پرواز ناکامی که جهانی شد

آدم برای ثبت یک لحظه از حقیقت یا کش‌ دادن یک آنِ خاص گاهی کارهای زیادی می‌کند. مثلا از گذر زمان به قدر یک ثانیه صفحه‌ها در دفتر خاطراتش می‌نویسد یا آن را نقاشی ‌می‌کند یا در بسیاری از موارد و البته این روزها با دوربین گوشی تلفن همراهش ثبت و برای همیشه بایگانی می‌کند. حالا این حقایق هرچه قدر که بزرگتر باشد، اندوهی، شگفتی یا شادی و مخاطره‌ای بزرگ از زندگی شخصی و خصوصی می‌تواند در تاریخ بماند. فلامینگوهای ناکام و جامانده از سفر زمستانه میانکاله بخشی از حقیقتی بودند که می‌شد در تاریخ حیات تالاب گم بمانند. پرندگان زمستان گذارنی که این سال‌ها زمستان را به نیمه گذرانده در میانه راه مهاجرت جان دادند و شاید این مرگ اگر با لنز دوربین‌هایی عکاسان به ثبت نمی‌رسید در حیات میانکاله فراموش می‌شد. این بار اما دو فریم از غمگین‌ترین لحظه زیست پرندگان در میانکاله که از سوی مهدی محبی‌پور به ثبت رسید در جایزه عکاسی محیط زیست 2022 برگزیده شد. «پیام‌ما» در گپی کوتاه با این عکاس جوان، از خودش، دوربین و عکس‌هایش و به‌ویژه این دو قاب متاثرکننده اما به یادماندنی صحبت کرده است.

فکر نمی‌کنم کسی بتواند انکار کند که این عکس‌ها از مجموعه غمگین‌ترین عکس‌هایی است که از میانکاله به ثبت رسیده است. فکر می‌کردید تا این حد مورد توجه بگیرد؟
نه زمانی که عکاسی می‌کردم این فکر را نمی‌کردم و در حقیقت موضوعیت هم نداشت. یعنی مرگ پرندگان در میانکاله در سال‌های گذشته مانند معمای تلخی بود که البته هنوز هم به قطعیت حل نشده است. عکاسی از چنین منظره‌ای برای یک عکاس اتفاق مطلوبی نیست که بخواهد به همه‌گیری‌اش به معنای جایزه و …. فکر کند. بلکه موضوع اعلام یک فاجعه و ثبت یک فاجعه است. من بارها از تالاب میانکاله عکاسی کرده‌ام. از ورود پرندگان مهاجرش، صید، آتش‌سوزی و بسیاری موارد دیگر. اما حقیقت این است که اصلا مسئله را در برد یک مسابقه عکاسی یا نمایش یک عکس در سطح وسیع نبینید. موضوع این است که می‌دانیم خلیج گرگان و میانکاله در حال مرگ هستند. آنچه در این قاب عکس که شما دیدید نشان داده می‌شود گوشه کوچکی از فاجعه بزرگتری است که در حال وقوع است و باید به جهان نشان داده شود.

مطمئن هستم اگر حتی برای یک پرنده راه نجاتی بود و من در موقعیتی بودم که می‌توانستم کمکی کنم بی‌شک دوربینم را کنار می‌گذاشتم. فکر می‌کنم این کمترین انتخاب هر کسی است. فکر‌ می‌کنم کم هستند عکاسان یا حتی اشخاصی که انتخاب دیگری داشته باشند

چند سال است عکاسی می‌کنید و چقدر برای عکاسی از طبیعت یا ‌چیزهایی که دغدغه خودت معرفی می‌کنید وقت می‌گذارید؟
من هشت سال است که شاید بشود گفت عکاسی حرفه‌ای می‌کنم. تقریبا تمام زمانم را در طبیعت می‌گذرانم و عکاسی از محیط زیست و طبیعت با همان نگاه و هدف‌هایی که توضیح دادم عملا تمام زندگی من است. برای انجام کار حرفه‌ای باید حرفه‌ای رفتار کنی.
اگر آن پرنده را نیمه جان دیده بودید، انتخاب شما عکاسی بود یا نجات جان آن پرنده؟
راستش نمی‌دانم که این همه پرنده، هزاران پرنده به چه دلیلی جان دادند. یعنی همه دلایلی که عنوان می‌کنند نه قانع‌کننده و نه با هم یکسان است. اما مطمئن هستم اگر حتی برای یک پرنده راه نجاتی بود و من در موقعیتی بودم که می‌توانستم کمکی کنم بی‌شک دوربینم را کنار می‌گذاشتم. فکر می‌کنم این کمترین انتخاب هر کسی است. فکر‌ می‌کنم کم هستند عکاسان یا حتی اشخاصی که انتخاب دیگری داشته باشند. می‌دانید عکاس بودن مانند روزنامه‌نگاری یا هنر یا بسیاری مشاغل و حرفه‌های دیگری است که فقط داشتن تکنیک در آن مهم نیست. یعنی شما نمی‌توانید معطوف به این باشید که فقط کارتان را درست انجام دهید.

این عکس اما فقط یک داستان ندارد. بلکه داستانش روزها پس از خودش ادامه دارد و این درد بزرگتری است. یعنی این عکس در میانه ماجرا گرفته شده است

با این توصیف‌ها عکاس مورد علاقه شما کیست؟
آقای رضا دقتی، عکاس مشهور و به نام ایرانی، که فکر می‌کنم همه ویژگی‌هایی که می‌گویم را داراست.
خاطره‌ای از عکاسی دارید که هیچ وقت فراموشش نکنید؟
تقریبا تمام خاطرات تلخ و شیرینم از عکاسی را به یاد دارم. هیچ کدام را فراموش نمی‌کنم. با نگاه کردن به هر فریم تمام داستان یک عکس را به خاطر می‌آورم. مانند داستان همین عکس‌ها که روزها در تالاب حضور داشتیم. این اتفاق دلخراش و باورنکردنی بود. اما واقعا حقیقت داشت و پرندگان به همین آسانی‌ می‌مردند. این عکس اما فقط یک داستان ندارد. بلکه داستانش روزها پس از خودش ادامه دارد و این درد بزرگتری است. یعنی این عکس در میانه ماجرا گرفته شده است. پایان ماجرا بستگی به بسیاری از عوامل دارد اینکه چطور بتوانیم به نجات میانکاله و خلیج فکر کنیم و این موضوع را محقق کنیم.