بار ۱۲هزارمیلیارد تومانی کامیون‌های فرسوده

ناوگان پرقدمت جاده‌ای خسارت سنگینی به اقتصاد و محیط‌زیست ایران وارد می‌کند.

دولت کاهش قدرت خرید رانندگان و البته تحریم‌ها را علت این تصمیم‌گیری دانسته است اما ‏حالا رانندگان کامیون برای نوسازی خودروهای‌شان با چالش‌های اساسی روبه‌رو هستند.‏»تحریم باعث شده است که تولید خودروهای سنگین در ایران و براساس اعلام وزارت صنعت، در هفت‌ماهه ‌سال‏‏۹۸ حدود ۷۶‌درصد ریزش داشته باشد و خودروسازان نتوانند نه از نظر کیفیت و نه از نظر کمیت خودروهای ‏سنگین مورد نیاز رانندگان را تأمین کنند.

از آن سمت به گفته محمد خان بلوکی، رئیس اتحادیه حمل‌ونقل ‏بار یک قانون مزاحم مانع از ورود کامیون‌های دست‌دوم در حد نو شود. براساس این قانون، واردکنندگان باید ‏گارانتی ۱۰ساله برای کامیون‌های وارداتی بگیرند که این موضوع برای کامیون‌های دست‌دوم و البته در ‏شرایط تحریم ممکن نیست و از آن سمت قیمت کامیون‌های وارداتی ایران نسبت به عراق و ترکیه و ‏کشورهای منطقه تقریبا دو یا سه‌برابر است و واسطه‌ها مانع از رسیدن کامیون با قیمت مناسب به دست ‏رانندگان می‌شوند. ‏

زیان 5.7‌میلیارد دلاری آلودگی هوا

آلودگی شدید هوای پایتخت و بسیاری دیگر از کلان‌شهرهای کشور این روزها همچون زمستان‌های یک‌دهه ‏گذشته شهروندان بسیاری را به رنج انداخته است. اما حکایت آلودگی هوای شهرها تنها به عذابی که از این ‏مسأله به جان آدمی می‌رسد، منتهی نمی‌شود بلکه در سوی دیگر ماجرا خسارت‌های هنگفت اقتصادی این ‏معضل بیداد می‌کند.

خسارت‌هایی که حجم قابل توجهی از آن به سبب وجود ناوگان خودروهای کامیون و ‏سنگین فرسوده‌ای است که هر روزه در کلان‌شهرها و جاده‌های کشور درحال تردد هستند و مدت‌هاست برای ‏حذف آنها تنها به حرف‌ها و طرح‌های غیرقابل اجرا بسنده شده و تقریبا در عمل هیچ خروجی قابل ‏قبولی دیده نمی‌شود.‎نایب‌رئیس هیأت‌مدیره انجمن مراکز اسقاط کشور همین چند روز پیش در نشست خبری آخرین آمار ‏خسارت‌های اقتصادی ناشی از آلودگی هوا در ۱۰ماهه امسال را اعلام کرد و گفت: «خسارت ناشی از آلودگی ‏هوا در تهران ۲.۶‌میلیارد دلار برآورد شده که این رقم برای کل کشور ۵.۷‌میلیارد دلار است.» داوود کریمی ‏با اشاره به اینکه در آلودگی هوا سه عامل متحرک شامل خودروهای سنگین، خودروهای سبک و ‏موتورسیکلت‌ها و آلاینده‌های ثابت مانند کارخانجات موثر هستند، گفت: «۵۲‌درصد آلاینده‌های موجود در ‏سطح کشور مربوط به آلاینده‌های متحرک است که ۲۰‌درصد آن به خودروهای سنگین و ۳۲‌درصد به ‏موتورسیکلت، کامیون و سواری اختصاص دارد.»

‎‏۵.۷‏‎ ‎میلیارد دلار رقم خسارت ناشی از آلودگی هوا در کل کشور اگر در آخرین نرخ دلار که در بازار آزاد ۱۳‏هزار و ۱۰۰ تومان قیمت خورد ضرب شود، رقم ۷۴‌هزار و ۶۷۰‌میلیارد تومان را به دست می‌دهد.

جالب ‏آنکه بزرگی این میزان خسارت وقتی مشخص می‌شود که بدانیم کل مبلغ یارانه نقدی مصوب بودجه‌ سال‌‏جاری برای ۷۶‌میلیون ایرانی ۴۱هزار و ۴۹۶‌میلیارد تومان است و با خسارت اقتصادی حاصل از آلودگی ‏هوای کشور می‌توان برای نزدیک به دو‌سال یارانه ۷۶‌میلیون ایرانی را پرداخت کرد‎.‎

خسارت اضافه مصرف سوخت کامیون‌ها

از این گذشته، بیشتر از ۳۰۰‌هزار کامیون فرسوده در جاده‌ها و اتوبان‌های ایران تردد می‌کنند و براساس ‏اعلام احمد کریمی، دبیر انجمن کامیون‌داران ایران متوسط مصرف گازوییل آنها در هر ۱۰۰کیلومتر تردد ‏‏۲۰ لیتر بیشتر از کامیون‌های استاندارد است. ‏اگر هر کامیون به‌طور متوسط در هفته ۳هزارکیلومتر تردد کند، در ماه ۱۲هزار کیلومتر و در ۱۰ماه فعالیت ‏از کل ‌سال ۱۲۰هزار کیلومتر تردد می‌کند.

به این ترتیب مصرف سوخت مازاد هر کامیون غیراستاندارد ‏حدود ۲۴‌هزار لیتر در‌سال است. به این ترتیب مصرف سوخت اضافه ۳۰۰هزار کامیون فرسوده در ‌سال برابر ‏با ۷,۲میلیارد لیتر است. قیمت تمام‌شده هر لیتر گازوییل براساس اعلام سازمان راهداری ۱۷۰۰ تومان ‏است که به این ترتیب کامیون‌های فرسوده ایران سالانه حدود ۱۲‌هزار‌میلیارد تومان سوخت اضافه مصرف ‏می‌کنند. اگر این عدد را کنار رقم خسارت اقتصادی آنها به محیط‌زیست اضافه کنیم، متوجه می‌شویم که ‏رقم خسارت کامیون‌های فرسوده به اقتصاد ایران خیلی بزرگ است. به جز این، باید رقم ارزبری آنها از محل ‏واردات قطعات و لوازم یدکی هم درنظر بگیریم که عدد شفافی برای آن اعلام نشده است. ‏

برای نگاهی موشکافانه‌تر به این مصیبت زیست‌محیطی و البته اقتصادی بزرگ نیاز است تا سهم دقیق‌تر هر‏یک از عوامل ایجاد آن بررسی شود. البته این بررسی اگرچه در سطح کشور انجام نشده اما بررسی‌های دقیق ‏در پایتخت براساس آنچه شرکت کنترل کیفیت هوای تهران انجام داده، نشان می‌دهد بیشترین سهم در سبد ‏منابع متحرک یا همان وسایل نقلیه قرار دارد و در میان این وسایل بزرگ‌ترین مجرم کامیون‌های فرسوده ‏هستند‎.‎

در همین ارتباط ‏حسین شهیدزاده ، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با اشاره به اینکه سهم آلاینده منابع متحرک ‏در تهران ۶۰‌درصد است، گفت: «کامیون‌ها با ۱۵.۷‌درصد بیشترین سهم را در آلودگی هوای تهران دارند.»

بی‌راهه‌ها یا راه‌حل‌های حل موضوع کامیون‌های فرسوده

روی کاغذ برای حل موضوع کامیون‌های فرسوده راه‌حل‌های نسبتا منطقی دیده می‌شود، اما عملیاتی خیر؛ آن ‏هم به این سبب که اگر عملیاتی بود امروز این حجم از کامیون‌های فرسوده در جاده‌ها و خیابان‌ها جولان ‏نمی‌دادند‎.احمد کریمی، دبیر انجمن کامیون‌‌داران کشور به وجود حدود ۴۰۰‌هزار کامیون ‏فرسوده در کشور اشاره کرده و گفته است:

«میانگین سنی خودروهای سنگین اعم از کامیون و خاور به بیش ‏از ۲۵‌سال رسیده که البته آمار‌های واقعی بسیار بالاتر از آن است.» ‏وجود این میزان از کامیون‌های فرسوده درحالی است که بعد از اعمال تحریم‌های آمریکا واردات و تولید ‏کامیون‌های جدید با مشکل مواجه شد و روند از رده خارج شدن خودروهای فرسوده در کنار این تحریم‌ها ‏درگیر معضل قیمت‌های سرسام‌آوری شده است که پرداخت این مبالغ از عهده طیف وسیعی از کامیون‌داران ‏فرسوده خارج است. ‏دبیر انجمن کامیون‌‌داران کشور در تأیید این موضوع گفته است:

«قیمت کامیون اگر در سال‌های گذشته ‏‏۷۰۰‌میلیون تومان بود هم‌اکنون نرخ آن به بیش از ۲‌میلیارد تومان رسیده است‎.»وجود تحریم‌ها و دسترسی نداشتن به خودروهای باکیفیت خارجی، تنها معضل حذف کامیون‌های فرسوده ‏نیست بلکه در غیاب آنها خودروسازان داخلی که موضوع کیفیت نه چندان مناسب تولیدات آنها بارها ‏موضوع بحث بوده این بار و جدای از این مورد دچار افت فاحش تولید شده‌اند.

کلاف سردرگم اجرای مصوبات ناشدنی!‏

وزارت صمت و دولت درباره اسقاط کامیون‌های فرسوده و خرید کامیون‌های جدید با علم به آنکه تولید‏کنندگان داخلی امکان پاسخ به نیاز بازار را ندارند، تاکنون طرح‌های گوناگونی را امتحان کرده و ‏پاسخی دریافت نکرده‌اند که در آخرین مورد هم نیمی از تسهیلات را دولت پرداخت می‌کند که تا به حال ‏خبری از اجرایی شدن آن به گوش نرسیده است.