سایه مرگ بر سر پرندگان میانکاله؛ شکار تا مسمومیت

متخصصان و فعالان محیط زیست معتقدند که آلودگی آب و برخی عوامل دیگر  علت مرگ و میر پرندگان در این منطقه است.

حدود دو هفته است که شاهد تلفات شمار زیادی از پرندگان مهاجر در تالاب میانکاله هستیم؛ سازمان دامپزشکی، علت این مرگ و میر را سم بوتولیسم اعلام کرده، این در حالی است که کارشناسان معتقدند بوتولیسم یک سم گرمادوست است و تاکنون بروز آن در فصول سرد سال گزارش نشده و بر همین اساس، خواستار ارائه مدارک از سوی سازمان دامپزشکی دال بر علت این حجم تلفات به خاطر این سم هستند. سایه شوم مرگ، دست از سر پرندگان مهاجر میانکاله بر نمی‌دارد، شکار بی‌رویه و بی‌رحمانه به روش‌های مختلف از یک طرف و بیماری و مرگ یک شبه از سوی دیگر روزگار این پرندگان بخت‌برگشته را سیاه کرده است.

حدود دو هفته گذشته اخباری مبنی بر تلفات تعداد زیادی پرنده در تالاب میانکاله دست به دست شد که نگرانی زیادی به همراه داشت؛ بعد از آن سازمان‌های مربوطه از جمله حفاظت محیط زیست و دامپزشکی وارد عمل شدند و در اولین حرکت به جمع‌آوری لاشه‌ها اقدام کردند تا از تلف شدن پرندگان بیشتر بر اثر تغذیه از لاشه‌ها جلوگیری کنند، سازمان دامپزشکی هم‌زمان اقدام به نمونه‌برداری و آزمایش از لاشه‌ها کرد و در مراحل اولیه بیماری آنفلوآنزا و نیوکاسل را رد کردند که بعد از انجام آزمایشات تخصصی اعلام داشتند که علت تلف شدن پرندگان، سم بوتولیسم است.

بوتولیسم تیپ C نوعی بیماری برای پرندگان و آبزیان است که بر اثر میکروب کلوستریدیوم بوتولینوم ایجاد و به آن مسمومیت طبیعی هم گفته می‌شود.

اما مساله اینجاست که برخی پرنده‌شناسان و کارشناسان حیات وحش می‌گویند که این یک سم گرمادوست است و امکان رشد و نمو آن در فصل سرما وجود ندارد، بنابراین باید سازمان دامپزشکی مدارکی دال بر وجود این سم ارائه دهد.

کارشناس حیات وحش و عضو کمپین پرواز درباره آخرین وضعیت تلفات پرندگان در دو استان مازندران و گلستان به خبرنگار علمی ایرنا گفت: متاسفانه روند تلفات همچنان ادامه دارد و هنوز متوقف نشده است.

محمدعلی یکتا نیک درباره جواب سازمان دامپزشکی مبنی بر وجود سم بوتولیسم ناشی از باکتری کلستریدیوم و بوتولینوم در میانکاله افزود: تولید این سم عوامل مختلفی دارد از جمله اینکه اگر نیترات بیش از حد با فاضلاب وارد محیط شود و شرایط بی‌هوازی ایجاد کند در این شرایط باکتری بوتولینوم، تولید سم و در نهایت ایجاد بیماری بوتولیسم خواهد کرد، بنابراین یکی از عوامل آن این است که فاضلاب و مواد آلی وارد محیط می‌شوند و یا اینکه سطح آب کاهش می‌یابد و کاهش پیدا کردن سطح آب موجب تغلیظ مواد شده که شرایط بی‌هوازی ایجاد می‌کند.

وی اظهار داشت: با این حساب به نظر می‌رسد که می‌خواهند این مشکل را گردن تالاب بیاندازند در حالیکه درباره این باکتری یک نکته بسیار مهمی وجود دارد و آن اینکه یک باکتری گرمادوست است و اصلا موجودی نیست که در بهمن ماه فعالیت کند آن هم در میانکاله که در گرم‌ترین ساعت روز هم شرایط برای فعالیت این باکتری مساعد نیست، اما گفته می‌شود که عامل این مرگ و میر سم بوتولیسم بوده است؛ مگر اینکه این باکتری تابستان فعال شده و این سم را تولید کرده باشد که در این صورت همان موقع هم باید پرندگان زیادی تلف می‌شدند و آن سم در محیط مانده باشد و الان بنتس‌ها، نرم‌تنان و میگوهای ریز را آلوده کرده و پرندگان آنها را می‌خورند و تلف می‌شوند.کارشناس حیات وحش تاکید کرد: در واقع این باکتری الان نباید فعال شده باشد چون از نظر علمی فعال شدن آن با این فصل تطابق ندارد.وی تصریح کرد: سازمان دامپزشکی کشور موظف است وقتی اعلام می‌کند که ما سم‌شناسی کردیم باید مدارک ارائه دهد چون این سم‌شناسی کردن، فرآیندی نیست که به این سرعت بتوانند بفهمند اصلا امکانات آن را ندارند، موسسه رازی و علوم پزشکی باید ورود کنند برای اینکه بتوانند تیپ سم را مشخص کنند الان می گویند توکسین تیپ سی باعث ایجاد این بیماری شده و نمونه‌هایی در جهان داشته است، آنها موظفند مستندات آزمایشگاهی را در اختیار متقاضیان قرار دهند و بعد توضیح دهند که چطور این باکتری بوتولینوم گرمادوست یک دفعه سرمادوست شده است.یکتا نیک گفت: در واقع سم بوتولینوم تیپ سی به پرندگان آسیب می‌زند نه به ماهیان، یعنی پرندگان را و آن هم گونه‌های خاصی را درگیر می‌کند که نمونه‌های مشابه آن وجود داشته، مثلا در بسیاری از تالاب‌های دنیا یا همین حوضه خزر ۴۰ سال پیش این اتفاق در کشور قزاقستان رخ داد یا در برخی از تالاب‌های دنیا در کانادا، اروپا، امریکا و حتی استرالیا این بیماری شیوع یافت اما همه در تابستان بود. بنابراین این مساله عجیب است که  چرا در میانکاله در فصل زمستان آن هم در بهمن ماه رخ داده باشد.

وی درباره شرایط ورود فاضلاب به تالاب میانکاله توضیح داد: فاضلاب بخش زیادی از فعالیت‌های خانگی و صنعتی در مازندران و گلستان وارد تالاب میانکاله می‌شود، از سمت امیرآباد، زاغمرز و بهشهر که شهرک صنعتی دارد و کارخانه کنسروسازی در آن فعال است، به سمت شرق که حرکت کنیم به رستم کلا می‌رسیم که کارخانه پنبه پاک‌کنی دارد و پساب تمام آنها وارد تالاب می‌شود اینها به جز پساب خانگی و کشاورزی هستند، بعد از آن به سمت قلعه پایان می‌رویم بعد از گلوگاه هم کردکوی در گلستان؛ بعد از آن بندر گز در استان گلستان و سپس بندر ترکمن است که پساب خانگی، صنعتی و کشاورزی تمام آنها وارد میانکاله می‌شود؛ این وضعیت اسفناک است. یکتا نیک تاکید کرد: در این مناطق حتی یک تصفیه‌خانه وجود ندارد که پساب‌ها را حتی در حد ساده تصفیه کند؛ تمام این فاضلاب‌ها در دو استان گلستان و مازندران وارد میانکاله می‌شود از طرف دیگر در شمال میانکاله یک وضعیت گردشگری ناپایدار ایجاد شده که علاوه بر ایجاد آلودگی، فاضلاب و پساب نیز تولید می‌کند؛ در آشوراده هم طرح گردشگری تعریف شده که این خود یک بار اضافی بر دوش منطقه است که فاضلاب و پساب ناشی از آن نصیب میانکاله می‌شود.

وی ادامه داد: در کنار تمام این فشارها شاهد شکار بی‌رویه پرندگان در تالاب میانکاله نیز هستیم و امسال محیط زیست هیچ اقدامی نکرد حتی همان تور جمع کردن نمادین را هم انجام نداد، حتی به شکارچیان یک تلنگر هم زده نشد؛ وقتی منطقه ناامن می‌شود تمام پرندگان جمع می‌شوند و روبه‌روی پاسگاه قلعه پایان و وسط خلیج میانکاله می‌نشینند در این شرایط مشخص است که وقتی تعداد بسیار زیاد پرنده در یک جا جمع می‌شود آن منطقه، ظرفیت پذیرش این تعداد را ندارد و احتمال شیوع یک ویروس و بیماری زیاد می‌شود؛ مگر یک بخش از تالاب چقدر غذا برای این همه پرنده دارد و تاب‌آوری آن برای این حجم از فضولات چقدر است؛ معلوم است وقتی چنین شرایط وحشتناکی ایجاد می‌کنیم این وضعیت را باید شاهد باشیم، این رخداد برون‌داد یک مساله نیست بلکه برون‌داد هزاران مصیبتی است که ما بر سر میانکاله آوردیم.