چندی پیش که «مارتیک»، خواننده ایرانی-ارمنی که پیش از انقلاب از ایران رفت، گفت دلتنگ ایران است و می‌خواهد برگردد یا آن‌گاه که «شهرام شب‌پره» برای ایران ابراز دلتنگی کرد، ذهن‌ها دوباره به این سمت رفت که چرا این هنرمندان باید در غربت و چشم‌انتظار بمانند. همین صحبت‌ها یادآور بازگشت «معین» بود که خبر بازگشت او از زبان وزیر ارشاد دولت سیزدهم شنیده شد و تا مدتی در صدر حواشی بود. بسیاری هم همان زمان به بازگشت «حبیب» به ایران ارجاع می‌دادند که سرنوشتش نخواندن شد و مرگ در وطنی که دلتنگش بود. حالا مرگ هنرمندان دیگر در خارج از کشور دوباره یادآوری این موضوع است که چرا آنان که فعالیت سیاسی نداشته‌اند، از ماندن و خواندن در وطن محروم شده‌اند؟ 

هوشمند عقیلی از این هنرمندانی است که از سال ۱۳۵۶ به آمریکا سفر کرده بود و در همان جا پس از طی دوره‌ای بیماری در ۸۸سالگی صدایش خاموش شد. 

عقیلی، یکی از چهره‌های ماندگار موسیقی ایران، در تابستان سال ۱۳۱۶ در یکی از کوچه‌پس‌کوچه‌های بافت تاریخی اصفهان چشم به جهان گشود. او که بعدها نامش با ترانه‌های خاطره‌انگیز گره خورد، با نام کامل «هوشمند عقیلی مهران» شناخته می‌شد. مسیر زندگی‌اش از محله‌ای نزدیک مسجد شاه آغاز شد و در همان سال‌های کودکی به محله بهشت آیین کشیده شد؛ جایی که رشد کرد و با دنیای موسیقی آشنا شد.

 از همان دوران خردسالی با تشویق‌های پدرش، قدم در راهی گذاشت که تا پایان عمر، از آن بازنگشت. با بهره‌گیری از استعداد ذاتی‌اش و علاقه عمیق به آواز، خیلی زود به جمع هنرمندان جوان اصفهان راه پیدا کرد و حضورش در محافل هنری، نشانه‌ای از آینده درخشانش شد.

در کنار علاقه به هنر، مسیر تحصیلی متفاوتی را طی کرد. ابتدا در رشته ادبیات انگلیسی به تحصیل پرداخت و سپس با استفاده از بورسیه یونسکو برای ادامه تحصیل در حوزه تعاون به لندن رفت. در این دوران، او تجربه کار در شهرداری تهران و بعدتر در وزارت تازه‌تأسیس تعاون را از سر گذراند؛ تجربه‌هایی که از موسیقی فاصله داشتند.

نقطه آغاز جدی فعالیت هنری عقیلی به سال‌های نوجوانی‌اش برمی‌گردد؛ زمانی که در ۱۳سالگی شاگرد «جلال‌الدین تاج اصفهانی» شد و بعدها نیز آموزش‌های خود را نزد اساتیدی چون «محمود کریمی» و «اسماعیل مهرتاش» ادامه داد. همین آموزش‌های کلاسیک و متمرکز، باعث شد او در سنین جوانی به‌عنوان یکی از دو خواننده اصلی ارکستر دانشجویی اصفهان انتخاب شود و اجرای او در مراسم مختلف، نامش را در محافل هنری پررنگ‌تر کرد.

تنوع در کارنامه هنری او از ویژگی‌های برجسته‌اش به‌شمار می‌آید. عقیلی با آهنگسازان متعددی همکاری کرد و حاصل این همکاری‌ها بیش از صدها قطعه شنیدنی است که برخی از آنها به ترانه‌هایی فراموش‌نشدنی تبدیل شده‌اند. قطعه «ساقی‌نامه» که نخستین اثر رسمی‌اش بود، با آهنگسازی اسماعیل مهرتاش تولید شد. از دیگر آثار شناخته‌شده‌اش می‌توان به «فردا تو می‌آیی» و «دریا» اشاره کرد.

عقیلی در کنار قطعات عاشقانه‌ای چون «تنهایی»، «خوشا»، «اگر»، «آرامش» و «عشق من ترکم کن»، نگاهی نیز به موضوعات اجتماعی و میهنی داشت. ترانه‌هایی مانند «وطن»، «چه خبر از ایران» و «کشور غم» از جمله این آثارند.

او همچنین، در بازخوانی تصنیف‌های کلاسیک مانند «الهه ناز»، «مرغ سحر»، «ای پری کجایی» و «صوفیه‌نامه» نیز تبحر خاصی از خود نشان داد؛ اجراهایی که نشان می‌دادند او نه‌تنها در آواز سنتی مهارت دارد، بلکه در بازآفرینی موسیقی تلفیقی نیز دستی توانا دارد.

یکی از دوران‌های درخشان فعالیت هنری‌اش، همکاری با جهانبخش پازوکی بود که در آن دوره قطعه معروف «ای خدا، جان ما هستی» را اجرا کرد. با مهاجرت به آمریکا، عقیلی اجراهای متعددی در لس‌آنجلس و سایر شهرهای بزرگ برگزار کرد. این کنسرت‌ها برای بسیاری یادآور خاطراتی از وطن و نمادی از موسیقی اصیل ایرانی بود که در غربت نیز زنده مانده بود.