طبق اصل ۷۷ قانون اساسی، عهدنامه‌ها، قراردادها موافقت‌نامه‌های بین‌المللی باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد. لایحه «عضویت دولت جمهوری اسلامی ایران در اتحادیه بین‌المللی انرژی خورشیدی» نیز در تاریخ ۲۹ مهرماه امسال در مجلس شورای اسلامی اعلام وصول شد. ۱۵ اسفندماه نمایندگان مجلس و در جریان بررسی گزارش کمیسیون انرژی درباره لایحه عضویت دولت جمهوری اسلامی ایران در اتحادیه بین‌المللی انرژی خورشیدی با ۱۵۸ رأی موافق، ۸۳ رأی مخالف و یک رأی ممتنع از مجموع ۲۴۲ رأی مأخوذه با تصویب این لایحه موافقت کردند.

با تصویب این لایحه به دولت اجازه داده می‌شود در اتحادیه بین‌المللی انرژی خورشیدی عضویت یابد و برای پرداخت کمک‌های داوطلبانه، تا سقفی که به تصویب هیئت وزیران می‌رسد، اقدام کند.

 «کاظم دلخوش اباتری»، معاون امور تقنینی معاونت امور مجلس ریاست‌جمهوری که به‌عنوان نماینده دولت در مجلس حضور یافته بود، در دفاع از این لایحه گفته بود برای تحقق بیشتر منافع ملی و همگرایی در فضای بین‌الملل، باید ایران در معاهده‌های بین‌المللی عضویت داشته باشد و این معاهده را به امضا برساند و موضوع تأمین مالی از مسائل بسیار مهمی در انرژی خورشیدی است که باید مورد توجه قرار داده شود.

 اتحادیه بین‌المللی خورشیدی (ISA) یک سازمان بین‌المللی است که با هدف پیشبرد پذیرش انرژی خورشیدی برای آینده­ای بدون کربن در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد. این اتحادیه یک ابتکار مشترک بین هند و فرانسه بود که با شعار «یک خورشید، یک جهان، یک شبکه» ایجاد شد و هدف آن هم‌راستا کردن تلاش‌ها برای اجرایی‌سازی راهکارهای انرژی خورشیدی و مبارزه با تغییراقلیم به‌خصوص در کشورهایی با دسترسی حداقل ۳۰۰ روز به آفتاب بود.

پایه تشکیل این اتحادیه در بیانیه زیست‌محیطی پاریس (۹ آذر ۹۴) گذاشته شد. کشورها برای تأمین بیش از هزار میلیارد دلار سرمایه مورد نیاز تا سال ۲۰۳۰ میلادی به‌منظور استقرار گسترده انرژی خورشیدی موافقت کردند.
 

چرا چین به عضویت اتحادیه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر در نیامد؟

 آن طور که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس آمده است، ۱۰۴ کشور با تصویب موافقت‌نامه چارچوب این اتحادیه، به عضویت این اتحادیه درآمده‌اند و ۱۸ کشور نیز فقط موافقت‌نامه چارچوب را امضا کرده‌اند و هنوز به عضویت رسمی آن درنیامده‌اند. البته کشور چین به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده برق خورشیدی جهان، هنوز به عضویت این اتحادیه درنیامده است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود قید کرده که علت عدم عضویت کشور چین در این اتحادیه به دلیل مشکلات سیاسی این کشور با کشور هند است. در این گزارش آمده است: «تعامل راهبردی در زمینه انرژی خورشیدی با کشورهای عضو اتحادیه (که شامل آمریکا و کشورهای اروپایی می‌شوند)، همکاری با چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین کنشگر این حوزه، را تحت‌تأثیر قرار دهد. اگرچه طبق مفاد موافقت‌نامه چارچوب این اتحادیه، عضویت در آن مانعی در راستای همکاری با کشورهای غیرعضو ایجاد نمی‌کند، اما اجرای فعالیت‌های مشترک با کشورهای عضو اتحادیه باید با درنظرگرفتن ابعاد سیاسی مورد بحث انجام شود.»

 اینکه پیوستن ایران به اتحادیه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند چه کمکی به افزایش تجدیدپذیرها در سبد انرژی کشور داشته باشد؟ یا اینکه با این عضویت حداقل امکان چه میزان جذب سرمایه‌گذاری خارجی برای ایران فراهم می‌شود؟ موضوعاتی هستند که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به آن پرداخته نشده است. تأکید بیشتر این گزارش بر این نکته است که عضویت در این اتحادیه مستلزم پرداخت حق عضویت نیست. در این گزارش آمده است: «در ماده (۶) که به تبیین بودجه و منابع مالی اتحادیه بین‌المللی انرژی خورشیدی اشاره دارد، به پرداخت حق عضویت توسط اعضا شاره نشده است و منابع مالی این اتحادیه به‌غیراز حق عضویت است. شایان‌ذکر است ازآنجاکه طبق اصل هشتادم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دادن کمک‌های بلاعوض خارجی مستلزم تصویب مجلس شورای اسلامی است، لذا هرگونه پرداخت کمک‌های داوطلبانه به اتحادیه مذکور باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.» 

عضویت ایران مانعی برای همکاری با چین به وجود نیاورد

 در جمع‌بندی این گزارش آمده است: «متنوع‌سازی سبد تولید برق و توسعه انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر منطبق بر بند ۸ سیاست‌های کلی نظام در حوزه محیط‌زیست، در راستای اجرای ماده ۱۹ قانون هوای پاک و ازجمله اولویت‌های صنعت برق کشور است. بهره‌گیری از تجربیات و دانش تخصصی سایر کشورها، جذب کمک‌های مالی و سرمایه‌گذاری خارجی، نقش مؤثری در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور خواهد داشت.» بااین‌حال در عین اینکه بازوی پژوهشی مجلس به پیوستن به این اتحادیه توصیه کرده است؛ اما تأکید کرده که همکاری به‌نوعی نباشد که مانعی در مسیر همکاری با چین رخ دهد. در همین زمینه آمده است: «تعامل با کشورهای عضو اتحادیه باید به‌گونه‌ای انجام شود که مانعی در مسیر همکاری با کشورهای غیرعضو (مانند چین) در زمینه طرح‌های انرژی خورشیدی ایجاد نشود.» 

صاحبان صنایع پنل‌های خورشیدی چینی بخرند 

واردات پنل‌های خورشیدی از چین برای ایران ضروری است. نیمه اول اسفند رئیس‌جمهور در نشستی با فعالان اقتصادی غرب تهران خواسته بود تا به‌جای موتوربرق، پنل‌های خورشیدی چینی بخرند.

مسعود پزشکیان با بیان اینکه ظرفیت ما برای تولید پنل‌های خورشیدی ۳۲۰۰ مگاوات است، گفت: «قراردادی برای تولید ۳۰ هزار مگاوات پنل خورشیدی بسته شده است؛ عزیزان بخش خصوصی فعال در عرصه برق می‌گفتند دولت ۱۵ میلیارد دلار پول بدهد و ما ۳۰ درصد سرمایه‌گذاری می‌کنیم و آن وقت ۳۰ هزار مگاوات برق تولید می‌شود. تیمی مشتمل از بخش خصوصی و دولتی و صندوق و وزارت نیرو و برنامه‌وبودجه پیگیری کردند؛ قیمت پنل‌های خورشیدی به‌ازای هر کیلووات ۱۶۵ دلار توافق شد و برای نصب آنها هزینه‌ای معادل ۲۵۶ دلار به‌ازای هر کیلووات می‌شود. کلاً اگر بخواهیم ۱۰ هزار مگاوات برق با پنل‌های خورشیدی نصب شده وارد کشور کنیم، ۲/۵ میلیارد دلار می‌شود.»

عضویت ایران منجر به تربیت نیروی ماهر خورشیدی‌ها می‌شود

 اکبر ادیب‌فر، عضو هیئت‌مدیره انجمن ساتکا (انجمن سازندگان و تأمین‌کنندگان کالا و خدمات انرژی‌های تجدیدپذیر) و سید هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران در گفت‌وگو با «پیام ما» پیوستن ایران به اتحادیه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر را توصیه می‌کنند.

۳۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر تا پایان دولت، غیرکارشناسانه و غیرمنطقی است

در نقطه مقابل سید هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران معتقد است پیوستن به این اتحادیه چندان گره‌گشای مشکلات ناترازی در کشور نیست. سید هاشم اورعی اعتقاد دارد که عضو بودن ما در اتحادیه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر بهتر از عضو نبودن ماست اما به‌هیچ‌عنوان نمی‌تواند گره‌گشای مشکلات ناترازی در کشور باشد. اورعی در خصوص گره‌گشا نبودن این عضویت در حل ناترازی توضیح می‌دهد: «فعالیت بین‌المللی در حالت کلی مفید است؛ به‌عنوان‌مثال وقتی که یک کشور برنامه مشخص و مدونی را تنظیم کرده و می‌خواهد اجرا کند؛ در مراحل تدوین می‌تواند از تجارب کشورها عضو برای اینکه یک برنامه واقعی و عملی و باتوجه‌به شرایط کشورش تنظیم کند، استفاده کند. اما وقتی دولت چهاردهم اعلام می‌کند که قرار است ۳۰ هزار مگاوات تجدیدپذیر تا پایان دولت داشته باشیم وزیر نیرو می‌گوید ما تا تابستان ۱۰ هزار مگاوات ان‌شاءالله به ظرفیت تولید برق اضافه می‌کنیم. اعداد و ارقامی که یک و پایه کارشناسی ندارند و بر پایه و اساس منطق نیستند، دیگر شما نمی‌توانید از سازمان‌های بین‌المللی کمک بگیرید؛ چرا که اصلاً کارشناسی صورت نگرفته و قرار هم نیست صورت گیرد.»

 رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران با بیان اینکه مشکل ناترازی انٰرژی در کشور به بیرون از مرزها ارتباطی ندارد و با این اقدامات حل نمی‌شود، می‌گوید: «مشکل اساسی ما در کشور اصلاً به بیرون از مرز نمی‌رود، در داخل مرز است؛ یعنی ما نه برنامه داریم، نه پولی داریم و نه مدیریت داریم.»

 میزان ناترازی برق این تابستان به ۱۸ هزار مگاوات رسید. پیش‌بینی کارشناسان حوزه انرژی که بارها در تیتر خبرها آمده ناترازی ۲۴ تا ۲۵ هزار مگاوات برق در تابستان ۱۴۰۴ است. عضویت در سازمان‌های بین‌المللی که پیش‌ازاین در سال ۱۴۰۱ نیز بحث آن به میان آمده و یک‌بار هم در این سال در مجلس اعلام وصول شد، نمی‌تواند به‌تنهایی مشکل ناترازی ایران را حل کند. کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که مشل ناترازی انرژی در کشور حتی به بیرون از مرزهای ایران نمی‌رسد و شاید اولین قدم برای حل این مشل تنظیم یک برنامه مبتنی بر واقعیت و کارشناسی شده برای قدم برداشتن برای رفع ناترازی کشور باشد .

پادکست خبری ۱۹ اسفند ۱۴۰۳