درحالی‌که تابستان ۱۴۰۴ به اوج خود رسیده، خاموشی‌های گسترده و بی‌برنامه در شهرهای مختلف ایران بار دیگر زندگی مردم را مختل کرده است. بحران کم‌برقی دیگر فقط یک چالش فنی نیست؛ این‌بار، ماجرا به قصور آشکار در مدیریت انرژی و ناتوانی دولت در برنامه‌ریزی راهبردی برمی‌گردد.

افزایش مصرف برق در روزهای گرم، پدیده‌ای غافلگیرکننده نیست. سال‌هاست که کارشناسان هشدار داده‌اند رشد مصرف سالانه برق در ایران حدود ۵ تا ۷ درصد است. در مقابل، ظرفیت تولید عملاً درجا زده. بسیاری از نیروگاه‌ها فرسوده‌اند، سوخت کافی ندارند یا اصلاً بهره‌برداری نشده‌اند.

درحالی‌که مصرف برق در تابستان ۱۴۰۴ از مرز ۷۰ هزار مگاوات عبور کرده، زیرساخت تولید، توزیع و مدیریت مصرف همچنان همان است که بود. نتیجه؟ خاموشی گسترده و بی‌نظمی در زندگی میلیون‌ها ایرانی.

دولت به روال معمول، انگشت اتهام را به‌سوی گرمای بی‌سابقه یا مصرف بالای مردم گرفته. اما این فقط پاک‌کردن صورت‌مسئله است.

دولت در یک سال گذشته چه می‌توانست بکند و نکرد؟

۱. تعرفه‌گذاری هوشمند و کنترل پرمصرف‌ها. نه تعرفه‌ها اصلاح شد، نه پرمصرف‌ها جریمه شدند، نه کنتورهای هوشمند به‌طور جدی وارد عمل شدند.

۲. جمع‌آوری مزارع غیرقانونی استخراج رمزارز: به‌رغم وعده‌ها، استخراج غیرقانونی همچنان ادامه دارد؛ برخی حتی به نهادهای خاص وصل‌اند و در سایه بی‌پاسخگویی برق می‌بلعند.

۳. حمایت از انرژی خورشیدی خانگی و صنعتی: دولت حتی یک برنامه گسترده برای استفاده از انرژی خورشیدی در مناطق گرم‌سیر اجرایی نکرد. هیچ حمایت مالی یا تشویق موثری ارائه نشد.

۴. نوسازی فوری شبکه فرسوده برق: قطعی‌های مکرر ناشی از خرابی ترانس‌ها و کابل‌های فرسوده، هنوز واقعیتی روزمره در بسیاری از محله‌هاست.

۵. اطلاع‌رسانی شفاف و جدول خاموشی مشخص: مردم همچنان در بی‌خبری به‌سر می‌برند. قطعی‌ها ناگهانی‌ست و حتی شرکت‌های برق منطقه‌ای از دادن جدول خاموشی شانه خالی می‌کنند.

تحریم‌ها بهانه‌اند، نه پاسخ

درست است؛ تحریم‌ها خرید تجهیزات و سرمایه‌گذاری خارجی را سخت کرده‌اند، اما مدیریت انرژی نیاز به پول میلیاردی ندارد. با ابزارهای داخلی، سیاستگذاری صحیح و هماهنگی بین وزارتخانه‌ها می‌شد بخش بزرگی از این بحران را مهار کرد.

خاموشی‌های مکرر نه‌فقط آسایش، بلکه اعتماد مردم به دولت را سوزانده. وقتی هیچ برنامه مشخصی نیست، وقتی مردم متهم می‌شوند، وقتی حتی جدول قطعی هم اعلام نمی‌شود، این احساس به‌وجود می‌آید که مشکل، نه برق که مدیریت کشور است.

زمان پاسخگویی است

مردم حق دارند بدانند چرا در عرض یک سال هیچ طرح مؤثری اجرا نشد؟ چرا سرمایه‌گذاری در انرژی‌های نو زمین ماند؟ و چرا دولت از ابزارهای حداقلی مثل تعرفه‌گذاری و آگاهی‌بخشی مؤثر استفاده نکرد؟ خاموشی امروز، فقط نتیجه گرما نیست. خاموشی امروز، نتیجه مدیریت خاموش است.