یک معضل قدیمی
سوزاندن پسماند در فضای باز اگرچه از دهه ۸۰ و با تصویب «قانون مدیریت پسماند» ممنوع اعلام شد، اما همچنان در حاشیه شهرهای بزرگ، روستاها و حتی برخی مناطق صنعتی به‌صورت گسترده انجام می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد نبود سیستم یکپارچه مدیریت پسماند، تعدد متولیان و ضعف نظارت بر اجرای قوانین، باعث شده است این روش غیراصولی به‌عنوان «راه‌حل سریع» برای دفع زباله تداوم یابد.

جزئیات هشداردهنده
براساس گزارش دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان «آثار و راهکارهای مقابله با سوزاندن پسماندها در فضای باز»، این عمل نه‌تنها سالانه میلیاردها تومان خسارت بهداشتی و اقتصادی به کشور وارد می‌کند، بلکه حلقه معیوبی است که خود ناشی از ضعف مدیریت پسماند است. پسماندهای کشاورزی، لاستیک‌های فرسوده، زباله‌های الکترونیکی و پسماندهای ویژه، رایج‌ترین موادی هستند که به‌صورت غیراصولی سوزانده می‌شوند.

خطرات پنهان برای سلامت عمومی
متخصصان محیط‌زیست تأکید می‌کنند سوزاندن پلاستیک‌ها و قطعات الکترونیکی در فضای باز، خطرناک‌ترین نوع پسماندسوزی است. این مواد هنگام سوختن، گازهای سمی تولید می‌کنند که اثرات آن تا شعاع چندکیلومتری گسترش می‌یابد. براساس داده‌های این گزارش، مواجهه طولانی‌مدت با این آلاینده‌ها، خطر ابتلا به سرطان‌های ریه و خون را تا ۴۰ درصد افزایش می‌دهد و در زنان باردار می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های جنینی شود.

چالش‌های مدیریتی و راهکارهای پیشنهادی
گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد اگرچه در سال‌های اخیر گام‌هایی برای مدیریت لاستیک‌های فرسوده و بازیافت پسماند کشاورزی برداشته شده، اما نبود برنامه مدون برای پسماندهای ویژه، هزینه‌بر بودن روش‌های جایگزین و عدم هماهنگی بین ۱۲ دستگاه متولی، مانع حل این معضل شده است. این نهاد پژوهشی برای شکستن این چرخه معیوب، چند پیشنهاد داده است:
– استفاده از فناوری‌های نوین مانند تصویربرداری ماهواره‌ای و پهپادها برای شناسایی کانون‌های پسماندسوزی؛
– تقویت سامانه ۱۵۴۰ جهت گزارش‌دهی مردمی و مشارکت شهروندان؛
– الحاق پسماندسوزی به فهرست منابع آلاینده هوا در «سیاهه انتشار»؛
– اختصاص بودجه ویژه برای احداث واحدهای بازیافت در مناطق محروم.

ضرورت عزم ملی
کارشناسان محیط‌زیست تأکید می‌کنند حل این بحران نیازمند همکاری فرابخشی است. سوزاندن پسماندها در فضای باز نه‌تنها سالانه موجب از دست رفتن ۸۰۰ میلیون دلار منابع قابل‌بازیافت می‌شود، بلکه هزینه درمان بیماری‌های ناشی از آن نیز به سه هزار و ۳۲۰ میلیارد تومان در سال می‌رسد. این درحالی‌است که بسیاری از کشورهای منطقه سال‌هاست با اجرای سیستم‌های مدرن بازیافت، این روش را به تاریخ سپرده‌اند. اکنون پرسش اصلی این است: آیا دولت و مجلس برای نجات جان شهروندان و محیط‌زیست، بودجه و اراده لازم را اختصاص خواهند داد؟