گرمای زودهنگام و بی‌برقی، بهار را به کام مردم زهر کرده است. این شرایط سخت در روزهای گذشته برای بسیاری چهار ساعت در روز به درازا کشیده است. در شهرهای غبارآلوده‌ جنوب‌غرب کشور، تحمل این اوضاع به‌مراتب دشوارتر شده است و صدای اعتراض مردم در شبکه‌های اجتماعی شنیده می‌شود.
از سوی دیگر، خسارت بی‌برقی پایش را از صنایع خصولتی فراتر گذاشته و حتی کسبه را نیز درگیر کرده است؛ اتفاقاتی از جمله ترش‌ شدن خمیر نانواها، گیر کردن کرکره برقی مغازه‌ها و گیر افتادن بیمار در دستگاه ام‌آر‌آی، از آسیب‌های جریان این روزهاست. برای کسانی که شغلشان وابسته به مواد غذایی است، قطعی برق خسارت زیادی به بار می‌آورد. صنعتگران نیز این روزها در کار خود به هزار مشکل برخورده‌اند و با هر قطعی برق، دستگاه‌هایشان خاموش می‌شود و کارگران بیکار می‌مانند. همین بی‌برقی‌ها بود که سبب شد پانزدهم اردیبهشت، در بازار «آهن مکان»، که تاکنون رنگ اعتراض به خود ندیده بود، تمام کسبه جمع شدند و دست به اعتصاب زدند.
خاموشی‌ها بیشتر شده است، هم در تعداد و هم در زمان خاموشی. کاربران در شبکه‌های اجتماعی نوشته‌اند در مواردی که پیامک اطلاع‌رسانی قطعی برق ارسال نشده، چهار ساعت متوالی خاموشی را تجربه کرده‌اند. در بعضی نقاط مثل کرج، برق شبکه خانگی در دو نوبت دوساعته قطع می‌شود. این روند از ۱۴ اردیبهشت در شهرهای دیگر مثل شهرکرد و مازندران نیز گزارش شده است.
وزیر نیرو بهمن پارسال گفته بود تابستان ۱۴۰۴ دیگر قطعی برق نداریم، حالا عکس‌العملی دیگر نشان داده است. «عباس علی‌آبادی» در برنامه‌ای تلویزیونی گفته است اگر مسائلی رخ‌ داده که منجر به خاموشی‌های بیشتر از دوساعته در بخش خانگی شده، «خطاهای شبکه» بوده است و از شنبه دیگر خاموشی بیشتر از دو ساعت نداریم.

چرا با وجود اتمام تعمیرات، خاموشی‌ها ادامه دارد؟
آخرین آمار رسمی می‌گوید مصرف برق در کشور به ۶۰ هزار مگاوات هم نرسیده است. سخنگوی صنعت برق در گزارشی که ۱۳ اردیبهشت منتشر شده است، از رشد ۹ هزار مگاواتی تقاضای مصرف برق خبر داده و اعلام کرده حداکثر اوج بار در اردیبهشت به ۵۸ هزار و ۷۰۰ مگاوات رسیده است. ظرفیت اسمی نیروگاه‌های کشور ۹۳ هزار مگاوات و توان عملی تولید برق ۶۵ هزار مگاوات را دارند؛ این ارقام یعنی ما هنوز با حداکثر توان نیروگاه‌ها فاصله داریم.
محدودیت‌ها هر ساله از تابستان شروع می‌شد، در پیک مصرف برق، حجم تقاضا تا ۸۰ هزار مگاوات (۱۵ هزار مگاوات بالاتر از توان عملی نیروگاه‌ها) بالا می‌رفت، اما سؤال این است که چرا دولت توان تأمین برق ۶۰ هزار مگاواتی را ندارد و محدودیت‌های برق از صنایع به اصناف و حتی بخش خانگی کشیده شده است؟
زمانی که مدیرعامل توانیر علت قطعی‌هایی برق بهاره را اورهال نیروگاه‌ها و تعمیرات اعلام کرد، این مسئله از جانب کارشناسان و مردم پذیرفته می‌شد. تولید برق کشور دست نیروگاه‌های حرارتی است؛ تا سال ۱۴۰۳ عدد دقیق تأمین برق حرارتی‌ها ۹۳ درصد بود. طبق گزارشی که مدیرکل دفتر فنی تولید شرکت برق حرارتی ارائه داده است، تولید برق نیروگاه‌های حرارتی در زمان پیک تابستان ۱۴۰۳ از مرز ۵۰ هزار مگاوات عبور کرد. تا آن زمان نیروگاه‌های حرارتی شامل نیروگاه‌های گازی با ۷۱ نیروگاه، بخاری با ۲۵ نیروگاه و سیکل ترکیبی با ۳۸ نیروگاه بودند.
از ۳۱ فروردین اما بهانه‌ کردن اورهال و یا تعمیرات برای اعمال قطعی‌ها، مرجعیت خود را از دست‌ داده است. در همین تاریخ بود که «مسعود مرادی»، مدیرعامل شرکت تعمیرات نیروگاهی ایران، در نشستی خبری اعلام کرد بیش از ۹۵ درصد پروژه‌های تعمیراتی انجام شده است. به‌گفته او، در مجموع در ۲۲ استان عملیات تعمیراتی انجام شده و تنها دو استان باقی‌ مانده است که تعمیراتشان تا پایان اردیبهشت‌ماه به پایان می‌رسد.
هیچ‌چیز با هم نمی‌خواند؛ ۳۱ فروردین مدیرعامل شرکت تعمیرات نیروگاهی ایران، نشست خبری می‌گذارد و از تعمیر ۹۵ درصدی نیروگاه‌ها می‌گوید و روز بعد، اطلاعیه قطعی برق شهرک‌های صنعتی توسط شرکت توزیع برق تهران صادر می‌شود.

برق ادارات برای تأمین برق صنعت قطع می‌شود
چرا باوجود اتمام انجام ۹۵ درصدی تعمیرات نیروگاه‌ها قطعی برق ادامه دارد؟ این سؤال خبرنگار «پیام ما» از فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، است. او در پاسخ می‌گوید: «موضوع ناترازی موضوع امروز و دیروز نیست. مهمترین کاری که دولت کرد، این بود که موضوع را رو آورد و پررنگ کرد تا دیده شود و الان هم دولت مکلف شده است برای نصب صفحات خورشیدی اقدام کند. رئیس‌جمهور در ستاد گفت برق واحدهای دولتی را قطع می‌کنند. ما در راستای قطع نشدن برق صنعت چند اقدام را انجام می‌دهیم؛ یکی از موارد این است که بخش دولتی انرژی خورشیدی احداث کند و صنعت تا جایی که می‌تواند خودش انرژی خورشیدی تولید کند تا دچار قطعی نشود و تا پایان چهارساله بتوانیم ۳۰ هزار مگاوات انرژی خورشیدی بیاوریم.»
اما رو کردن ناترازی چه مفهومی دارد؟ ناترازی چیزی نیست که بتوان روی آن سرپوش گذاشت یا آن را عیان کرد؟ مرور اخبار نشان می‌دهد ناترازی در کشور از سال ۹۲ شروع شده و سال‌به‌سال با رشد مصرف و افزایش مشترکان جدید در سایه رشد ناچیز ساخت نیروگاه‌ها افزایش یافته و از سال ۱۴۰۰ به‌بعد شدت گرفته است.
ادعای عیان‌ کردن مشکل ناترازی درحالی‌است که آبان ۱۴۰۳ نیز توانیر در اطلاعیه‌ای، دلیل خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده را جلوگیری از مازوت‌سوزی عنوان کرد. هرچند درنهایت کارشناسان بخش انرژی همچون «سیدهاشم اورعی»، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران، از افزایش ۵ تا ۸ درصد مصرف سوخت مازوت در دولت پزشکیان خبر دادند. مرکز پژوهش‌های مجلس اما در گزارشی علت قطعی برق را کاهش ذخایر گازوئیل و مازوت نیروگاه‌ها در شش‌ماهه اول سال ۱۴۰۳ اعلام کرد.
از مجموع ۱۴۶ نیروگاه کشور، ۱۶ نیروگاه از مازوت (نفت‌کوره) استفاده می‌کنند و ۱۳۰ نیروگاه دیگر که سیکل ترکیبی و حرارتی هستند، در شرایط کمبود گاز باید از سوخت گازوئیل باید به‌عنوان سوخت جایگزین استفاده کنند. گازوئیلی که بعدها اعلام شد به‌علت صادرات بی‌موقع در دولت سیزدهم از دسترس خارج شده و کشور را دچار مشکل کرده است. اما اکنون که ۹ ماه است که دولت پزشکیان سکان ریاست‌جمهوری را در دست گرفته است، چه اقداماتی رخ‌ داده که کشور با این حجم از خاموشی دست‌به‌گریبان شده است؟
معاون وزیر نیرو اعلام کرده که دولت ۳۶ بسته مدیریتی برای کاهش ناترازی در نظر گرفته است. جزئیات این ۳۶ بسته اعلام نشده است؛ اما یکی از راهکارهایی که سخنگوی دولت برای قطع‌ نشدن برق صنعت به آن اشاره دارد، نصب پنل‌های خورشیدی در ادارات دولتی و تأمین برق دستگاه‌های اجرایی از این طریق است، موضوعی که دیگر نخ‌نما شده است.
از هشت سال پیش قرار است ادارات پنل خورشیدی بزنند؛ تأمین ۲۰ درصدی برق ادارات از تجدیدپذیرها در سال ۱۳۹۵ و از سوی هیئت وزیران تصویب شد. براساس این مصوبه با اســتناد به اصــل ۱۳۸ قانــون اساســی، مقــرر شد وزارتخانــه‌هــا، مؤسسات و شـرکت‌هـای دولتـی و نهادهـای عمومـی غیردولتی، بانـک‌هـا و شـهرداری‌هـا طــی دو ســال حداقــل ۲۰ درصــد از بــرق مصرفــی سـاختمان‌هـای خـود را از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین کنند.
ادارات به شبکه پنل خورشیدی مجهز نشدند، درعوض، نمایندگان دولت در برخی استان‌ها برای حفظ پایداری شبکه، پنجشنبه‌ها را تعطیل کرده‌اند. مثلاً بنا به دستور استاندار یزد تمامی ادارات، بانک‌ها، مدارس و دانشگاه‌های این استان تا پایان شهریورماه در روزهای پنجشنبه تعطیل شدند. در کرمانشاه، قزوین، سمنان و کردستان نیز تا پایان شهریور پنجشنبه‌ها تعطیل است.

پدافند غیرعامل به موضوع ناترازی وارد شود
دولت بیم بحرانی دیگر را دارد. صنعت تحمل محدودیت‌های بیشتر ندارد و موضوع به‌قدری حساس و امنیتی شده است که فعالان اقتصادی خواستار ورود سازمان پدافند غیرعامل به ماجرا هستند. سازمانی که موضوع فعالیتش بیشتر متمرکز بر فعالیت‌های امنیتی است، حالا به موضوع ناترازی هم وارد شده است. «علی ملک»، معاون امور صنعت، تجارت و صنایع دفاعی سازمان پدافند غیرعامل کشور، از ورودش به بحث ناترازی و تأمین انرژی گوید. «مهدی حسینی‌نژاد»، رئیس سازمان صمت استان کرمان، که چند هلدینگ بزرگ صنعتی همچون صنایع ملی مس ایران، گل‌گهر، گهرزمین و فولادها را در دل خود دارد، نیز تأکید دارد که موج بیکاری‌ها در راه است.
این بهار مثل بهار سال‌های قبل نیست. فقط نسبت به پارسال ۴.۵ درجه دما بالاتر رفته است؛ این عدد میانگین است و در جنوب میزان افزایش دما تا ۷ درجه بوده. خوزستان، قلعه‌گنج، بوشهر، آبادان، مرزنشینان کرمانشاه دمای ۴۵ درجه را بدون کولر و هیچ وسیله سرمایشی به شب می‌رسانند. چیزی که نمک به زخم مردم می‌پاشد، آرامش مسئولان و آمارها و گفته‌هایی است که هیچ‌کدامشان با هم نمی‌خواند.