انرژی کم، محصولات کمتر

تحریریه پیام ما

افزایش قیمت کود و سم کشاورزی به‌دلیل ناترازی برق و گاز، تهدیدی برای کیفیت و میزان تولید محصولات کشاورزی

به‌دلیل تعطیلی پتروشیمی‌ها، ناشی از قطع برق و گاز، تولید کود و سم کاهش و قیمت آنها افزایش قابل‌توجهی داشته است تا جایی که کشاورزان قدرت خرید ملزومات کشاورزی را ندارند

۱۳ بهمن ۱۴۰۳، ۱۸:۵۱

|پیام‌ما| درحالی‌که استفاده از کود و سم به‌میزان استاندارد برای مقابله با آفات کشاورزی و حفظ بازدهی تولید الزامی است، اما مدیر مقابله با آفات سازمان حفظ نباتات می‌گوید بالا رفتن یکباره نرخ ارز، مشکل در واردات، به‌ویژه تعطیلی پتروشیمی‌های کشور که ناشی از ناترازی برق و گاز است، قیمت کود و سم و ملزومات کشاورزی را به‌شدت افزایش داده است تا جایی که کشاورزان قادر به تأمین آنها نیستند. به‌گفته او، حالا هم کیفیت محصولات کشاورزی و باغی در خطر است هم میزان آنها. همچنین، استمرار این شرایط نه‌فقط کشاورزان را در سال ۱۴۰۳ با چالش رو‌به‌رو کرده است بلکه می‌توانند به سال بعد هم سرایت کنند. به‌گفته «سعید معین نمینی»، این روند هم تولید محصول را کاهش می‌دهد و هم هدررفت را افزایش می‌دهد. گویی فقط منابعی مانند آب و خاک را بدون رسیدن به نتیجه مطلوب استفاده کنید.

نخستین روز دی‌ماه امسال بود که رئیس اتاق اصناف کشاورزی از کاهش ۳۰ درصدی کشت پاییزه باتوجه‌به قطع مکرر برق در این بخش خبر داد. به‌گفته «قاسم پیشه‌ور»، این خسارات محدود به محصولات کشاورزی نیست و تجهیزات چاه‌ها نیز دچار صدمه جدی می‌شوند: «برای بهره‌برداران مبنی‌بر قطعی روزانه پنج ساعت از قبل آمده بود. در حال حاضر، روزانه از ساعت ۱۶ تا ۲۱ برق چاه‌های کشاورزی قطع است. از سوی دیگر، چاه‌های کشاورزی پست مستقل و جدای برق فشار قوی ندارد و برق آن روی شبکه برق روستا است و با قطعی برق روستا دوباره چاه‌های کشاورزی دچار خاموشی می‌شوند. قطعی اتوماتیک برق چاه‌ها در کنار قطعی شبکه برق روستا ساعت‌های خاموشی را افزایش داده و کشت‌های پاییزی گندم، جو، کلزا و چغندرقند را با اشکال مواجه کرده است. برخی کشاورزان موفق به انجام کشت نشده‌اند یا اگر کشت صورت گرفته، دچار آسیب جدی شده‌اند.»

به‌گفته او، هر قطع و وصل برق، چشمه‌های چاه و ریزش آنها براساس بالا و پایین رفتن آب و تجهیزات فنی را دچار صدمه می‌کند. عمده چاه‌های آب کشاورزی با عمق متوسط صد متر است و اگر در طول روز دو تا سه بار برق قطع شود، خواسته و ناخواسته که خاموشی ناخواسته به اشکال فنی در شبکه برمی‌گردد، حفاظت و نگهداری از تجهیزات فنی را بسیار هزینه‌بر می‌کند. دست کشاورز به جایی نمی‌رسد، درست کردن تجهیزات زمان‌بر است، به‌علاوه خسارت‌های مالی نیز به‌همراه دارد.

خسارت به تجهیزات

پیشه‌ور توضیح داده بود: «بصراحت در قانون آمده تأمین برق چاه‌های کشاورزی، قدیم و جدید باید انجام شود؛ اما مفاد این مصوبه رعایت نشد. اگر کشاورز بخواهد دوباره سوخت مورد نیاز چاه کشاورزی خود را با گازوئیل تأمین کند، نیاز به سرمایه‌گذاری مجدد دارد. علاوه‌بر اینکه چون در پروانه، چاه ذکرشده چاه برقی است، سوختی از سوی دولت به آن اختصاص نمی‌یابد. آسیب خاموشی برق بین صنایع و بخش کشاورزی تفاوت دارد. قطعی کارخانجات در یکی-دو ماه ممکن است تیراژ تولید را در صنعت کاهش دهد، اما در ماه بعد این خاموشی‌ها را می‌توان جبران کرد، اما کشاورز اگر کشت پاییزی را که زمان خاصی دارد و به سال زراعی معروف است، از دست بدهد، دیگر نمی‌تواند کشت کلزا را مثلاً اسفند به انجام برساند. بهره‌بردار تا کشت زراعی بعدی باید صبر کند. یا خسارات قطعی برق انبارهای صنایع به‌اندازه صدمات محصولات کشاورزی و مواد غذایی با خاموشی سردخانه‌ها نیست.»

مدیر مقابله با آفات سازمان حفظ نباتات کشور: وقتی قیمت کود و سم ۲.۵ تا سه برابر گذشته شده است، طبیعی است که کشاورز از روش‌های نوین استقبال نخواهد کرد

اما این، همه آسیبی نیست که بخش کشاورزی دیده است. به‌نظر می‌رسد ناترازی برق و گاز در کشور اثراتی ماندگارتر در بخش کشاورزی ایجاد کرده است و دامنه آن می‌تواند تا کشت سال بعد هم ادامه پیدا کند. مشکلی که گویی هم‌زمان با بالارفتن نرخ ارز، کشت محصولات کشاورزی را، حتی در مورد محصولات استراتژیک مانند گندم، با چالش مواجه کرده است. تولید کود و سم در کشور به‌دلیل تعطیلی پتروشیمی‌ها که ناشی از قطع برق و گاز بوده است، کاهش پیدا کرده و همین موضوع قیمت تمام‌شده این ملزومات کشت را افزایش داده است. حالا مدیر مبارزه با آفات سازمان حفظ نباتات کشور می‌گوید قیمت کود و سم در کشور چندبرابر و حتی در مواردی تا ۳۰ برابر افزایش پیدا کرده است و کشاورز عملاً امکان استفاده از آن را ندارد.

تولید در خطر

به‌گفته «سعید معین نمینی»، این اتفاق هم کیفیت محصول و هم کیفیت آن را کاهش می‌دهد، اما هم‌زمان هدررفت محصولات کشاورزی و به‌تبع، آسیب به منابع آب و خاک را بیشتر و احتمال خسارات ناشی از آفات را هم بالا می‌برد. این موضوع درحالی‌است که قطع برق و گاز صنایع تبدیلی مزید بر علت افزایش هدررفت محصولات کشاورزی ایران است.

معین می‌گوید: «شرایط کود و سم برای کشاورزی اصلاً خوب نیست. ما از ارز ۲۸ هزار تومان نیمایی یک‌اره با ارز ۵۵ هزار و ۶۵ هزار تومان و … رسیده‌ایم. هزینه‌های گمرکی و سود واردکننده و سایر هزینه‌ها را هم حساب کنیم، قیمت تمام‌شده کود و سم حداقل دو برابر شده است. برخی از این سموم وارد شده است و برخی هنوز در راه است، یعنی افزایش قیمت ‌آنها هم بیش از دو برابر خواهد شد. در مورد سایر ملزومات کشت هم همین‌طور است. این تصمیمی است که دولت گرفته است، نه کشاورز. وقتی قیمت کود و سم ۲.۵ تا سه برابر گذشته شده است، طبیعی است که کشاورز از روش‌های نوین استقبال نکند؛ چراکه برایش صرف ندارد. آنچه برای کشاورز تعیین‌کننده است، دخل و خرج آن است. کشاورزان و باغداران ما واقعاً به‌خاطر این اتفاقات در شرایط سخت معیشتی قرار گرفته‌اند و درصورت تداوم این وضعیت، بی‌شک کشت آنان در سایر فصول کشت هم تحت‌تأثیر قرار خواهد گرفت.»

خسارات نادیده

پتروشیمی‌ها تحت‌تأثیر افزایش ناترازی گاز و برق کمتر از سال گذشته کود تولید می‌کنند، گاز و برق ندارند؛ زمانی که هر دو انرژی برایشان تأمین است، زمان بسیار کوتاهی است

او ادامه می‌دهد: «دلیل این بالا رفتن قیمت‌ها هم فقط نرخ ارز نیست. پتروشیمی‌های کشور تحت‌تأثیر افزایش ناترازی گاز و برق طی چندماه گذشته سال ۱۴۰۳ کمتر از سال گذشته کود تولید می‌کنند؛ چون یا گاز ندارند یا برق ندارند. زمانی که هر دو انرژی برایشان تأمین است و می‌توانند تولید کنند، زمان بسیار کوتاهی است. حدود دو هفته قبل هم که خودتان در خبرها دیدید که چند پتروشیمی از چرخه تولید خارج است. تولید کود ما نسبت به سال گذشته اصلاً قابل‌مقایسه نیست و ما بسیار عقب هستیم. بازدهی کشت ما پایین بیاید، نه تقصیر کشاورز است و نه تقصیر وزارت جهادکشاورزی. کشور در چنین شرایطی قرار گرفته است که خروجی‌اش در بخش کشاورزی این می‌شود. مجموعه‌ای از عوامل دخالت می‌کنند تا یک فاکتور کارایی داشته باشد یا خیر. در حال حاضر، مجموعه عوامل به‌نفع کشت بهر‌ه‌ور نیست. در حقیقت اصلاً به‌نفع کشت و کشاورز نیست. سال ۹۷ یک نمونه سم برای کنترل جوندگان کیلویی ۴۰ هزار تومان بود، الان قیمت این سم کیلویی یک میلیون تومان است؛ یعنی ۳۰ برابر شده است. آیا قدرت خرید کشاورز ما آنقدر بالا رفته است؟ سه برابر هم نشده است. بقیه سموم و کودها هم همین است.»

او توضیح می‌دهد که برای مقابله با آفات و جلوگیری از هدررفت بالای کشاوررزی استفاده از کود و سم به‌میزان استاندارد ضروری است، وگرنه هم با کاهش قابل‌توجه تولید مواجه می‌شویم و هم هدررفت بالا و همه این عوامل مجموعه شرایطی را فراهم می‌کند که درنهایت می‌بینیم فقط منابعی مانند آب و خاک را استفاده کرده‎ایم: «گرچه در ناترازی‌های و محاسبه خسارات اقتصادی ناشی از این ناترازی‌ها عموماً بخش صنعت در مرکز توجه است، اما حقیقت این است که ابعاد پنهان آسیب به بخش کشاورزی بسیار بالاست و اما از چشم‌ها دور مانده است.»

بااین‌حال، روز گذشته معاون آب و خاک وزارت جهادکشاورزی از برنامه‌ریزی برای افزایش تولید محصولات کشاورزی به ۱۶۰ میلیون تن و کاهش مصرف آب به ۵۱ میلیارد مترمکعب تا پایان برنامه هفتم توسعه خبر داد.

ایسنا به‌نقل از «صفدر نیازی شهرکی» نوشت: «تکلیف ما در حوزه کشاورزی امنیت غذایی و پایداری تولید است. این بخش از سه رکن عملیات آب و خاک، بهزراعی و بهنژادی تشکیل شده است. مسلم است امروز با کاهش منابع آبی کشور و شوری خاک مواجه هستیم. بنابراین، بحث تولید بذر جدید نیز مطرح است. این سه رکن باید کمک کنند تا مدیریت درست محقق شود. قرار است تا پایان برنامه هفتم میزان تولید محصولات کشاورزی به ۱۶۰ میلیون تن برسد و مصرف آب به ۵۱ میلیارد مترمکعب کاهش یابد. اگر سه رکن درست تعریف نشود، به اهداف برنامه هفتم توسعه دست نخواهیم یافت.»

اعدادی که مشخص نیست در شرایط کنونی و خطراتی که تولید کشاورزی را تهدید می‌کند، قرار است چگونه تحقق پیدا کند؟

به اشتراک بگذارید:

برچسب ها:

آب کشاورزی، جهادکشاورزی، قطعی برق، کاهش منابع آب، معاون آب و خاک، وزارت جهاد