سخنگوی صنعت آب کشور روز گذشته در نشست خبری که به‌شکل مشترک با مدیرعامل شرکت آب‌منطقه‌ای آذربایجان ‌شرقی و از سوی شرکت مدیریت منابع آب ایران برگزار شد، گفت: سد «قیز قلعه‌سی» در پاسخ به فقر و کم‌توسعه‌یافتگی دو استان آذربایجان‌شرقی و اردبیل و به‌منظور ایجاد رفاه اجتماعی، اقتصادی و حفظ منافع آبی و خاکی احداث شد و در بهره‌برداری از آن تأمین نیازهای محیط‌زیست در اولویت قرار دارد.

 خبرِ در راه

«عیسی بزرگزاده» در این برنامه که به‌منظور تشریح طرح بزرگ سد قیز قلعه‌سی و بهره‌برداری رسمی از سد «خداآفرین» برگزار شد، گفت: «سالی که پیش روست، از نظر اجرای پروژه‌های آبی سال ویژه‌ای خواهد بود. علاوه‌بر آغاز بهره‌برداری از سد قیز قلعه‌سی در آذربایجان‌شرقی، خبرهای خوبی دربارهٔ استان سیستان‌وبلوچستان در روزهای آینده به استحضار مردم خواهد رسید که موجبات شادی و رونق کار و گشایش زندگی مردم این منطقه را در پی خواهد داشت.»

 برق‌رسانی

بزرگزاده تأکید کرد مناطق مرزی کشور گاهی با ضعف برق‌رسانی و انرژی‌رسانی مواجه می‌شود که به همین دلیل مجبور به ایجاد پروژه‌های مرزی هستیم تا با کمک آنها درآمد خانوارهای منطقه افزایش یابد و باعث رشد فرهنگی و اقتصادی منطقه شود. او توضیح داد: «هرساله نمایندگانی از دو کشور حداقل یکبار در محل پروژه، دربارهٔ سناریوهای مربوط به بهره‌برداری توافق خواهند کرد. طبق قانون احداث سدها، بازگشت سرمایه در مجالس دو کشور به امضا رسیده است و مراحل نهایی کردن قیمت و بازپرداخت سرمایه منطبق بر قانون پیش خواهد رفت.»

به‌گفتهٔ غفارزاده، طراحی اولیهٔ سد قیز قلعه‌سی در سال ۱۳۸۵ توسط کشور آذربایجان انجام شد، اما بازنگری، اصلاح و اجرای کامل سد توسط مهندسان ایرانی صورت گرفته که یک طرح بزرگ و پیچیده است و قدرت و توانمندی و دانش بالای ایران در سدسازی را نشان می‌دهد: «میزان سرمایه‌گذاری در اجرای سد قیز قلعه‌سی را پنج هزار میلیارد تومان است. این سرمایه‌گذاری توسط ایران انجام شده که مراحل پرداخت سهم ۵۰ درصدی طرف مقابل در حال توافق و نهایی شدن است. این سد با تنظیم دو میلیارد مترمعکب آب سالیانه، بزرگترین و مهمترین پروژهٔ آبی مرزی شمال‌غرب کشور است که علاوه‌بر رونق اقتصادی و کشاورزی، توسعهٔ گردشگری منطقه و تثبیت حقابهٔ جمهوری اسلامی ایران و حقوق آبی کشور از منابع آب مرزی و تأمین آب شرب شهرها و روستاها از این منبع است. سد قیز قلعه‌سی، از نوع خاکی با هستهٔ رسی است. طول تاج سد ۸۵۰ متر و ارتفاع آن ۳۷ متر است. همچنین، دو واحد نیروگاهی ۴۰ مگاواتی با ظرفیت تولید ۲۷۰ گیگاوات ساعت انرژی قابل استحصال سالیانه در دو طرف سد طراحی شده است. حجم مخزن سد قیز قلعه‌سی ۶۲ میلیون مترمکعب است.»

استفادهٔ برابر

به‌گفتهٔ او، بتن‌ریزی بالغ‌بر ۵۰۰ هزار متر مکعب، شش میلیون مترمکعب خاکبرداری و سنگبرداری، بیش از دو میلیون مترمکعب خاکریزی و ۴۲ کیلومتر حفاری تزریق، اجرای دایک و انحراف دومرحله‌ای مسیر رودخانه به‌منظور قرارگیری سازه‌های بتنی در بدنهٔ خاکی سد، ویژگی‎‌های منحصر ‌به‌ فردی به این طرح بخشیده که اجرای آن تماماً توسط مهندسان و متخصصان ایرانی و به‌صورت جهادی و شبانه‌روزی انجام گرفته است: «احداث این سد از پیچیدگی‌های مختلفی برخوردار است، به‌طوری‌که نیروگاه‌ها در دل بدنهٔ سد قرار دارد و سازهٔ بتنی و خاکی سد درهم تنیده شده است. همچنین، ۳۹ دریچهٔ آبگیر در آن تعبیه شده که کار سرریز و برداشت آب را انجام می‌دهد. سد قیز قلعه‌سی به‌منظور استفادهٔ برابر دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان از آب و انرژی رودخانهٔ ارس احداث شده است. این سد در راستای اجرای پروتکل‌های رودخانهٔ ارس ساخته شده و نمونهٔ بارزی از دیپلماسی آبی است. 

امید است اضافه شدن دو سد خداآفرین و قیز قلعه‌سی به سد ارس، موجب افزایش رفاه و امنیت و آرامش نقطهٔ صفر مرزی‌ شود. با اجرای این طرح، حدود ۷۴ هزار هکتار اراضی دیم و ۱۵ هزار هکتار اراضی بهبود، زیر آب خواهد رفت و این پروژه در مرحلهٔ اول اشتغالزایی ۴۰ هزار نفر و در مرحلهٔ دوم اشتغالزایی ۳۰ هزار نفر را به‌دنبال خواهد داشت. میزان تولید انرژی در سد قیز قلعه‌سی ۲۷۰ گیگاوات در ساعت و تولید انرژی سد خداآفرین  نیز ۵۵۰ گیگاوات ساعت است.

طول خط انتقال سد قیز قلعه‌سی ۱۴۴ کیلومتر است که ۵۲ کیلومتر آن در استان آذربایجان‌شرقی است و ۹۲ کیلومتر در اردبیل قرار دارد و از جمله سه طرح بزرگ خط انتقال در کشور به‌حساب می‌آید. قدرت انتقال آب این خط ۸۰ مترمکعب برثانیه است و علاوه‌براین، در کنار این کانال، ایستگاه‌های پمپاژ تعبیه شده است که آب را از کانال به زمین‌های کشاورزی می‌رساند.