پنجشنبه‌شب (۱۳ شهریور) «نادره رضایی» در حاشیه برنامه رونمایی از ارکستر سمفونیک جوانان و گروه کر، در جمع خبرنگاران، درباره علت لغو کنسرت فضای باز همایون شجریان توضیحاتی ارائه کرد و ماجرا را به دو ماه پیش ارجاع داد: «در ادامه فعالیت‌هایی که با لطف و همراهی هنرمندان برای ایران در راستای دوازده روز جنگ انجام شد، اقداماتی را پی گرفتیم؛ از منظر اینکه با رویکردی که در مجموعه وزارتخانه و معاونت امور هنری داریم، بتوانیم رویدادهای هنری را برای مردم دسترس‌پذیر کنیم تا جمعیت بیشتری از این فضای هنری برخوردار شوند.»
او در سخنان خود به برنامه‌ریزی‌های دو ماه اخیر برای برگزاری اجراهای موسیقی پس از ایام محرم و صفر اشاره کرد و توضیح داد: با هماهنگی‌های مختلف میان دستگاه‌های دولتی و امنیتی، قرار بود از فضای پساجنگ و ایام مذهبی برای برگزاری کنسرت‌های موسیقی سنتی با حضور چهره‌های برجسته استفاده شود. بااین‌حال، به‌دلیل ملاحظاتی، برگزاری این برنامه‌ها به بعد از ماه صفر و هم‌زمان با هفته وحدت موکول شد و هنرمندان با وجود لغو اولیه برنامه‌ها، مجدداً در این ایام برنامه‌ریزی کردند.
رضایی به آرزوی دیرینه همایون شجریان برای اجرای خیابانی و رایگان در فضایی عمومی مانند میدان آزادی اشاره کرد و گفت این اجرا قرار بود بدون حمایت مالی دستگاه‌ها برگزار شود و تنها معاونت امور هنری نقش تسهیلگر را ایفا کند. بااین‌حال، این برنامه به‌دلایل مختلف عملی نشد: «عذرخواه مردم ایرانیم، عذرخواه هنرمندانیم.»
معاون هنری وزارت ارشاد افزود: برگزاری اجراهای هنری در مکان و زمان مشخص نیازمند همکاری و همراهی دستگاه‌های مختلف است و هنرمندان نیز باید پای کار باشند. او از شهرداری و سایر نهادها خواست با همکاری و فراهم کردن بستر مناسب، زمینه اجرای این برنامه‌ها را فراهم کنند و تاکید کرد این موفقیت یا شکست، به‌طور جمعی برای همه دستگاه‌ها است.
رضایی درباره امکان اجرای همایون شجریان در میدان آزادی گفت: «راهی جز امید وجود ندارد. همه باید امید را حفظ کنیم، تقویتش کنیم.»
او در پایان صحبت‌های خود هنر را محور و نخ تسبیح ایران دانست: «همه باید برای ایران پای کار بیاییم و به نام‌ها و جزئیات فکر نکنیم. کسانی که می‌گویند باید به مردم اعتماد کرد، درست می‌گویند؛ زیرا ما از نادیده گرفتن بخشی از مردم آسیب دیده‌ایم.»
صحبت‌های رضایی به‌عنوان معاون امور هنری وزارت ارشاد، آن‌هم پس از گذشت ۴۸ ساعت از لغو کنسرت، درحالی‌ست که تجربه‌های سابق در جشنواره‌های دیگر نشان می‌دهد این معاونت بیشتر از آنکه نقش «تسهیلگر» داشته باشد، تبدیل به نهادی برای تعلل در تصمیم‌گیری‌ها و به تعویق انداختن اقدام‌های ضروری شده است؛ جایی که به‌جای عملگرایی و حمایت واقعی از هنرمندان، بیشتر شاهد عذرخواهی‌های پی‌درپی و وعده‌های ناتمام بوده‌ است.

یادآوری فستیوال کوچه
اردیبهشت‌ماه امسال برگزاری فستیوال «کوچه» در بوشهر حاشیه‌های زیادی به‌وجود آورد. تا جایی که پس از صحبت‌های امام‌جمعه دشتستان در آخرین خطبه نمازجمعه خود در تاریخ ۲۹ فروردین این فستیوال لغو شد. نادره رضایی با انتشار استوری در فضای مجازی نوشت: «علی‌رغم دو ماه تلاش، کوچه بن‌بست شد» و توضیحات بیشتری ارائه نداد. هرچند که درنهایت این رویداد از سر گرفته شد، اما چند روز بعد صفحه رسمی فستیوال کوچه از پایان این رویداد فرهنگی به‌دلیل انفجار در بندرعباس خبر داد.
بااین‌حال، اعلام خبر لغو کنسرت همایون شجریان برای بسیاری یادآور لغو این رویداد بوده است. فستیوال «کوچه» و اجرای شجریان هر دو نمادهایی از تلاش برای ایجاد فضایی عمومی، مردمی و فرهنگی بودند که با واکنش‌هایی از سوی جریان‌های تندرو یا ملاحظات امنیتی مواجه شدند.
شباهت این دو رویداد در این است که هر دو، باوجود طی مراحل قانونی و هماهنگی‌های بین‌دستگاهی، در لحظه‌های پایانی یا با تعلیق مواجه شدند یا به‌شکل غیرمستقیم کنار گذاشته شدند. در هر دو مورد هم معاونت امور هنری نه به‌عنوان یک نهاد حافظ منافع هنرمندان و پیگیر حقوق فرهنگی جامعه، بلکه بیشتر به‌عنوان یک روایتگرِ ناامید ظاهر شده است.

ناتوانی در همراه‌کردن هنرمندان
واکنش همایون شجریان به این موضوع و برگزاری کنسرت رایگان او در دبی هم نشان‌دهنده ناتوانی وزارت ارشاد در همراه کردن هنرمندان با دولت است. همان‌طورکه رضایی در صحبت‌های پنجشنبه‌شب خود اشاره کرده «در این مورد، همه با هم باختیم.»
این مورد هم یادآور استفاده از نام هنرمندان در جشنواره موسیقی فجر است که گلایه آنان را به‌همراه داشت. ‌
سومین روز چهلمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر به پاس نقش برجسته «حسین علیزاده» در ارتقای موسیقی ایرانی، به این موسیقیدان، آهنگساز، پژوهشگر و نوازنده تار و سه‌تار تقدیم شد؛ اما این نامگذاری گلایه‌مندی این موسیقیدان پیشکسوت را به‌همراه داشت. ‌‎علیزاده با انتشار متنی با بیان اینکه «همه‌ افتخارم در موسیقی ایران همواره عدم حضور در جشنواره موسیقی فجر بوده است»، نوشت: «من از هرگونه بزرگداشت از طرف ارگان‌های حکومتی بی‌نیاز هستم و پیوسته سپاسگزار مردم آگاهی‌ام که بی‌دریغ پشتیبان هنر و هنرمندشان در هر شرایطی بوده‌اند. با عشق و احترام به ایران سرافراز و هنرمندان آزاده».
‌‎رضایی در پاسخ به گلایه‌مندی این هنرمند با انتشار متنی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشت: «از گلایه‌ها و دغدغه‌های دلسوزانه جناب‌عالی و برخی دیگر از هنرمندان عزیز آگاه‌ایم و به شما حق می‌دهیم که از ما و جشنواره، به‌عنوان نماینده و نماد مدیریت هنری کشور، گله‌مند باشید.»
او افزود: «تقدیم اجراها و یا تقدیر و ادای احترام به بزرگانی چون شما در هر حال وظیفه ماست و دوستتان می‌داریم؛ اگر‌چه از ما مکدر باشید. امیدواریم و مایه افتخار است در ادامه بتوانیم به‌‌گونه‌ای عمل کنیم که بخشی از این دغدغه‌ها و رنجیدگی‌ها قدم‌به‌قدم جای خود را به خوش‌بینی و اعتماد بدهد. در هر گام این مسیر دشوار، خود را نیازمند یاری هنرمندان اندیشه‌ورزی چون شما می‌دانیم.»
چنین واکنش‌هایی بازتاب عمیق شکاف میان هنرمندان برجسته و نهادهای فرهنگی دولتی است که نشان می‌دهد وزارت ارشاد هنوز نتوانسته پل اعتماد لازم را با بدنه هنر و هنرمندان برقرار و پاسخ‌های معاونت امور هنری، هرچند با لحنی محترمانه و دلجویی‌آمیز، نتوانسته دغدغه‌ها و ناخرسندی‌های هنرمندان را به‌صورت جدی برطرف کند.

فستیوال بی‌سرانجام کیش
بیست‌وهشتم اردیبهشت‌ماه امسال خبر برگزاری رویدادی جهانی در جزیره کیش با حضور هنرمندان بین‌المللی توجه‌ اهالی موسیقی را به خود جلب کرد. آن‌هم در شرایطی که فستیوال کوچه بارها و بارها به بن‌بست خورده بود و وضعیت موسیقی کشور با معضلات مختلفی دست‌به‌گریبان بود.
همان زمان «محمد کبیری»، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد کیش، اعلام کرد مجوز برگزاری فستیوالی با حضور ستارگان موسیقی جهان در جزیره کیش صادر شده است. «بابک رضایی»، مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز این خبر را تأیید کرد و افزود این رویداد بین‌المللی با هماهنگی ستاد اجرایی موسیقی کشور و براساس ماده ۷ سند ملی موسیقی جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌شود. او گفته بود گروه‌هایی از هنرمندان خارجی به ایران خواهند آمد و در کیش اجرا خواهند داشت. رضایی همچنین زمان برگزاری این جشنواره را تابستان ۱۴۰۴ عنوان کرد و وعده داد حضور در این برنامه برای عموم مردم رایگان خواهد بود.
اما درنهایت برگزاری این فستیوال به‌‌دلیل ضعف مدیران منطقه آزاد در جلب رضایت چهره‌های موسیقی و خواننده‌های سرشناس، لغو شد و برخی رسانه‌های محلی کیش از ناتوانی مدیران مسئول برگزاری این فستیوال انتقاد کردند.

نقش کمرنگ در تئاتر
جدای از موسیقی، در ماه‌اخیر هنرهای نمایشی هم وضعیت جالبی نداشته است. خبرگزاری مهر روز بیست‌وپنجم مردادماه از «تبدیل اداره‌کل هنرهای نمایشی به دفتر» خبر داده بود.
در این گزارش آمده: جدیدترین چارت ارائه‌شده اداره‌کل جای خود را به دفتر داده است. این درحالی‌است که پس از انقلاب اسلامی، هنرهای نمایشی به‌همراه موسیقی و هنرهای تجسمی زیر نظر معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفتند، درحالی‌که سینما به‌دلیل جایگاه و نفوذ مدیران خود، به‌صورت مستقل به معاونت سینمایی ارتقا یافت. این تقسیم‌بندی باعث شد بودجه محدود معاونت امور هنری میان سه بخش تقسیم شود و هرکدام نتوانند جایگاه مدیریتی و ساختاری مستقلی داشته باشند، به‌خصوص تئاتر که همواره کمتر از سینما و موسیقی مورد توجه قرار گرفت.
در دهه‌های گذشته، مرکز هنرهای نمایشی به‌عنوان بخشی از معاونت امور هنری شکل گرفت و با افزایش فعالان و نیازهای این حوزه، درخواست جدی برای تشکیل سازمان مستقل تئاتر مطرح شد. هدف از این سازمان‌دهی، فراهم کردن بودجه و ساختار مناسب برای توسعه و رشد تئاتر بود، اما به‌دلیل تغییرات مدیریتی و نبود پیگیری جدی، این مطالبه تحقق نیافت و مرکز هنرهای نمایشی به‌تدریج به اداره‌کل و اخیراً به دفتر هنرهای نمایشی کاهش یافت.
این روند کوچک‌تر شدن ساختار تئاتر در وزارت ارشاد، برخلاف ارتقای معاونت سینمایی به سازمان سینمایی، نشان‌دهنده کاهش توجه و حمایت از هنرهای نمایشی است.
این اتفاق نشان می‌دهد معاونت امور هنری وزارت ارشاد در حمایت از تئاتر می‌تواند نقش پررنگ‌تری ایفا کند. با اینکه این معاونت مسئولیت هنرهای نمایشی، موسیقی و تجسمی را برعهده دارد، به‌نظر می‌رسد توجه و بودجه بیشتری به حوزه‌هایی مانند سینما اختصاص یافته و تئاتر کمتر مورد حمایت قرار گرفته است. کاهش ساختار هنرهای نمایشی از اداره‌کل به دفتر، نشانه‌ای از نیاز به توجه بیشتر و مدیریت بهتر است و این معاونت با فراهم کردن امکانات و منابع مناسب می‌تواند به رشد و توسعه تئاتر کمک کند.
باتوجه به موارد مطرح‌شده، مجموعه این رویدادها و حواشی نشان می‌دهد معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هنوز نتوانسته نقش واقعی خود را به‌عنوان تسهیلگر و پشتیبان اصلی هنر و هنرمندان به‌خوبی ایفا کند. آن‌هم در زمانی که هنرمندان و مخاطبان فرهنگی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند مدیریتی پاسخگو و حمایتگر هستند که بتواند فضای امن و مناسبی برای همه اهالی هنر فراهم کند.