رئیس‌جمهوری روز گذشته در «نهمین کنفرانس بین‌المللی و ششمین جایزه ملی انرژی‌های تجدیدپذیر کشور» اعلام کرد جایگزینی برق به‌جای گاز در حوزه گرمایش ضروری است و در تمامی ابعاد، اعم از تولید و واردات پنل‌های خورشیدی، تجهیز نیروگاه‌ها، اصلاح خطوط تولید لوازم سرمایشی و گرمایشی و مهندسی ساخت‌وسازها با هدف افزایش بهره‌وری انرژی، برنامه‌ریزی‌های دقیق و اجرایی در حال انجام است.
«مسعود پزشکیان» در این همایش گفت: «حرکت در این مسیر آغاز شده است و به‌صورت مستمر و منظم در جلسات روزانه و هفتگی دولت دنبال می‌شود. هرچه بتوانیم وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهیم و انرژی‌های پاک را در شئون مختلف زندگی مردم جاری کنیم، مسیر توسعه پایدار هموارتر می‌شود.»
موضوعی که کارشناسان صنعت برق، به‌ویژه فعالان صنعت در بخش توسعه برق تجدیدپذیر آن را امید واهی و برنامه‌ای تقریباً غیراجرایی در شرایط اقتصادی و انرژی کشور می‌دانند.

کارنامه ‌را بینیم
«مهدی مسائلی»، دبیر سندیکای برق کشور، در مورد این ادعای رئیس‌جمهوری می‌گوید: «شواهد و قراین نشان می‌دهد عملاً این کار ممکن نیست؛ لااقل نه در کوتاه‌مدت و میان‌مدت. همین حالا که صحبت می‌کنیم به هوای تهران نگاه کنید و وضعیت آن را ببیند. فرض کنید ما تعداد زیادی سلول خورشیدی داشته باشیم، اما آفتاب نداشته باشیم. درست است که اگر خیلی به موضوع تکنیکال نگاه کنیم، قرار نیست مدام برای سلول‌های خورشیدی خورشید سوزان داشته باشیم، اما به‌هرحال وقتی هوا ابری است، توان تولیدی آنها کاهش پیدا می‌کند. بنابراین، شما نمی‌توانید انتظارتان را برآورده کنید. نیروگاه تجدیدپذیر، چه بادی باشد و چه خورشیدی، به وجود عامل تجدیدپذیر وابسته است. یعنی برای فعالیت منبع بادی باید باد وجود داشته و برای فعالیت منبع خورشیدی هم حتماً باید تشعشعات خورشید وجود داشته باشد. وقتی اینها کاهش پیدا کند، توان تولید کاهش پیدا می‌کند.»
او ادامه می‌دهد: «اگر فرض کنیم تمام ناترازی‌های انرژی در کشور به‌واسطه تجدیدپذیرها قابل‌رفع است، امید واهی است. توسعه تجدیدپذیرها به‌علاوه تقویت کل فاز شبکه تولید، انتقال و توزیع برق می‌تواند در مقاطعی کمک‌کننده باشند. به‌عنوان مثال، در کشور چین ۱۷ درصد ظرفیت منصوبه نیروگاهی مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر است. در هنگام پیک برق، حدوداً ۱۱ درصد برق از خورشیدی‌ها تأمین می‌شود. حالا ما چگونه می‌توانیم در کشورمان حدود ۳۵ درصد را روی انرژی خورشیدی ببریم. کجای دنیا این کار را کرده است که برای ما میسر باشد؟»
مسائلی توضیح می‌دهد: «به‌نظر من، این موضوع تا حدودی و نه به‌طور کامل، با یکسری ملاحظات می‌تواند محقق شود. تأکید می‌کنم که این موضوع تا یک حد محدودی در عمل قابل‌اجراست. ضمن اینکه این کار برای عملیاتی‌شدن هم زمان زیاد و هم سرمایه‌ زیاد نیاز دارد. در سراسر کشور از عهد ازل تا امروز، تجدیدپذیرها را نزدیک به یک‌هزار و ۵۵۰ مگاوات توسعه داده‌ایم که از این مقدار، حدود ۶۰ درصد خورشیدی است. یعنی اگر همه توان خورشیدی کشور را در نظر بگیریم، حدود یک‌هزار مگاوات یا نهایتاً یک‌هزار و ۱۰۰ مگاوات است. حالا وقتی از حجم ۳۰ یا ۳۵ هزار مگاواتی صحبت می‌کنید و به عملتان در گذشته نگاه می‌کنید، به‌نظر می‌رسد برای تحقق اهدافتان باید برنامه‌ریزی بیشتری کرد. همچنین، ملاحظه بیشتری هم در بیان این موضوع داشت. ما باید کارنامه‌مان را هم ببینیم و بعد از ایده‌های آینده صحبت کنیم.»

برق به روشنایی هم نمی‌رسد
رئیس‌جمهوری در این همایش درحالی از جایگزینی برق به‌جای گاز به‌ویژه برای بخش گرمایش کشور صحبت کرده است که هنوز به اوج بار تابستان نرسیده، سراسر کشور درگیر خاموشی‌های بلندمدت زمانبندی است. خاموشی‌هایی که امسال از نخستین‌ماه سال آغاز شد. بنابه اعلام خود مسعود پزشکیان، ‌فقط در سال گذشته بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت ناشی از قطع گاز و برق به کشور وارد شده است. وزیر نیرو هم در این همایش از برنامه‌های بزرگش صحبت کرده؛ برنامه‌هایی که از ابتدای دولت مکرر اعلام شده است، اما هیچ‌کدام طی یک سال، به اجرا در نیامده است.
«عباس علی‌آبادی» در این همایش اعلام کرد شتاب‌گیری توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در دستورکار دولت چهاردهم قرار دارد و ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر در ۱۰ ماه گذشته نسبت به دو دهه گذشته ۴۴ درصد رشد داشته است.
او گفت: «دولت چهاردهم و وزارت نیرو، متعهد به پیگیری این سیاست کلان هستند و برنامه‌ریزی‌های دقیقی در این زمینه انجام شده است. با توجه به افزایش نقش انرژی برق در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها و روند فزاینده مصرف، لازم است اقدامات توسعه‌ای ویژه‌ای در این بخش اجرایی شود.»
به‌گفته او، وزارت نیرو برنامه‌ مطالعاتی ویژه‌ای در حوزه هیدروژن سبز آغاز کرده است و این فناوری می‌تواند به‌عنوان یکی از راهکارهای آینده‌نگرانه در سیاست‌های انرژی کشور نقش‌آفرین باشد: «راهبرد اصلی وزارت نیرو در حوزه توسعه انرژی‌های پاک، بهبود فضای کسب‌وکار در صنعت برق و فراهم‌کردن بستر مشارکت هرچه بیشتر بخش خصوصی است. امکان احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر با استفاده از ظرفیت ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید، راه‌اندازی تابلوی سبز در بورس انرژی، احداث نیروگاه‌های خورشیدی توسط صنایع از طریق تهاتر، توسعه مزارع تجدیدپذیر برای استخراج قانونی رمزارز و استفاده از ظرفیت ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف از جمله اقدامات وزارت نیرو برای تسهیل توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است. در حال حاضر، ظرفیت منصوبه انرژی‌های تجدیدپذیر کشور به یک‌هزار و ۷۱۰ مگاوات رسیده که ۵۱۴ مگاوات از آن معادل ۴۴ درصد کل ظرفیت موجود، در ۱۰ ماه گذشته و در دولت جدید وارد مدار شده است.»

سرمایه‌ای که نداریم
کمبود سرمایه، زیرساخت‌‌‌های ضعیف شبکه برق و کمبود نیروی انسانی متخصص، از موانع و چالش‌‌‌های تحقق اهداف دولت برای توسعه ۳۰ هزار مگاواتی برق تجدیدپذیر است. مرکز پژوهش‌های اتاق ایران در گزارشی که زمستان سال گذشته ارائه داده بود، اعلام کرد توسعه تجدیدپذیرها نیازمند واقعی‌‌‌شدن قیمت برق و خروج دولت از تصدی‌‌‌گری در این حوزه و مستلزم هماهنگی سیاست‌‌‌های تأمین مالی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و گسترش زیرساخت‌‌‌های فنی است.
براساس این گزارش ناترازی ۲۵‌‌‌ هزار مگاواتی برق در کشور، نیازمند تأمین مالی حدود ۳۰ میلیارد دلاری است. از طرف دیگر، تولید هر هزار مگاوات برق خورشیدی به ۵۰۰ میلیون یورو سرمایه نیاز دارد. بنابراین، برای تولید ۳۰‌ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر، حداقل ۱۵ میلیارد یورو سرمایه لازم است. همچنین، هزینه خرید تجهیزات و پیمانکاری برای ایجاد این میزان ظرفیت تولید انرژی تجدیدپذیر بین ۱۲ تا ۱۵ میلیارد دلار خواهد بود. این رقم در شرایطی مطرح می‌شود که طی سال‌های گذشته، کوچک‌شدن اقتصاد ایران، هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی، تأمین چنین سرمایه‌‌‌ای را دشوار کرده است.
سال گذشته بانک‌‌‌مرکزی با همکاری وزارت نیرو و صندوق توسعه ملی طی مصوبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای در مورد تأمین مالی پنج‌میلیارددلاری برای احداث نیروگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های تجدیدپذیر تصمیم‌گیری کردند. بررسی‌ها اما نشان می‌دهد تزریق پنج میلیارد دلار به این بخش برای تأمین مالی ۳۰‌‌‌ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر کفایت نمی‌‌‌کند و این میزان از سرمایه‌گذاری تنها بخشی از ناترازی‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها را حل می‌کند.