ادبیات درمانی
بنویس و بخوان تا حالت بهتر شود!
چه نوع نوشتنی جنبه درمانگری دارد؟
بولتون می‌گوید اگر نوشتن نوعی فکر کردن است، پس آن‌گونه نوشتنی که به جریان طبیعی فکر کردن و فهمیدن نزدیک است، می‌تواند جنبه‌ی درمانی داشته باشد. نوشتنی که درگیر و بند دستور زبان نیست؛ قرار نیست مقدمه، بدنه و پایان داشته باشد. قرار نیست بین جملاتش رابطه‌ی عقلایی معنادار وجود داشته باشد. قرار نیست بین جملاتش الزاماً رابطه‌ی علت و معلولی وجود داشته باشد. نوشتنی که در آن اطلاعات، موازی با هم، بی‌ربط به هم و گاهی در تداعی‌های غیرقابل فهم کنار هم قرار می‌گیرند. بولتون معتقد است نوشتن آزاد به معنایی که بیان شد، می‌تواند جنبه‌ی درمانی داشته باشد. او می‌گوید در جلسات نوشتن‌درمانی دو قاعده وجود دارد. اول این‌که هرچه می‌نویسی درست است. هیچ نوشته‌ی اشتباهی وجود ندارد؛ حتی اگر متنی که نوشته می‌شود همه‌اش تکرار یک کلمه باشد. دوم این‌که این نوشتن نیاز به از پیش فکر کردن ندارد. از پیش فکر کردنی که بولتون از آن حرف می‌زند با روند فکرکردنی که در جریان نوشتن رخ می‌دهد، متفاوت است.
آن‌چه نوشته‌ای ترجمه‌ی دنیای درونی توست و حاوی اطلاعاتی است که می‌شود آن‌ها را تحلیل کرد، تعبیر کرد و به شناختی از دنیای درون رسید.
حرف بولتون به این معنی است که در این نوع نوشتن نیازی به فکر کردن به درست بودن شیوه نوشتن، نیازی به فکر کردن به زیبا نوشتن، جذاب نوشتن، منطقی نوشتن، متفاوت نوشتن و امثال آن وجود ندارد. بولتون می‌گوید از لحظه‌ای که قلم را روی کاغذ می‌گذاری باید بنویسی تا لحظه‌ای که زمانت تمام می‌شود. جملات ربطی به هم ندارند؟ از زبان فارسی به ترکی و بعد سوئدی پریده‌ای؟ نوشته‌ات اصلاً جمله‌بندی ندارد و فهرستی از کلمات غیرمرتبط است؟ هیچ‌کدام مهم نیست. آن‌چه نوشته‌ای ترجمه‌ی دنیای درونی توست و حاوی اطلاعاتی است که می‌شود آن‌ها را تحلیل کرد، تعبیر کرد و به شناختی از دنیای درون رسید.
انواع نوشتن درمانی: از آزادنویسی تا داستان‌نویسی
آزادنویسی تحت سرپرستی نوشتن ‌درمانگر، رایج‌ترین شیوه‌ی نوشتن در جلسات نوشتن ‌درمانی است. با این حال از فرم‌های نوشتن هم با حفظ قاعده اصلی‌ای که بولتون از آن‌ها صحبت کرده در نوشتن درمانی با هدف‌های خاص استفاده می‌شود. داستان‌نویسی، شعرنویسی، رویا نویسی، دیالوگ‌نویسی، نامه‌نویسی، خاطره ‌نویسی و بالاخره اتوبیوگرافی‌نویسی از فرم‌های ویژه‌ی نوشتن است که در نوشتن درمانی با هدف‌های خاص استفاده می‌شود. هریک از این فرم‌ها، برای نوع خاصی از دست‌یابی به اطلاعات یا برای گروه‌های سنی متفاوت کارکرد پیدا می‌کند. مثلا نامه‌نویسی در مواردی که قضاوت در مورد مساله‌ای صورت گرفته یا باید صورت بگیرد، بیشتر استفاده می‌شود. دیالوگ‌نویسی در بررسی مشکلات زناشویی کارکرد بیشتری دارد. اتوبیوگرافی‌نویسی اغلب به کمک میان‌سالانی که گرفتار پوچی شده‌اند، می‌آید یا در موارد مواجهه با بخش‌های تراژیک زندگی کارکرد پیدا می‌کند اما در میان شیوه‌های نوشتن غیرآزاد، داستان‌نویسی کاربرد وسیعی دارد. بولتون در تعریف داستان می‌گوید داستان‌های ما همیشه بازنمایی سمبلیکی از خودمان هستند. به عبارتی دیگر ما در داستان‌هایمان خودمان را می‌نویسیم. مهم نیست شخصیت‌های داستان به ظاهر چقدر از آن‌چه که ما هستیم دوراند، یا فضای داستانی چقدر با فضای زیستی ما متفاوت است. انسان قدرت ساخت سمبل‌هایی را دارد که گاهی پیدا کردن رابطه‌ی ارجاعی‌اش با منشاء بسیار مشکل می‌شود اما غیرممکن نیست.
نوشتن شادی می‌آفریند، شادی درمان می‌کند
در کنار همه‌ی آن‌چه که درباره نوشتن‌درمانی گفته شد، روند نوشتن چیزی با ارزش‌تر در خودش دارد. نوشتن به قصد نوشتن‌درمانی به فرآیندهای خلاقه بسیار نزدیک است و به همین دلیل هم شادی‌آفرین و لذت‌بخش است. فرآیند نوشتن درمانی سفری اکتشافی به دنیای درون است؛ سفری پرهیجان، گاهی دردآور و متاثرکننده اما در نهایت آزادکننده‌ی بعضی از حس‌ها و خواسته‌های دربنده شده. احساس گنگی، احساس اسارت، احساس گم‌شدگی، احساس تیره و نامعلوم بودن گذشته و آینده، با خود اضطراب و گاهی افسردگی می‌آورد. لذت نوشتن در یک فرآیند خود اکتشافی، لذت زدودن غبار از تصویر شخصی است. لذت روشن‌تر دیدن گذشته، حتی اگر چندان دل‌چسب نباشد و شفاف‌تر دیدن اینده‌ای که انتظارش را داریم. لذت کمتر ترسیدن از چیزهایی که قبلاً با خود وحشت می‌آوردند.
سپیده کیانی وبلاگ یک پزشک