ایران سرزمینی است که ستون‌های هویتش بر تاریخ، فرهنگ و تمدنی هزاران‌ساله استوار شده است. آثار تاریخی این کشور، نه‌فقط بناهایی از جنس آجر و سنگ، بلکه قطعاتی از هویت یک ملت‌اند؛ گواهی زنده از شکوه فرهنگی ایران که امروز همچنان در چشم جهانیان می‌درخشند. اما در سال‌های اخیر، میراث فرهنگی ما به‌جای آنکه صرفاً محملی برای تحسین جهانیان باشد، به یکی از محورهای جنگ نرم و هدف حملات رسانه‌ای دشمنان ایران تبدیل شده است. تازه‌ترین حلقه این زنجیره، بازنشر گسترده شایعه‌ای است که طی روز گذشته در فضای مجازی به‌سرعت پخش شده است؛ شایعه‌ای که مدعی است ایران اورانیوم غنی‌شده خود را در زیر بناهای تاریخی اصفهان پنهان کرده است!

این خبر که به استناد مصاحبه‌ای قدیمی از رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بازنشر شده، در واقع تحریفی آشکار از واقعیت است. اصل مصاحبه به سال ۲۰۲۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که یکی از خبرنگاران خارجی در قالب یک پرسش کاملاً فرضی از گروسی می‌پرسد: «آیا امکان دارد ایران اورانیوم غنی‌شده خود را در زیر آثار تاریخی پنهان کند؟» اما این سوال فرضی، اکنون توسط برخی رسانه‌های معاند به شکل یک خبر قطعی و ادعای مستند بازنشر شده است.

ساده‌لوحانه است اگر تصور کنیم هدف از این شایعه صرفاً تخریب برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران است؛ موضوع بسیار فراتر از این است. این یک حمله نرم به هویت فرهنگی ماست؛ تلاشی حساب‌شده برای تضعیف جایگاه میراث جهانی ایران، به‌ویژه شهر اصفهان.

اصفهان؛ چرا هدف قرار گرفت؟

اصفهان یک نام ساده نیست. اصفهان برای ایرانیان، مظهر تمدن است و برای جهانیان، موزه‌ای زنده از تاریخ. آثار تاریخی این شهر نه‌تنها به‌عنوان سرمایه ملی، بلکه به‌عنوان میراث بشریت در فهرست یونسکو ثبت شده‌اند. انتخاب اصفهان به‌عنوان سوژه این شایعه کاملاً هدفمند است؛ زیرا اصفهان به‌طور ویژه در نگاه جهانی، شهری امن، فرهنگی و مورد احترام است. دشمنان ایران به‌خوبی می‌دانند که اگر بتوانند این تصویر مثبت را با شبهه و شایعه مخدوش کنند، نه‌فقط به افکار عمومی جهانی، بلکه به صنعت گردشگری و اعتماد فرهنگی به ایران ضربه خواهند زد.

این ترفند تازه نیست. در سال‌های گذشته هم بارها تلاش شده تا از مسیر روایت‌های امنیتی و رسانه‌ای، ذهنیت جهانی نسبت به اصفهان و دیگر شهرهای میراثی ایران تحت‌الشعاع قرار گیرد. شایعه پنهان‌سازی اورانیوم در زیر آثار تاریخی، ادامه همان پروژه تحریف است؛ پروژه‌ای که به‌دنبال آن است تا هویت فرهنگی ما را به ابزاری برای فشار سیاسی بدل کند.

اهمیت میراث فرهنگی در جنگ نرم

یکی از ابعاد کمتر شناخته‌شده جنگ رسانه‌ای، تمرکز بر نقاط نرم تمدن‌هاست. برخلاف تصور عموم که میراث فرهنگی را حوزه‌ای صرفاً گردشگری می‌دانند، امروز این حوزه به یکی از نقاط اصلی نبردهای رسانه‌ای تبدیل شده است. میراث فرهنگی در نگاه جهانیان، نشانه‌ای از صلح، تمدن و گفت‌وگوست؛ اما دشمنان ایران تلاش می‌کنند همین نشانه‌ها را به محل ابهام و تخریب تبدیل کنند. وقتی یک بنای تاریخی مانند میدان نقش جهان یا مسجد جامع عباسی، در یک شایعه امنیتی مطرح می‌شود، آنچه زیر سوال می‌رود، تنها موضوع هسته‌ای نیست؛ بلکه اصل «اعتماد فرهنگی» به ایران آسیب می‌بیند. این دقیقا همان چیزی است که طراحان این شایعات به‌دنبال آن هستند.

رسالت رسانه‌های داخلی و کارشناسان میراث فرهنگی

در چنین فضایی، رسانه‌های داخلی باید نقش فعال و پیش‌دستانه داشته باشند. صرف تکذیب یک خبر کافی نیست؛ ما نیاز به روایت‌سازی قوی، تحلیل عمیق و مستندسازی شفاف داریم. کارشناسان میراث فرهنگی نیز باید با ورود جدی به این حوزه، با ادبیات تخصصی اما قابل فهم برای عموم، در رسانه‌ها و فضای عمومی حاضر شوند و با قدرت از جایگاه اصفهان و سایر آثار تاریخی ایران دفاع کنند. ایران از نگاه نهادهای بین‌المللی، یکی از متعهدترین کشورها در حفاظت از آثار جهانی است و همواره در بحران‌ها و شرایط حساس، اثبات کرده که میراث فرهنگی‌اش خط قرمز ملی است. این کارنامه موفق باید به‌درستی برای افکار عمومی بازگو شود.

بازنشر شایعات؛ آسیب به هویت تاریخی ایران

کاربران فضای مجازی باید بدانند که بازنشر چنین شایعاتی، حتی از سر ناآگاهی، می‌تواند آسیب جدی به هویت فرهنگی کشور وارد کند. ما در برابر میراث تاریخی‌مان مسئولیم؛ بازنشر شایعاتی که این میراث را محل تردید معرفی می‌کند، در حقیقت گامی ناخواسته در پازل دشمنان ایران است. میراث فرهنگی ایران تنها یادگار گذشته نیست؛ این میراث، بخشی از قدرت نرم کشور است و یکی از مهم‌ترین دارایی‌های ملی که باید از آن در برابر هجمه‌های رسانه‌ای دفاع کرد.

ضرورت هوشیاری در صیانت از میراث فرهنگی

شایعه‌سازی اخیر درباره پنهان‌سازی اورانیوم در آثار تاریخی اصفهان، تنها یک خبر جعلی نیست؛ این بخشی از پروژه بزرگ‌تری است که می‌خواهد اعتبار فرهنگی و هویت تاریخی ایران را هدف قرار دهد. مقابله با این پروژه، فقط مسئولیت دولت یا نهادهای امنیتی نیست؛ این یک رسالت ملی است که رسانه‌ها، کارشناسان و حتی کاربران عادی فضای مجازی در آن نقش دارند.

ما باید در روایت‌سازی قوی‌تر عمل کنیم، از سواد رسانه‌ای جامعه حمایت کنیم و میراث فرهنگی‌مان را به‌عنوان خط قرمز ملی معرفی کنیم؛ چرا که اگر روایت ما ضعیف باشد، روایت دشمن جایگزین آن خواهد شد. میراث فرهنگی ایران، میراث انسانیت است؛ میراثی که امروز بیش از همیشه، نیازمند هوشیاری و صیانت آگاهانه است.