| پیام ما | حتی عددها هم می‌گویند میزان ورودی آب به سدها از بارش‌های امسال در مقایسه با ورودی آب حاصل از بارش در سال گذشته کاهش ۹ درصدی را نشان می‌دهد. به تازگی وزارت نیرو وضعیت ذخایر ۱۷ سد را اعلام کرده است که در حوضه آبریز آنها دچار مشکل بوده‌ایم. مشهورترین آنها سد اکباتان همدان و سد کرخه خوزستان است. وضعیت ذخایر سدهای کشور حکایت از اوضاع مناسبی ندارد. حجم آب پشت سد زاینده‌رود به ۱۴۸ میلیون متر مکعب رسیده که برابر ۱۲ درصد از حجم سد بوده و نسبت به سال گذشته ۱۰ درصد کاهش را ثبت کرده است. همه این نشانه‌ها به ترسیم تصویری از موقعیت ایران در سال آینده می‌انجامد که در خوش‌بینانه‌ترین حالت پاسخگوی روزمره‌های دومین سال از سده جدید نیست و اگر بخواهیم به استمرار خشکسالی‌ها و برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی هم بیندیشیم نتیجه خوبی نمی‌توانیم از آن برداشت کنیم.

زمستان امسال که فرا رسید حال و هوای کشور را دگرگون کرد. بارش برف و بارندگی در نقاط مختلف ایران به نوعی همه را غافلگیر کرد و غلبه موج سرما بر مدیریت، بار دیگر دردسرهایی را به همراه داشت. اما جالب است که با وجود این میزان بارش، مقایسه ۱۱۴ روز از سال آبی جاری با مدت مشابه سال قبل حکایت از آن دارد که هنوز ۹ درصد کمتر از دوره قبل بارندگی داشته‌ایم. شاید بارش برف به ذخایر آبی در طولانی‌مدت کمک کند اما با توجه به کاهش منابع قابل برداشت سدها در تابستان و پاییز گذشته مشکلات آبی تا نوروز پیش رو ادامه خواهد داشت. آنچه باید به سادگی هرچه بیشتر بر زبان آورد این است؛ « به بارش‌ها دل خوش نکنید که آثار استمرار خشکسالی‌های گذشته خیلی عمیق‌تر از چیزی است که در ذهن‌ها متصوریم». بی‌آبی فقط به میزان و چگونگی مصرف در تابستان و همین‌طور کشاورزی و صنعت مرتبط نیست. باز هم باید از عبارت ساده و خودمانی برای فهم وضعیت بهره‌بگیریم: «چشممان فقط آنچه جلوی بینی‌مان است را نبیند». به این معنا که وقتی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی اعلام می‌کند که ۲۴ میلیون ایرانی در معرض خطر فرونشست هستند و استان‌های تهران، اصفهان، خراسان رضوی و کرمان در صدر استان‌های در معرض خطرند، بنابراین با یک بارش و ورود موج سرما نمی‌توان دل به ذخایر آبی بست. به‌ویژه اینکه می‌گویند روش‌های معقول مقابله با فرونشست مستلزم برنامه‌ریزی بلندمدت اجتماعی و مدیریتی است و در کوتاه‌مدت قابل‌ دستیابی نیستند. اما در همین روزهای سرد و پربارش باید به این توجه داشته باشیم که دولت تنها راهکارش در برابر وضعیت استمرار خشکسالی‌ها و تغییر اقلیم، ساخت سد است. به گفته خود وزیر نیرو برنامه ساخت ۱۱۲ سد در دستور کار این وزارتخانه است و خبری از تمرکز بر برنامه‌های سازگاری با کم‌آبی نیست. البته بیشتر از قبل صحبت‌هایی درباره استفاده از پساب می‌شود.

میزان بارش‌ها از ابتدای سال آبی تاکنون ۵۰.۷ میلی‌متر ثبت شده که این میزان در سال گذشته ۸۵.۳ میلی‌متر بوده است؛ بر این اساس میزان بارش‌ها نسبت به سال آبی قبل آن ۴۱ درصد و نسبت به بلندمدت ۵۰.۶ درصد کاهش یافته است

کشور به قطره قطره پساب نیاز دارد
عملکرد دولت نشان از آن دارد که همچنان روش‌های مهندسی بر روش‌های اجتماعی و اقتصادی غلبه دارد تا آنجا که با وجود استدلال‌های بسیار همین جمعه قبل‌تر، ۲۳ دی ۱۴۰۱، شاهد حضور رئیس‌ دولت سیزدهم در یزد و افتتاح پروژه انتقال آب از خلیج‌فارس و دریای عمان به این منطقه بودیم. جالب اینجا بود که رئیس دولت سیزدهم در آن مراسم با تاکید از مدیر پروژه خواست که زمان بهره‌برداری از آن کاهش پیدا کند. حال آنکه هنوز جمع‌آوری فاضلاب بسیاری از شهرهای کویری به سرانجام نرسیده است زیرا مشوق مالی موثری ندارد و وقتی بودجه‌ریزی و تخصیص اعتبارات غیرریالی به پروژه‌های انتقال آب توجه دارد چگونه می‌توان به پیشبرد طرح‌های بازچرخانی آب امید بست. اکنون کارشناسان مرتبط بر نیاز ایران به قطره‌قطره‌های پساب تاکید می‌کنند.
کاظم ندافی یکی از کارشناسان حوزه منابع آبی است که اخیرا با اشاره به کمبود بارش‌ها در ایران نسبت به متوسط جهانی به ایسنا گفته است: ما به قطره قطره پساب برای مصارف صنعتی، کشاورزی، پرورش آبزیان و… نیاز داریم.
او همچنین تاکید کرد: در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته از نظر جمعیت پوشش خدمات تصفیه فاضلاب عقب هستیم اما در مقایسه با سال‌های گذشته هم به لحاظ نوآوری در سیستم‌های تصفیه و هم به جهت جمعیت تحت پوشش و خدمات شرایط بهتری داریم.
هنوز باید چشم‌انتظار آسمان باشیم
عددها هم هنوز خبر خوشی در بهبود اوضاع آبی کشور نمی‌دهند. حتی اگر وضعیت بارش برف و غلبه سرما سبب شده باشد که مردم برای گرمایش خود دچار مشکل شوند اما این به معنای بهبود شرایط آبی ایران نیست.
بر اساس جدیدترین آمار رسمی شرکت مدیریت منابع آب ایران با بارش‌هایی که اخیرا در سراسر کشور صورت گرفت و آوردی که به رودخانه‌های منتهی به مخازن سدها افزوده شد، شاهد افزایش ۴۳۰ میلیون متر مکعبی ذخایر سدهای ایران هستیم. اما با این حال باید توجه داشته باشیم که از ابتدای سال آبی جاری تا 24 دی‌ماه (114 روز ابتدایی سال آبی) در مجموع 6 میلیارد و 60 میلیون متر مکعب آب به سدهای کشور وارد شده است. میزان ورودی آب به سدهای کشور در مدت زمان مشابه سال قبل، 6 میلیارد و 630 میلیون متر مکعب بود که در مقایسه این رقم با میزان ورودی آب به سدهای کشور در سال آبی جاری، شاهد کاهش 9 درصدی ورودی آب به سدها هستیم.
همچنین در این مدت 6 میلیارد و 10 میلیون متر مکعب آب از سدهای کشور برای مصارف شرب، صنعت، کشاورزی و محیط زیستی رهاسازی شده که در مقایسه با خروجی 6 میلیارد و 330 میلیون متر مکعبی آب از سدها در مدت مشابه سال قبل، 5 درصد کاهش داشته است.
درحال حاضر میزان ذخیره آب در سدهای ایران 19 میلیارد و 200 میلیون متر مکعب است که کاهشی 2 درصدی نسبت به زمان مشابه سال قبل دارد.
وجود 19.2 میلیارد متر مکعب ذخیره آب در سدهای کشور نشان‌دهنده پرشدگی 39 درصد سدها بوده؛ در واقع 61 درصد از ظرفیت مخازن سدهای ایران درحال حاضر خالی است.
سدهای تهران همچنان منتظر باران
در حال حاضر میزان ذخایر سدهای پنجگانه تامین‌کننده آب استان تهران ۲۵۱ میلیون متر مکعب است که این رقم در روز مشابه سال گذشته بیش از ۳۳۰ میلیون متر مکعب بوده و بر این اساس، حجم آب سدهای استان تهران ۲۴ درصد نسبت به روز مشابه سال گذشته کاهش یافته است.
به گزارش ایسنا، از مجموع ظرفیت هزار و ۸۸۸ میلیون متر مکعبی پنج سد تامین‌کننده آب شرب استان تهران، ۲۵۱ میلیون متر مکعب آب پشت سدها ذخیره شده و بیانگر این است که تنها حدود ۱۳.۳ درصد از ظرفیت کلی سدهای پنجگانه تامین‌کننده آب استان تهران پر است.
حجم آب موجود در مخزن سد امیرکبیر حدود ۲۹ میلیون متر مکعب ثبت شده که این میزان در روز مشابه سال گذشته ۴۴ میلیون متر مکعب بوده، همچنین حجم ذخیره آب سد طالقان از ۱۷۹ میلیون متر مکعب سال گذشته به ۱۴۹ میلیون متر مکعب کاهش پیدا کرده است.
حجم ذخیره آب سد لار سال گذشته ۱۶ میلیون متر مکعب بوده که در مقایسه با موجودی ۱۳ میلیون متر مکعبی فعلی، ۳ میلیون متر مکعب کاهش را نشان می‌دهد و حجم آب سد ماملو نیز از ۷۲ میلیون متر مکعب سال گذشته، به ۴۵ میلیون متر مکعب رسیده است؛ این درحالیست که حجم ذخیره آب سد لتیان در مقایسه با روز مشابه سال گذشته با ۴ میلیون متر مکعب کاهش به ۱۵ میلیون متر مکعب رسیده است.
میزان بارش‌ها از ابتدای سال آبی تاکنون ۵۰.۷ میلی‌متر ثبت شده که این میزان در سال گذشته ۸۵.۳ میلی‌متر بوده است؛ بر این اساس میزان بارش‌ها نسبت به سال آبی قبل آن ۴۱ درصد و نسبت به بلندمدت ۵۰.۶ درصد کاهش یافته است.
محمدرضا بختیاری، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تهران، درباره وضعیت منابع آبی تهران به ایسنا گفت: با وجود اینکه در روزهای اخیر شاهد بارش باران و برف در تهران بودیم اما با توجه به اینکه عمده بارش‌ها در بالادست سدها به شکل برف بوده، مشکل آب تهران حل نشده و لازم است که مشترکان همچنان به موضوع مدیریت مصرف حساس باشند.
او همچنین تاکید کرد: بارندگی‌هایی که اتفاق افتاده نباید این تصور را ایجاد کند که مشکل آب تهران حل شده است و دیگر هیچ مشکلی برای تامین آب پایتخت وجود ندارد، از تابستان تاکنون در نقطه تنش آبی هستیم.
مخازن سدهای تهران در سال های نرمال در این برهه زمانی حدود ۷۰۰ میلیون متر مکعب آب داشت، یعنی نسبت به سال های نرمال حدود ۴۵۰ میلیون متر مکعب کسری مخازن داریم. مخازن سدهای تهران نسبت به سال‌های نرمال یک‌سوم آن چیزی است که باید باشد.
کاهش ۲۵ تا ۷۵ درصدی حجم آب ۱۷ سد مهم
حجم موجودی آب ۱۷ سد مهم برای مصارف شرب و کشاورزی کشور از ابتدای مهر امسال (ابتدای سال آبی جاری) تا ۲۴ دی‌ماه نسبت به مدت مشابه سال گذشته بین ۲۵ تا ۷۵ درصد کاهش داشته است.
ایرنا دراین‌باره نوشت: سد اکباتان،سد ساوه، سد تهم زنجان، سد شهید رجایی مازندران، چاه‌نیمه‌های سیستان و بلوچستان، سد شمیل و نیان، سد شهر بیجار گیلان، سد تنگوئیه سیرجان کرمان، سد ایلام، سد طرق در خراسان رضوی، سد استقلال در استان هرمزگان، سد پانزده خرداد در حوضه آبریز قمرود، سد کرخه، سد سفیدرود گیلان، سد دوستی خراسان رضوی و سد کمال صالح استان مرکزی از جمله این سدها هستند. ایرنا درباره سد اکباتان، آبشینه همدان این توصیف را به کار برده است: گرچه از اندکی بهبود وضعیت پیدا کرده؛ اما همچنان از وضعیت اسفناکی برخوردارند، به‌طوری‌که موجودی فعلی آب آن یک میلیون متر مکعب است که در مقایسه با مدت مشابه پارسال کاهش ۶۰ درصدی را نشان می‌دهد. درصد پرشدگی این سد که قبلاً یک درصد بود تا ۲۴ دی‌ماه به ۳ درصد افزایش‌یافته است.