به پایگاه اطلاع‌رسانی ستاد احیای دریاچه ارومیه که سر بزنید، ملاحظه می‌کنید مدت‌هاست به‌روز نشده، بسیاری از مطالب به سال‌های قبل برمی‌گردد‌، گویی همه‌چیز متوقف شده، یا نیازی به تصمیم‌گیری و اطلاع‌رسانی دربارهٔ آن نیست. در این میان، سخنان مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان‌غربی که شرایط را عادی جلوه می‌دهد،‌ واکنش‌هایی را به‌همراه داشته است. عیسی کلانتری، دبیر سابق ستاد احیای دریاچه ارومیه، دراین‌باره به «خبرآنلاین» گفت «دریاچه سه سال پیش در ابتدای سال آبی که همین ابتدای ماه مهر باشد،‌ حدود دو تا سه میلیارد مترمکعب آب داشت. اگر سالانه طبق برنامه حداقل ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب به آن اضافه می‌شد، امروز باید حدود ۳ – ۴ میلیارد مترمکعب آب داشت. در‌صورتی‌که الان کمتر از ۱.۵ میلیارد مترمکعب آب دارد. البته آمار فعلی درحالی‌است که آب رودخانهٔ زاب نیز به‌ دریاچه اضافه شده است. یعنی نه‌تنها هیچ‌کاری نکردیم، بلکه بخشی از آب را هم بخار کردیم. این وضعیت دریاچه است. دیگر چه بگویم؟ امروز ۲.۳ میلیارد مترمکعب باید اضافه می‌شد که اضافه نشده، یعنی ۲.۵ میلیارد مترمکعب کمتر از چیزی است که باید در آن آب باشد.»
یک منبع آگاه نیز به «پیام ما» می‌گوید: «سال ۹۳ که کار اجرا برای احیا آغاز شد، کمیتهٔ زمین‌شناسی تأکید داشت که وضعیت تراز ۱۲۷۰/۱۵ دریاچه ارومیه بسیار خطرناک است. ازآنجا‌که پهنهٔ گسترده‌ای از دریاچه در معرض تابش مستقیم خورشید است، این خطر وجود دارد که ارومیه مانند دریاچه نمک حوض‌سلطان کریستاله شود. در این حالت حتی اگر آب جدید هم به آن برسانیم، کار از کار گذشته است.»
از نظر این منبع آگاه در چنین شرایطی دریاچه ارومیه فرصت ندارد که در فاصلهٔ دو-سه سال آب به آن برسانیم. او می‌افزاید: «نظر کمیتهٔ زمین‌شناسی باعث شد در آن دوره، سدها تخلیه شوند تا دریاچه خیس بماند. متأسفانه اکنون به تراز ۱۲۷۰.۱۴ رسیده و برای دو سال پیاپی در معرض تابش خورشید است. این وضعیت ممکن است خطرناک و باعث کریستاله شدن نمک آن شود، ازاین‌رو، باید آب رهاسازی را داشته باشیم تا دریاچه به حالت پلایایی نرسد.
«راضیه لک»، رئیس پژوهشکدهٔ علوم زمین، البته در بهمن سال گذشته دربارهٔ اینکه آیا دیگر امیدی به احیای دریاچه ارومیه نیست، به «اکو ایران» گفته بود: از نظر علمی، محیط دریاچه به پلایا تبدیل شده است. در دوره‌های زمین‌شناسی دریاچه‌ها به پلایا و پلایاها به بیابان تبدیل می‌شود و مجدد این چرخه از اول آغاز می شود، اما این موضوع نیازمند دوره‌های زمین‌شناسی است.
به‌گفتهٔ او، یکی از علل این بحران، میزان آب مصرفی کشاورزی است. حتی اگر فرض را بر این بگذاریم که میزان آب مصرف شده در این بخش به‌سرعت مدیریت و حقابه تالب هم به‌طور کامل داده شود، اما طبق یافته‌های علمی پلایا طی چند دهه به دریاچه تبدیل نمی‌شود.
این منبع آگاه با توضیح اینکه تراز آب دریاچه در تاریخ ۳۰ شهریور ۱۴۰۳ برابر ۱۲۷۰/۱4 متر بوده که نسبت به زمان مشابه در سال ۱۴۰۰(۱۲۷۰/6۵ متر) ۵۱ سانتی‌متر کاهش داشته است. می‌گوید: «وسعت دریاچه نیز برابر با ۱۳۸۰ کیلومترمربع است که نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۸ کیلومترمربع) ۶۴۸ کیلومترمربع پسروی داشته است. به‌علاوه، حجم آب موجود در دریاچه نیز در حدود ۵۵۵ میلیون مترمکعب برآورد شده که نسبت به زمان مشابه در سال ۱۴۰۰ (۱۴۹۰ میلیون مترمکعب) بالغ‌بر ۹۳۵ میلیون مترمکعب کاهش یافته است».این کاهش از نظر این منبع آگاهی درحالی صورت گرفته که میزان تجمعی بارش‌ها در حوضه از ابتدای سال جاری تا مورخ ۳۰ شهریور برابر ۳۷۸ میلی‌متر بوده و نسبت به میانگین بلندمدت، ۱۲ درصد افزایش داشته است.
او در تحلیل این بحران می‌گوید: «ابتر گذاشتن طرح کاهش ۴۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی که تا مرحلهٔ کاهش ۳۷۷ میلیون مترمکعبی مصرف آب تا سال ۱۴۰۰ پیش رفته بود و می‌بایست طبق برنامه‌ریزی منطبق‌بر نقشه‌راه احیای دریاچه ارومیه، طی سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ به‌ میزان ۵۶۶ میلیون مترمکعب دیگر (تا سقف ۹۴۳ میلیون مترمکعب) از مصارف کشاورزی حوضهٔ آبریز دریاچه ارومیه را با صرف هزینه‌های لازم برای ارتقای بهره‌وری مصرف آب کاهش می‌داد‌، یکی از دلایل این وضعیت است.»
«جابه‌جایی مرکزیت دبیرخانهٔ کارگروه ملّی نجات دریاچه ارومیه از دانشگاه صنعتی شریف به یکی از استانداری‌های سه استان ذی‌نفع،‌ صدور مجوزهای موردی شروع مجدد عملیات ساخت پروژه‌های سدسازی در تمکین خواسته‌های محلی نمایندگان مجلس و معطل نگهداشتن بهره‌برداری از طرح‌های با پیشرفت فیزیکی بالای ۹۰ درصد در سال ۱۴۰۰ و ایجاد وقفهٔ دوساله در افتتاح آنها از دیگر مواردی است که این منبع آگاه به آن اشاره و اضافه می‌کند: «بروز مشکلات اقتصادی سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ مانع اصلی پیشرفت فیزیکی مطابق با برنامه‌ریزی پروژه‌های طرح ملّی نجات دریاچه ارومیه شد. با وجود آنکه تا آن سال بنا بر ارزش روز، ۱۵ هزار میلیارد تومان در این دست از پروژه‌های احیای دریاچه ارومیه صورت گرفته بود، اما اتمام آنها منوط به تخصیص دو هزار میلیارد تومان بودجه در سال ۱۴۰۰ بود. تعلل دولت در تصمیم‌گیری و البته احتمالاً علاقه‌مندی به افتتاح پروژه‌ها با یک فاصلهٔ زمانی مناسب با زمان پایان کار دولت قبل، باعث شد که اولاً به‌دلیل تورم‌های دو سال بعد رقم لازم برای این پروژه‌ها افزایش حداقل ۲.۵ برابری داشته باشد و ثانیاً در همین فاصلهٔ زمانی دوساله خروجی آب، به‌واسطهٔ تبخیر، از ورودی آب به آن پیشی گیرد. البته به‌دلیل عدم توان مالی، پروژه‌ای همچون طرح انتقال آب زاب به دریاچه ارومیه که می‌توانست لااقل یکسال زودتر به بهره‌برداری برسد، نهایتاً به‌صورت نیمه‌کاره در ۵ اسفند ۱۴۰۱ افتتاح و سبب شد قابلیت انتقال کل ظرفیت پیش‌بینی‌شده ۶۲۳ میلیون مترمکعبی به دریاچه ارومیه را نداشته باشد.»
«کامران زینال‌زاده»، رئیس پژوهشکدهٔ مطالعات دریاچه ارومیه دانشگاه ارومیه، نیز در این باره به «پیام ما» می‌گوید: امسال وضعیت به‌شکل نسبی بهتر است. دلیل آن هم به بارندگی خوب و رهاسازی آب برمی‌گردد.
او با اشاره به اینکه آیا آنچه انجام‌شده براساس روند احیا بوده‌، اضافه می‌کند: دربارهٔ این موضوع باید به‌شکل جداگانه بحث شود. تنها می‌توان گفت سال آبی گذشته وضعیت به‌لحاظ بارش و .. بهتر بود که باعث شد رهاسازی را داشته باشیم و به‌شکل نسبی وضعیت بهبود یابد.