سرمایه‌گذاران بخش تجدیدپذیر از پیچیدگی مسیر تأمین مالی گلایه دارند، اما «محسن طرزطلب» معاون وزیر نیرو و رئیس ساتبا، ریشه اصلی کندی طرح‌ها را در «مشکلات فرایندی میان ساتبا و صندوق توسعه ملی» دانست. به‌گفته او، تأمین مالی پروژه‌های تجدیدپذیر به نیابت از صندوق توسعه ملی پیگیری می‌شود و به‌ همین دلیل، سرمایه‌گذاران ناچارند مراحل پیچیده و طولانی‌ای را طی کنند؛ لازم است برای تسریع در اجرای طرح‌ها، این مراحل اصلاح شود.

در دنیای در حال تحول انرژی‌های تجدیدپذیر، سرمایه‌گذاران ایرانی با دیدگاه‌های بلندپروازانه وارد عرصه نیروگاه‌های خورشیدی می‌شوند. اما مسیر آنها، در سایه موانع پیچیده و چالش‌های اداری قرار دارد. بسیاری از آنها با وجود صرف سرمایه‌های هنگفت و راه‌اندازی پروژه‌های اولیه، هنوز با مشکلات جدی در تأمین تجهیزات و ماشین‌آلات مواجه هستند. به‌علاوه، زمان انتظار برای دریافت تسهیلات ارزی به‌شدت طولانی شده است؛ به‌طوری‌که پروژه‌های وعده‌داده‌شده به‌جای آنکه به‌سرعت تحقق یابند، با تأخیرهای چندبرابری روبه‌رو می‌شوند. این وضعیت نه‌تنها آینده انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران را زیر سؤال می‌برد، بلکه مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های بالقوه این منابع می‌شود.

|پیام‌ ما|باوجود اینکه وزارت نیروی دولت چهاردهم وعده داده بود طی چهار سال بیش از ۳۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر تولید می‌کند، اما تاکنون حتی یک‌دهم مجوزهای صادرشده برای احداث نیروگاه خورشیدی یا سایر تجدیدپذیرها به شبکه و مدار توزیع برق وارد نشده است. نزدیکی زمستان و احتمال بی‌گاز ماندن نیروگاه‌ها مانند سال گذشته و ترس دولت از تکرار خاموشی در روزهای سرد، باعث شد رئیس‌جمهوری نیز مستقیماً در مورد این بخش دستور صادر کند: «پنل‌های خورشیدی نباید در گمرک بمانند.» کارشناسان می‌گویند به رئیس‌جمهوری آدرس غلط داده‌اند. از یک‌سو، تحریم‌ها باعث شده است ایران فقط بتواند از چین پنل وارد کند که به‌خودی‌خود پروسه بسیار طولانی‌ است. از سوی دیگر، درصورت ترخیص پنل از گمرک هم، دولت سهم ۸۰ درصدی خود از تأمین مالی احداث نیروگاه‌ها را محقق و پرداخت نمی‌کند. مشکل اصلی در این دو بخش است، نه ترخیص گمرک.

عددها ساده‌اند اما معناهای بزرگی پشت خود دارند: بیش از ۲۷ تا ۲۸ هزار مگاوات مجوز نیروگاه تجدیدپذیر در کشور صادر شده و زمین‌ها هم واگذار شده‌اند. اما در عمل، کل نیروگاه‌هایی که واقعاً وارد مدار شده‌اند به کمتر از ۱۵۰۰ مگاوات می‌رسد. این شکاف بزرگ گویای یک حقیقت تلخ است؛ وعده‌های دولت در حوزه انرژی خورشیدی بیشتر روی کاغذ مانده است. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی که قرار بود نسخه نهایی بحران ناترازی برق باشد، حالا بیش از هر چیز شبیه «رؤیافروشی» شده است؛ زمین‌ها داده شده و مجوزها صادر، اما پروژه‌ها هنوز در هزارتوی بوروکراسی و کمبود منابع مالی گرفتارند. کارشناسان می‌گویند پیچیدگی‌های اداری و کمبود تأمین مالی بزرگ‌ترین مانع پیشرفت است و بخش خصوصی بدون حمایت دولت قادر به تکمیل پروژه‌ها نیست. در پروسه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر قرار است ۲۰ درصد آورده از بخش خصوصی و ۸۰ درصد از طریق صندوق توسعه ملی تأمین شود. دست‌اندرکاران این صنعت می‌گویند سهم ۸۰ درصدی صندوق یا دیر تخصیص داده شده یا اصلاً تخصیص داده نشده است.

در حالی روز گذشته معاون اول رئیس‌جمهور، بر بازسازی و نوسازی ناوگان حمل‌ونقل هوایی کشور تأکید کرد که «محمود مهران‌پور»، کارشناس مطالعات هوایی، در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به محرومیت شرکت‌های هوایی ایران از وام‌های جهانی ارزان قیمت، بر لزوم رهاسازی صنعت هوایی کشور از قیدوبندهای دولتی برای بهینه‌سازی این صنعت تأکید دارد. او ادامه داد: «با توجه به نوسانات شدید قیمت کالاهای اساسی مانند شیر، مرغ و تخم‌مرغ، بهتر است صنعت هوانوردی نیز تحت نظارت دولت نباشد و قیمت‌ها براساس مکانیزم بازار تعیین شوند. این اقدام می‌تواند به فعال‌شدن بخش خصوصی و بهبود خدمات در این حوزه منجر شود.» این کارشناس حملوو‌نقل هوایی با تأکید بر اینکه منابع مالی باید به بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل عمومی اختصاص پیدا کند، گفت: «این موضوع باید به‌عنوان یک مسئله جدی مورد توجه قرار گیرد تا نفع آن به طبقات پایین‌دست جامعه برسد.»

مجری طرح نیروگاه های خورشیدی خصوصی کشور با اشاره به آغاز عملیات اجرایی پروژه ۴۲۰ مگاواتی نیروگاه خورشیدی در شهرستان سیرجان، از سرمایه‌گذاری ۱.۲ میلیارد دلاری بانک گردشگری برای احداث ۱۵ ساختگاه نیروگاهی در هشت استان کشور جمعا به ظرفیت ۳۰۰۰ مگاوات خبر داد.

دولت از «انقلاب خورشیدی» می‌گوید؛ از طرحی نو برای نصب صدها هزار سامانه خورشیدی کوچک روی پشت‌بام خانه‌ها، گامی برای بهره‌گیری از آفتاب همیشه حاضر ایران. درحالی‌که تیترها نوید تحولی بزرگ می‌دهند، فعالان حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر از مسئله دیگری سخن می‌گویند: سردرگمی، نبود مشوق اقتصادی، انحصارطلبی دولت و نگرانی از تبدیل این فرصت به وارداتی گسترده و بی‌ثمر. در دل این هیاهو، صداهایی از بدنه کارشناسی کشور شنیده می‌شود. سه روایت از سه کنشگر حوزه انرژی را مرور می‌کنیم؛ کسانی که از دل میدان و تجربه می‌گویند چرا خورشید هنوز به خانه‌ها نرسیده و برای رسیدنش چه چیزی لازم است.