان این خانواده‌ها زودتر از دیگران با فضای کسب‌وکار درگیر می‌شوند و الگوهایی چون بلندپروازی، ریسک‌پذیری، صبوری و تاب‌آوری را از والدین خود می‌آموزند. همچنین، شبکه اجتماعی گسترده‌تری دارند و از اعتبار اجتماعی خانواده بهره‌مند می‌شوند».

او در کنار این فرصت‌ها، تهدیدهای موجود در این خانواده‌ها، چون کمبود حضور والد، دشواری رشد زیر سایه والدین کارآفرین، رقابت نسل دوم و سوم و چالش ایجاد محیط مشارکتی به‌جای رقابتی در کسب‌وکار را نیز تشریح کرد.

۷۰ درصد تولید ناخالص جهانی حاصل کسب‌وکارهای خانوادگی

رسیدن به ذهنیتی استراتژیک در کسب‌وکارهای خانوادگی مسئله‌ای است که «رضا پدیدار»، رئیس کمیسیون توسعه پایدار، محیط‌زیست و استاندارد اتاق بازرگانی ایران، بر ضرورت آن تأکید داشت. به‌گفته او، «این ذهنیت برای ما تشخیص ایجاد می‌کند و باید ناظر بر محتوای درست توسعه باشد».

پدیدار شش مأموریت اصلی را برای رسیدن به جریان توسعه معرفی کرد: مدیریت علمی، تطابق، اعتماد، امید، مدل مشارکت و شفافیت. او با استناد به گزارش سایت مکِنزی ۲۰۲۳ تأکید کرد: «مشاغل کسب‌وکار خانوادگی بیش از ۷۰ درصد تولید ناخالص جهانی را تشکیل می‌دهند.»

«سعید جابرانصاری»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ترویج کسب‌وکارهای خانوادگی نیز در ادامه گفت: «وجود حکمرانی خوب و نهادهای فراگیر توسعه، کسب‌وکارهای خانوادگی را به نهادهای توسعه‌ای موفق تبدیل می‌کند، البته با رعایت شروط مشخص.» 

او به شبکه بین‌المللی کسب‌وکار خانوادگی (FBN International) در لوزان سوئیس اشاره کرد که از طریق ۳۲ نهاد ملی و منطقه‌ای در ۶۵ کشور با رویکرد «با خانواده‌ها برای خانواده‌ها» فعالیت می‌کند. این شبکه با بدنه دانشی قوی، توانمندسازی و شبکه‌سازی کسب‌وکارهای خانوادگی، به شناسایی و انتقال تجارب برتر جهانی، ملی و محلی می‌پردازد تا تداوم موفق و پایدار بین‌نسلی این کسب‌وکارها را تسهیل کند.

جابرانصاری تأکید کرد کسب‌وکارهای خانوادگی در سراسر جهان ستون فقرات بخش خصوصی هستند، این نوع کسب‌وکارها مدل برتر مشارکت در فعالیت‌های اقتصادی شناخته می‌شوند و سهمی حدود ۷۰ درصد از GDP جهانی را به خود اختصاص داده‌اند. «این خود نشانگر مقبولیت، گستردگی و برتری مدل کسب‌وکار خانوادگی در رشد اقتصادی جهان به‌ویژه در کشورهای شرقی و غربی است، درحالی‌که در کشور ما کسب‌وکارهای خانوادگی آن‌گونه‌که شایسته است، مورد توجه قرار نگرفته‌اند.»

او با اشاره به اقدامات داخلی گفت: «تصمیم و اعلام اتاق بازرگانی، به‌عنوان پارلمان بخش خصوصی، در ایران و استان‌ها، برای تجدید عهد با کسب‌وکارهای خانوادگی عضو اتاق و حمایت همه‌جانبه از آنها است.»

او با اشاره به شعار FBN، «اگر می‌خواهید سریع بروید، تنها بروید؛ اگر می‌خواهید راه دور بروید، با هم بروید. ما به نسل‌ها فکر می‌کنیم، نه به فصل‌ها»، گفت: «افزایش آگاهی و تأثیرگذاری کسب‌وکارهای خانوادگی از جمله اولویت‌هاست و کسب‌وکارهای خانوادگی باید ۷۰ درصد سهم حل معضلات اجتماعی و محیط‌زیستی را برعهده داشته باشند و به اصول توسعه پایدار در برنامه‌ریزی‌ها و فعالیت‌های خود توجهی جدی داشته باشند».

به‌گفته جابر انصاری، FBN  قصد دارد طی ۲۰ سال آینده شبکه‌ای پیشرو ایجاد کند که خانواده‌های تجاری-کارآفرین را گرد هم آورد و با تسریع نوآوری و ارائه راه‌حل برای مقابله با چالش‌های محیط‌زیستی و اجتماعی، میراث کسب‌وکارهای خانوادگی برای بشریت را تثبیت کند.

جامعه، مقصود وجودی کسب‌وکار آزاده است

«هامون طهماسبی»، عضو هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی شریف، با این گفته بنیانگذار گروه بزرگ تاتا در هندوستان که «جامعه برای یک کسب‌وکار آزاده فقط یک ذی‌نفع نیست؛ بلکه مقصود وجودی آن کسب‌وکار است»، اشاره کرد و از تأثیر ارزش‌های کهن و بنیادین و اصیل بانیان کسب‌وکارهای خانوادگی بر اتخاذ رویکردهای مسئولانه در کل کسب‌وکار و نسل‌های بعد نسبت به جامعه و محیط‌زیست و توسعه پایدار کشور گفت. 

طهماسبی بر ضرورت ایفای نقش فعال‌تر کسب‌وکارهای خانوادگی در حمایت از زیست‌بوم نوآوری و فناوری کشور و به ویژه پیشبرد ابتکارات دانشگاهی و علمی و ترویجی در این زمینه تأکید داشت. او با اشاره به اهداف جهانی توسعه پایدار گفت: «این اهداف به‌رغم جنبه‌های مثبت در بسیاری وجوه، دغدغه‌ای برای نهاد خانواده ندارند و حتی از نگاه برخی تشکل‌های بین‌المللی مرتبط، در برخی شاخص‌ها ضد خانواده محسوب می‌شوند. با‌این‌حال، توسعه پایدار مستلزم سرمایه‌گذاری و حمایت از مطالعات کاربردی مرتبط است و لازم است شرکت‌ها و نهادهای دغدغه‌مند نقش فعال‌تری در این زمینه داشته باشند».