پنجشنبه، ۱۶ تیرماه سال ۱۴۰۱ و در کشاکش انجام طرح لایروبی کانال‌های ارتباطی میان دریاچه کاسپین و خلیج گرگان، و درست در همان روزهایی که استاندار پیشین گلستان با ادبیاتی نامتعارف آن دسته از کارشناسان مخالف اجرای این طرح را مورد خطاب قرار می‌داد، یادداشتی با این سرنویس در روزنامه پیام ما منتشر کردم. «استاندار گلستان ضمانت می‌دهد؟»

در آن یادداشت از استاندار وقت گلستان پرسیدم باتوجه‌به اینکه برآوردهای کارشناسی، چشم‌انداز روشنی برای اجرای این طرح پرهزینه متصور نیست، آیا حاضر است در قبال اثرگذاری و مفید بودن این طرح گران قیمت به ملت ایران ضمانت دهد؟ پیش‌بینی‌پذیر بود که این درخواست نشنیده و نادیده گرفته شود و چنین هم شد.

استاندارِ وقت، رئیس‌جمهور وقت را در حاشیه یک سفر استانی، به قول خودش برخلاف همه پروتکل‌های امنیتی سوار قایق کرد و در خلیج چرخاند و به هر ترتیب ممکن و با زیرپا گذاشتن همه قواعد علمی‌ و فنی، بودجه طرح را دریافت کرد و عملیات لایروبی هم انجام شد. پس از مدتی استاندار بداخلاق گلستان رفت، بی‌آنکه گزارشی از حیف و میل آن مبلغ کلان بدهد تا اینکه روز گذشته استاندار جدید گلستان اعلام کرد: «خلیج گرگان به‌عنوان رَحِم دریای کاسپین در حال خشک شدن است و پمپاژ آب به داخل خلیج و تأمین حقابه از گرگانرود و نکارود ضروری است»!  

اگرچه درک اینکه چطور خلیج گرگان رَحِم دریاچه کاسپین است، برای بنده سخت است، ولی این حجم از بی‌مسئولیتی و نبود نظارت بر چگونگی هزینه‌کرد منابع مالی، بعید می‌دانم در هیچ‌جای دیگر از نقشه جغرافیا همانندی داشته باشد! آنچه آشکار است، این است که کشور در بسیاری از موارد بر بنیان شیوه آزمون و خطا مدیریت می‌شود. چندین میلیارد از منابع مالی کشور بدون توجه به هشدار کارشناسان طی دو سال گذشته صرف لایروبی کانال‌ها شد، حال که به سرانجام نرسیده و مسئول قبلی رفته، مسئول جدید نیز بر همان شیوه آزمون و خطا مطالبه منابع مالی جدید و بیشتر و اجرای پروژه‌های جدیدتر می‌کند.

انتظار از دستگاه‌های نظارتی و قضائی کشور آن است که اولاً نسبت به پیگرد همه مدیران متخلفی که با بی‌درایتی و بی‌سوادی چنین هزینه گزافی را در چنین شرایط اقتصادی و مالی بر گرده ملت بار کردند، بی‌آنکه دستاوردی داشته باشند، اقدام و گزارش هزینه‌کرد و دستاوردهای اجرای آن طرح را برای افکار عمومی‌ تبیین کنند و در گام بعدی از تخصیص منابع مالی جدید برای اجرای پروژه‌های رؤیاییِ برخاسته از توهم‌های زودگذر جلوگیری کنند.

ساختار خشکیدگی خلیج گرگان و تالاب میانکاله، به‌دلیل پیوند و وابستگی مستقیم با تراز آب دریاچه کاسپین متفاوت از ساختار خشک شدن دیگر تالاب‌ها و دریاچه‌های داخل کشور است و درست‌ترین اقدام آن است تا به‌جای هزینه‌های سنگین در راستای منافع شرکت‌های پیمانکار انتقال آب و …، این خشکیدن اگرچه دردآور به رسمیت شناخته شود و منابع مالیِ محدود موجود برای آمادگی مردم همجوار خلیج و تالاب با پدیده خشکی هزینه شود. احیا و بازسازی خلیج گرگان و تالاب میانکاله تنها درصورت افزایش تراز آب کاسپین امکانپذیر است و با هزینه‌های سنگین نمی‌توان به نبرد با این تصمیم طبیعت شتافت که جز هلاکت منابع مالی و از کف دادن فرصت برای سازگار شدن با این پدیده طبیعی، هیچ دستاوردی ندارد.

اگرچه می‌دانم چنین پیشنهادهایی هم با وجود تجربه شکست‌خورده دو سال گذشته نادیده انگاشته می‌شود، ولی دوباره می‌پرسم که آیا «استاندار گلستان ضمانت می‌دهد»؟

آیا آقای استاندار ضمانت می‌دهد پس از صرف هزینه‌های سنگین انتقال آب از گرگانرود و نکارود –اگر آبی برای انتقال باشد- خلیج و تالاب احیا شود؟