|پیام ما| جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۵ برای توضیح سازوکار رشد اقتصادی پایدار و نقش نوآوری به سه اقتصاددان اهدا شد. آکادمی سلطنتی علوم سوئد، این جایزه را که عنوان رسمی‌اش «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» است، به پاس پژوهش‌هایی «در تبیین رشد اقتصادی مبتنی‌بر نوآوری»، به «جول موکیر»، «فیلیپ آغیون» و «پیتر هاویت» رسید؛ چراکه آنها نشان دادند «چگونه فناوری نوین می‌تواند رشد پایدار را پیش ببرد».

بنابراین، نیمی از این جایزه ۱۱ میلیون کرونی، به موکیر به پاس «شناسایی پیش‌شرط‌های رشد پایدار از طریق پیشرفت‌های فناوری» و نیمه‌ دیگر به‌طور مشترک به آغیون و هاویت به پاس «ارائه نظریه رشد پایدار از طریق تخریب خلاق» اهدا شده است. نوآوری و رشد اقتصادی، پایه سیاست‌های مؤثر در توسعه فناوری‌های سبز هستند. نظریه «تخریب خلاق» نشان می‌دهد فناوری‌های نوین می‌توانند جایگزین فناوری‌های قدیمی و آلاینده شوند و رشد اقتصادی نیز منابع لازم برای تطبیق زیرساخت‌ها با تغییرات محیطی را تأمین می‌کند.

جول موکیر متولد ۱۹۴۶ در لیدن هلند است. دکترای خود را در سال ۱۹۷۴ از دانشگاه ییل دریافت کرده و استاد دانشگاه نورث‌وسترن در ایلینوی و مدرسه اقتصاد ایتان برگلاس در دانشگاه تل‌آویو است. فیلیپ آغیون متولد ۱۹۵۶ در پاریس است و دکترای خود را در سال ۱۹۸۷ از دانشگاه هاروارد دریافت کرده. او استاد کالج دو فرانس و اینسید در پاریس و مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن است. پیتر هاویت متولد ۱۹۴۶ در کانادا نیز دکترای خود را در سال ۱۹۷۳ از دانشگاه نورث‌وسترن دریافت کرده است و در دانشگاه براون تدریس می‌کند.

آنها در پژوهش‌ها و بعضی پروژه‌های خود به مسائل اقلیمی پرداخته‌اند. آغیون در سال ۲۰۲۳ در مصاحبه‌ای با «مرکز پژوهش‌های سیاست اقتصادی »(CEPR) گفت برای مقابله با تغییراقلیم، نیاز به ترکیب سیاست‌های مالیاتی کربن و سیاست‌های صنعتی داریم. او این رویکرد را مشابه مراجعه به دندانپزشک می‌داند که هرچه بیشتر به تعویق بیفتد، دردناک‌تر خواهد بود.

آغیون علاوه‌بر‌این در پروژه‌ای به‌نام «نوآوری سبز برای مقابله با تغییراقلیم» که از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ در حال اجراست، به بررسی نقش دولت، جامعه مدنی و بازار در انتقال به فناوری‌های پاک پرداخته است. هدف این پروژه شناسایی عوامل میکرو و کلان اقتصادی مؤثر در این انتقال است.

هاویت نیز در پژوهش‌های خود به تأثیرات تغییراقلیم پرداخته است. او در مقاله‌ای که با «دارون آچم‌اوغلو» و «دیوید هِموس» در سال ۲۰۱۴ منتشر کرده‌، به بررسی تأثیرات کوتاه‌مدت و بلندمدت رونق گاز شیل در اقتصادی پرداخته‌ است که در آن انرژی می‌تواند با زغال‌سنگ، گاز طبیعی یا منابع پاک تولید شود. این مطالعه نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت، رونق گاز شیل می‌تواند با جایگزینی زغال‌سنگ با گاز طبیعی، انتشار دی‌اکسید کربن را کاهش دهد. اما در بلندمدت، این رونق ممکن است با کاهش انگیزه برای نوآوری در فناوری‌های انرژی پاک، منجر به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای شود.

بیانیه مطبوعاتی جایزه نوبل اما بیش از همه بر ابعاد اقتصادی فعالیت‌های این اقتصاددانان تمرکز دارد. در این بیانیه آمده است: «جهان در دو قرن گذشته، برای نخستین بار در تاریخ، شاهد رشد اقتصادی پایدار بوده است. این رشد، شمار بسیاری از مردم را از فقر رهایی بخشیده و بنیان رفاه ما را فراهم کرده است. برندگان امسال جایزه علوم اقتصادی، جول موکیر، فیلیپ آغیون و پیتر هاویت، توضیح می‌دهند که نوآوری چگونه محرک پیشرفت‌های بیشتر است. فناوری با سرعتی بالا پیشرفت می‌کند و همه ما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، به‌گونه‌ای‌که محصولات و روش‌های تولید نوین، روش‌های قدیمی را در چرخه‌ای بی‌پایان جایگزین می‌کنند. این روند، پایه رشد اقتصادی پایدار است و به بهبود سطح زندگی، سلامت و کیفیت زندگی مردم در سراسر جهان می‌انجامد. بااین‌حال، همیشه چنین نبوده است. درواقع، در طول بیشتر دوران تاریخ، رکود اقتصادی وضعیتی طبیعی و رایج بود. با وجود برخی اکتشافات مهم که گه‌گاه به بهبود شرایط زندگی و افزایش درآمد می‌انجامید، رشد اقتصادی درنهایت همیشه متوقف می‌شد.»

براساس این بیانیه جول موکیر با بهره‌گیری از منابع تاریخی، دلایل تبدیل رشد پایدار به وضعیت عادی را بررسی کرده و نشان داده است برای آنکه نوآوری‌ها بتوانند در روندی خودتولیدکننده پشت‌سر هم موفق شوند، تنها دانستن اینکه چیزی کار می‌کند کافی نیست؛ بلکه باید توضیح علمی درباره چرایی آن نیز وجود داشته باشد. پیش از انقلاب صنعتی، چنین توضیحاتی غالباً در دسترس نبود و همین مانع استفاده مؤثر از اکتشافات و اختراعات جدید می‌شد. او همچنین اهمیت پذیرش ایده‌های نو و آمادگی جامعه برای تغییر را برجسته کرد.

از سوی دیگر، فیلیپ آغیون و پیتر هاویت نیز سازوکارهای رشد پایدار را بررسی کرده‌اند. در مقاله‌ای از سال ۱۹۹۲ آنها مدلی ریاضی برای پدیده‌ای به‌نام «تخریب خلاق» ارائه کردند: وقتی محصولی نوین و بهتر وارد بازار می‌شود، شرکت‌هایی که محصولات قدیمی‌تر را عرضه می‌کنند، متضرر می‌شوند. نوآوری چیزی تازه و خلاقانه است، اما هم‌زمان مخرب نیز است؛ زیرا شرکتی که فناوری‌اش منسوخ می‌شود، از میدان رقابت کنار گذاشته می‌شود.

برندگان جایزه نوبل اقتصاد به روش‌های مختلف نشان می‌دهند «تخریب خلاق» موجب بروز تعارضاتی می‌شود که باید به‌گونه‌ای سازنده مدیریت شوند. در غیر این‌صورت، نوآوری توسط شرکت‌ها و گروه‌های ذی‌نفع تثبیت‌شده که در معرض ضرر قرار می‌گیرند، مسدود خواهد شد.

«جان هسلر»، رئیس کمیته جایزه نوبل علوم اقتصادی، می‌گوید: «کار برندگان جایزه نشان می‌دهد رشد اقتصادی امری مسلم نیست. باید سازوکارهایی را که زیربنای تخریب خلاق هستند حفظ کنیم، تا دوباره به رکود بازنگردیم.»