آقای نادعلیان چرا به جزیره هرمز بهشت زمین‌شناسان می‌گویند؟

در گذشته قبل از اینکه هنرمندان جزیره هرمز را از منظر بصری، زیبایی‌شناسی و تجسمی به جامعه معرفی کنند، به این جزیره بهشت زمین‌شناسی می‌گفتند که یکی از بزرگترین گنبدهای نمکی و کانی‌های خاک رنگین را در خود جای داده است. این کانی‌ها و خاک‌های رنگین از جهت زیبایی‌شناسی و هنرهای تجسمی و همچنین، صخره‌های آهکی با اشکال مختلف مانند موزه مجسمه‌های طبیعی و بدون دخالت انسان خودنمایی می‌کرد. من در سفرهایی که رفته‌ا‌م، فقط در چند مکان مانند استان زنجان و استان سمنان این موج‌های رنگین را دیدم. در خارج ایران هم در منطقه‌هایی در کشورهای چین و پرو خاک‌‌های زیبا و رنگین را دیده‌ام. بنابراین، خاک هرمز از منظر زیبایی‌شناسی بسیار ارزشمند است.

از نظر شما مهمترین ویژگی خاک‌های رنگین هرمز چیست؟

جزیره هرمز در کل ۴۲ کیلومتر است. در دایره‌ای به شعاع هفت کیلومتر، بیشترین تنوع رنگ و بافتی زبر و خشن را دارد و در کنار سنگ‌های آهکی اینگونه به چشم ‌می‌آید که خاک این جزیره را جواهرپاشی کرده است. درواقع، این ویژگی‌های منحصربه‌فرد بود که هزاران نفر از نخبگان، هنرمندان و مردم ایران ترغیب به دیدن و قدم زدن در این زیبایی می‌کند. یادم است زمانی که تازه به هرمز آمده بودم، وقتی جزیره را در گوگل جست‌وجو می‌کردم، تنگه هرمز بالا می‌آمد؛ اما در حال حاضر با یک جست‌وجوی ساده می‌توان زیبایی بصری این خاک را دید.

حتماً درباره کمپین برگرداندن خاک هرمز در اخبار خوانده‌اید. نظرتان درباره روند از بین رفتن خاک‌های رنگین این جزیره چیست؟

بله، در صدر اخبار در شبکه‌های اجتماعی، شبکه‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی درباره نگرانی‌های خاک هرمز خواندم و شنیدم که لازم می‌دانم توضیحاتی بدهم.

نکته اول این است گاهی شیشه‌های رنگی را در فیلم‌ها و عکس‌ها می‌بینیم که با خاک رنگی هرمز پر شده است که این اخبار باتوجه‌به تجربه من تا اندازه‌ای نادرست است. البته ناگفته نماند که این موضوع را به‌هیچ‌عنوان منکر نمی‌شوم. یادم است که در دوره‌ای در جزیره با خاک رنگین کار می‌کردم، مرتکب این خطای محاسباتی شدم که در اجرای آثارم از خاک‌های رنگین استفاده می‌کردم؛ اما به تجربه دریافتم که خاک هرمز شکننده است و خیلی زود پارچه‌های ریزشده رنگی را برای کار جایگزین کردم. اما بعدها باتوجه‌به مطالعات و تجربه سفرهایی که رفته بودم، پیشنهاد دادم مواد بدلی مانند پودر سنگ‌ را به‌شکل رایگان در اختیار بگذارند و آنچه در عکس‌ها به‌عنوان خاک هرمز جا افتاده است؛ درواقع همان پودر سنگ‌ها و مواد بدلی است. فقط نوع کانی‌های در خطر در جزیره هرمز، خاک‌های نقره‌ای با خطوط تیره است که توصیه زمین‌شناسان و تأکید بنده از دید تجربه ‌این بوده که از این سنگ‌ها استفاده نشود. خوشبختانه براساس تجربه زیسته‌ام در این جزیره، می‌گویم فروش خاک به گردشگران توسط بومیان کمتر شده است و به‌جای خاک سرخ، لباس محلی، برقع و دیگر محصولات خاص آن منطقه را می‌فروشند.

با این اوصاف باید پرسید که آیا خاک سرخ هرمز با حضور گردشگران آسیب‌ دیده است؟

به‌اعتقاد من، برای پاسخ به این سؤال جمعی از مسئولان هستند که باید به تاریخ پاسخ دهند. ببینید واقعیت این است که ماندگاری زیبایی جزیره و معیشت مردم در این جزیره با هم گره خورده و این امید وجود دارد که با آگاهی روزافزون، در آینده خود مردم جزیره دوستدار و محافظ طبیعت و محیط‌زیست هرمز باشند. اما ما به زمان نیاز داریم و بنده هم به‌عنوان یک فرد و هنرمند در حد توانم برای حفظ محیط‌زیست تلاش کردم. رفتار شخصی خودم را اصلاح کردم و در موارد بسیاری انتقاد یا مخالفت کردم. اطلاع‌رسانی کردم و هزینه‌های آن را پرداخت کردم. اما نگهداری محیط‌زیست و حفظ آن در حوزه بین‌المللی، ملی و در چارچوب یک جزیره به اراده و توانایی یک فرد وابسته نیست. افرادی که به جزیره می‌آیند، اگر دلسوز هستند، باید برای جایگزینی شغل مناسب برای مردم جزیره تلاش و در حد توان خودشان اطلاع‌رسانی کنند. همه را ترغیب و تشویق کنند که طبیعت آنجا حفظ شود و محیط‌زیست آن پاک شود. در‌نتیجه، به‌اعتقاد من راه‌اندازی انوع کمپین‌ها با حضور افراد مؤثر تأثیرگذار است، اما در موضوع مسائل محیط‌زیستی باید کلان‌تر به ماجرا نگاه کرد. به این معنا که نمی‌توان به یادگاری بردن خاک هرمز را دید، اما آلودگی محیط‌زیستی اعم از زباله‌های باقیمانده در هرمز را بعد از پایان تفریحات گردشگری ندید. انگار عادت کردیم در دوره‌ای نگران حیات‌وحش و حیوان‌هایی مثل آهو و یوزپلنگ ایرانی باشیم و در روزگاری هم مثل امروز به یغما رفتن خاک هرمز را فریاد کنیم. منکر هیچ‌یک از این دغدغه‌های محیط‌زیستی نمی‌شوم، اما چاره این موضوع آموزش، فرهنگسازی و حساس کردن جامعه به ابعاد مختلف محیط‌زیستی است. ولی متأسفانه شاهد هستیم که این دغدغه‌ها به موج‌های هرازچندگاهی تبدیل می‌شود که این موج‌های زودگذر، خطرناک‌تر است. بنابراین، در توجه به محیط‌زیست باید تمامی معضلات را با هم ببینیم.

علاوه‌بر موضوعات محیط‌زیستی، حوزه‌های گردشگری نیز دارای مشکلاتی است.

این موضوع هم به نبود فرهنگسازی و آموزش برمی‌گردد که همه ماجرا به گردن گردشگر نیست، بلکه اتفاقاً مسئولان در ساماندهی اماکن نیز مسئول هستند. به این معنا که در همه‌جای دنیا برای دیدن اماکن تاریخی، گذرگاه‌هایی را برای توریست با حضور راهنماهای گردشگری طراحی کرده‌اند که می‌توان برای هرمز نیز در نظر گرفت. به‌عنوان مثال، سکوهای چوبی در مسیر گردشگری تعبیه می‌شود که می‌تواند با عبور از آنها مناطق مختلف را ببینند که می‌توان این مسیر را برای بازدید گردشگر از جاذبه‌های توریستی جزیره در نظر گرفت تا از مسیر مشخص در اماکنی چون قلعه پرتغالی‌ها، دره رنگین‌کمان و غیره دیدن کنند. در ایران هم ساخت چنین مسیرهایی موجب می‌شود خاک هرمز زیرپای مسافران متعدد کوبیده نشود و یا حداقل آسیب کمتری ببیند. با محافظت اصولی این خاک‌ها، قرن‌ها در اکوسیستم می‌ماند و حتی تقویت هم می‌شود، اما در رفت‌وآمد زیاد با لگدمال‌شدن، آسیب‌های جدی به این خاک وارد می‌شود.