عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، در نشست خبری ۳۰ تیر  با اصحاب رسانه با ارائه جدول وضعیت بارش کشور اعلام کرد متوسط بارش کشور در سال آبی جاری تا تاریخ ۲۸ تیرماه ۱۴۷ میلی‌متر بوده است. این میزان نسبت به دوره بلندمدت ۵۷ساله، ۳۸ درصد و نسبت به سال گذشته که خود نیز سالی خشک محسوب می‌شود، ۴۰ درصد کاهش دارد.

او ادامه داد: «براساس آمار ارائه‌شده، استان‌های با کاهش بین ۵۰ تا ۸۰ درصدی بارش عبارتند از سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان، بوشهر، خوزستان، استان‌های کهگیلویه‌وبویراحمد، یزد، فارس، تهران، خراسان‌شمالی، البرز، اصفهان، خراسان‌جنوبی، قم، مرکزی، کرمان، چهارمحال‌وبختیاری، ایلام، خراسان‌رضوی، سمنان در رده استان‌های با کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی بارش هستند. همچنین، استان‌های لرستان، اردبیل، گلستان، آذربایجان‌شرقی، کردستان، قزوین، کرمانشاه، آذربایجان‌غربی، همدان و مازندران نیز با کاهش ۱۰ تا ۳۰ درصدی مواجه هستند. دو استان زنجان و گیلان شرایط نزدیک به نرمال دارند.»

بزرگ‌زاده گفت: «در میان ۵۷ سال گذشته، امسال از نظر شدت خشکسالی در رتبه ۵۶ قرار دارد. به‌عبارتی، دومین سال خشک کشور در نیم‌قرن گذشته را تجربه می‌کنیم. بسیاری از نواحی کشور از جمله استان تهران، در پنجمین سال پیاپی خشکسالی هستند. اگر خشکسالی چند سال متوالی تکرار شود، آثار آن انباشته می‌شود و شدت می‌گیرد. مدیریت خشکسالی در سال پنجم سخت‌تر از سال چهارم است، حتی اگر شرایط اقلیمی یکسان باشد.»

افت ورودی و ذخیره مخازن سدها

سخنگوی صنعت آب ادامه داد: «از ابتدای سال آبی جاری تاکنون، میزان ورودی آب به سدهای کشور ۲۲ میلیارد و ۷۶۰ میلیون مترمکعب بوده که در مقایسه با پارسال (۳۹ میلیارد و ۶۳۰ میلیون مترمکعب)، ۴۳ درصد کاهش دارد. با وجود کاهش ۴۳ درصدی ورودی، حجم فعلی آب موجود در مخازن کشور ۲۲ میلیارد و ۹۶۰ میلیون مترمکعب است که نسبت به سال قبل ۲۶ درصد کاهش دارد. درصد پرشدگی مخازن به‌طور متوسط ۴۴ درصد است.»

او همچنین با تأکید بر کاهش شدید ذخایر سدها توضیح داد: «سدهای تهران، زاینده‌رود، دوستی، شهید کاظمی (بوکان)، طالقان و… همگی با عقب‌ماندگی چشمگیر نسبت به پارسال مواجه‌اند. سد استقلال هرمزگان، سفیدرود، داراب، ساوه، چهار نیمه، اکباتان، نهند و سایر سدهای مهم کشور نیز با کاهش‌هایی از ۱۶ تا ۷۳ درصد نسبت به سال گذشته روبه‌رو هستند.»

تنش آبی به ۵۰ شهر رسید

بزرگ‌زاده اعلام کرد: «۲۴ استان کشور درگیر تنش آبی هستند که مجموعاً ۵۰ شهر را شامل می‌شود. وزارت نیرو برای مدیریت این تنش‌ها، ۱۶۹ پروژه تعریف کرده که در حال اجرا است. در پیشانی این ۵۰ شهر دارای تنش آبی، مناطقی چون تهران، مشهد، اصفهان، اراک، ساوه، تبریز، بانه و بندرعباس قرار دارند. همان‌طورکه می‌دانید،  تهران آبی محدوده‌ای از آبیک قزوین تا مناطق ۲۲گانه شهر تهران و کل استان البرز را شامل می‌شود و بیش از ۲۰ میلیون نفر جمعیت را در بر می‌گیرد. ما از مردم خواستیم مصرف خود را ۲۵ درصد کاهش دهند، اما متأسفانه هنوز به این هدف نرسیده‌ایم. به‌رغم همه تلاش‌ها و اطلاع‌رسانی‌ها، مشارکت مردمی کافی نبوده است.»

او همچنین در مورد نسبت تأمین آب با رشد جمعیت در کلانشهر تهران توضیح داد: «هر سال حدود ۴۰۰ هزار نفر به جمعیت تهران افزوده می‌شود. نرخ رشد جمعیت در شهر تهران حدود ۲.۵ درصد است و در مناطق اقماری به ۶.۵ تا ۷ درصد هم می‌رسد. این درحالی‌است که تأمین آب به‌سختی در سطح سال گذشته حفظ شده است. بااین‌حال با بهره‌برداری از دو پروژه مهم تا پایان تابستان، سهم آب سطحی تهران افزایش می‌یابد. پیشرفت پروژه‌های انتقال آب به تهران به بیش از ۶۰ درصد رسیده است و نسبت به گذشته دو برابر سرعت گرفته است.»

سخنگوی صنعت آب کشور با اعلام اینکه وزارت نیرو پیش‌بینی می‌کند این پروژه‌ها تا پایان شهریور وارد مدار بهره‌برداری می‌شوند و به کمک تأمین آب تهران می‌آیند، گفت: «این پروژه‌ها در دو فاز طراحی شده‌اند که فاز اول آن با ظرفیت ۲.۵ مترمکعب در ثانیه تا تصفیه‌خانه کرج پیش می‌رود. انتقال بار تأمین آب کرج از سد کرج به طالقان یکی دیگر از این طرح‌هاست که با اجرای این طرح، ما دیگر از سد کرج برای تأمین آب شهر کرج استفاده نخواهیم کرد و کرج ازاین‌پس از سد طالقان آب دریافت می‌کند. در نتیجه، آبی که پیش‌تر از سد کرج به کرج می‌رسید، می‌تواند به تهران اختصاص یابد و به تأمین نیاز پایتخت کمک کند.»

افزایش سهم آب سطحی در تهران

بزرگ‌زاده در مورد شیوه‌های تأمین آب پایتخت نیز توضیح داد: «سهم آب سطحی در تهران افزایش یافته و دلیل آن دو پروژه‌ بزرگی است که هر کدام حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ میلیون مترمکعب آب را وارد شبکه می‌کنند.»

او همچنین در پاسخ به خبرنگاران در مورد احتمال افت کیفیت آب نیز گفت: «ما در دوره‌های خشک ممکن است به‌لحاظ کیفیت آب دچار چالش شویم، اما این بحران به‌معنای آب ناسالم نیست. کیفیت آب شرب، خط قرمز ماست. همان آبی که مردم تهران مصرف می‌کنند، ما و خانواده‌های ما نیز در سراسر کشور استفاده می‌کنیم. بیش از ۹۰۰ تا نزدیک به هزار واحد آزمایشگاهی فعال مخصوص پایش کیفیت آب در سراسر کشور داریم و در تهران نیز اکیپ‌های ثابت و سیار فعال هستند. کمیت آب را نمی‌شود همیشه با هزینه جبران کرد. وقتی بارش نباشد یا آبخوان خالی باشد، حتی پول هم راهگشا نیست. اما کیفیت را با سرمایه و کنترل می‌توان مدیریت و اصلاح کرد. از همه شهروندان می‌خواهیم درصورت مشاهده هرگونه مشکل کیفی، با سامانه ۱۲۲ تماس بگیرند تا در سریع‌ترین زمان ممکن پیگیری شود.»

او وضعیت منابع آبی پایتخت را پیچیده اعلام کرد و گفت: «مدیریت مصرف و بازنگری در نظام تعرفه‌گذاری، شرط لازم برای پایداری آب در پایتخت است. تهران شهری چندمنبعی است. منابع تأمین آب در تهران حدود ۵۰ درصد از منابع زیرزمینی و ۵۰ درصد از منابع سطحی تأمین می‌شود. تحلیل‌های یک‌سویه و روایت‌های آخرالزمانی درباره وضعیت آب، بدون در نظر گرفتن واقعیت‌ها، گمراه‌کننده است. حس مسئولیت‌پذیری و مدیریت مصرف باید در همه ما تقویت شود، نه اینکه به‌واسطه فضای رسانه‌ای این حس را در جامعه بخشکانیم.»

کنتور جداگانه؛ ضرورت مغفول

سخنگوی صنعت آب با اذعان به اینکه نبود کنتور مجزا برای هر واحد مسکونی، مدیریت مصرف را دشوار کرده است، توضیح داد: «این وضعیت نتیجه دهه‌ها بی‌توجهی است. ما برای این موضوع برنامه داریم، ولی رفع کامل آن به‌دلیل نیاز به منابع مالی، زمان‌بر است. تا وقتی که هر واحد ساختمانی کنتور مستقل نداشته باشد، سنجش دقیق و عادلانه مصرف ممکن نیست. گرچه در مجتمع‌ها می‌توان میانگین‌گیری کرد، ولی این روش، عادلانه نیست. متأسفانه تعرفه آب در تهران به‌گونه‌ای نیست که بتواند بازدارنده باشد. به‌عنوان نمونه، مصرف تا ۱۲ مترمکعب در ماه معادل ۱۴٬۶۲۵ تومان است و اگر ۱.۵ برابر الگو مصرف شود، قبض به حدود ۸۸٬۴۸۱ تومان می‌رسد. قانون فعلی اجازه تغییر اساسی در تعرفه را نمی‌دهد و یکی از نقاط ضعف ما همین است. تعرفه باید بازدارنده باشد، مخصوصاً برای کسانی که دو تا سه برابر الگو مصرف می‌کنند. اما با بدمصرف‌ها و انشعابات غیرمجاز برخورد می‌شود. سه هزار دستگاه اجرایی پایش شده‌اند که از این تعداد، یک هزار و ۶۳۸ دستگاه کاهش ۲۵ درصدی مصرف داشته‌اند. در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۴۷ هزار و ۵۰۰ مشترک پرمصرف شناسایی و مشمول اقدامات اصلاحی شده‌اند. حدود یک هزار و ۷۰۰ انشعاب حساس مانند بیمارستان‌ها شناسایی شده است که یک هزار و ۲۰۰مورد از آنها به مخازن ذخیره مجهز شده‌اند.»

فرسودگی شبکه و مشکل فشار آب

بزرگ‌زاده در مورد شبکه آبرسانی تهران نیز گفت: «طول این شبکه حدود ۲۱ هزار کیلومتر است و برخی لوله‌ها ۵۰ تا ۷۰ سال قدمت دارند. به‌دلیل اختلاف ارتفاع مناطق مختلف شهر، ناچار به استفاده از فشارشکن‌های متعدد هستیم، اما این فشارشکن‌ها هم گاهی به‌شکل مطلوب عمل نمی‌کنند. کاهش فشار آب باعث می‌شود در برخی خانه‌های طبقه اول یا دوم افت فشار جدی حس شود، اما اگر فشار بالا برود، نشت شبکه به حدود ۸۰ میلیون مترمکعب در سال می‌رسد. شهروندان می‌توانند در صورت مشکل آب به سامانه ۱۲۲ مراجعه کنند. در حال حاضر بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ نفر در این سامانه مشغول پاسخگویی هستند. اگر نیاز باشد، تعداد نیروها را بیشتر می‌کنیم تا به‌سرعت مشکلات را شناسایی و پیگیری کنیم.

او با اشاره به پیش‌بینی مصرف تا سال ۱۴۰۷ گفت: «مصرف استان تهران باید از حدود ۳.۷ میلیارد مترمکعب به ۲.۲ میلیارد مترمکعب کاهش یابد. در این میان، کاهش ۳۰ درصدی برداشت آب زیرزمینی اجتناب‌ناپذیر است. سهم کشاورزی از مصرف آب استان حدود ۴۵ درصد است و اگر این سهم اصلاح نشود، رسیدن به تعادل آبی ممکن نخواهد بود. شبکه آبرسانی تهران بسیار پیچیده است. نقد کردن آسان است، اما حل واقعی این مشکلات نیازمند همکاری فنی، اجتماعی و حکمرانی است. ما آمادگی کامل برای انجام وظایف خود داریم و انتظار داریم همه دستگاه‌ها و شهروندان نیز نقش خود را ایفا کنند.»