«اینترنت قطع شده بود، اما سامانه‌ای که تعدادی از دانشجویان یکی از دانشکده‌های دانشگاه تهران قرار بود امتحان میان‌ترم خود را بگذرانند، متصل بود. استاد سؤالات را با آنها به اشتراک گذاشت، اما زمانی که دانشجوها خواستند پاسخ‌ها را برای او بفرستند، نتوانستند.» این را یکی از دانشجویان دانشگاه تهران به «پیام ما» می‌گوید که این روزها خودش و همه دوستانش از بلاتکلیفی کلافه‌اند: «الان همه دانشجویان تنش فکری دارند. آزمون جامع یکی از دوستانم که دانشجوی مقطع دکتری امیرکبیر است، به تعویق افتاده و نگران و سردرگم است. دانشجویان مقطع کارشناسی هم نمی‌دانند باید درس بخوانند یا نه.»

او می‌گوید ۲۳ دی‌ماه خوابگاه‌های دانشکده‌شان تخلیه شده: «البته در چنین شرایطی استثنائاتی هم هست و برای مقاطع بالاتر اگر استاد راهنما صحبت کند، دانشجو می‌تواند در خوابگاه بماند. بیشتر کسی دچار مشکل می‌شود که دانشجوی کارشناسی ارشد ترم پنجم است و در ترم شش به‌سختی به آنها خوابگاه می‌دهند؛ چراکه سنوات اضافی است و دانشگاه تهران خوابگاه نمی‌دهد. دانشجوی مقطع ارشد یا دکتری که در خوابگاه زندگی می‌کند، در این شرایط و با تخلیه فوری زندگی‌اش به‌ هم می‌ریزد.»

چالش دیگر آنها ارتباط با اساتیدی است که برای فرصت مطالعاتی به خارج از ایران می‌روند: «وقتی اینترنت بین‌الملل قطع می‌شود، هیچ راه ارتباطی با اساتیدمان که خارج از ایران هستند، نداریم. در همین هفته‌ها هم استاد ما ایران نبود که این اتفاقات افتاد.»

دانشجوی دیگری در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران در گفت‌وگو با «پیام ما» از تجربه‌ای مشابه می‌گوید: «این روزها زمان فرجه‌هایمان است و کلاس درس نداریم. قرار بود امتحانات بیست‌ونهم دی‌ماه آغاز شود که حدود یک هفته به تعویق افتاد. اما بازهم مشخص نیست بعد از یک هفته برگزار خواهد شد یا نه.»

می‌گوید خود او هم این روزها تمرکز درس‌خواندن ندارد: «از طرف دیگر درس‌خواندن به اینترنت نیاز دارد؛ باید مقاله پیدا کنیم و بدون اینترنت امکان‌پذیر نیست. فکر می‌کنم در چنین شرایطی وضعیت همه دانشجویان مشابه است.»

بیست‌ودوم دی‌ماه بود که معاونت آموزشی دانشگاه تهران اعلام کرد تمامی خوابگاه‌های دوره کارشناسی از صبح ۲۳ دی‌ تا ۲ بهمن تعطیل است. معاونت آموزشی دانشگاه تهران در ادامه این اطلاعیه‌ اعلام کرد امتحانات پایان نیم‌سال اول سال تحصیلی به چهارم بهمن به تعویق افتاده است. همچنین، این دانشگاه گفته بود دانشجویان تحصیلات تکمیلی که برای انجام کارهای پایان‌نامه و یا رساله دکتری نیاز به خوابگاه دارند، درخواست کتبی خود را به اداره‌کل امور خوابگاه‌ها تحویل دهند.

معاونت آموزشی دانشگاه تهران در ادامه تأکید کرد «با توجه به شرایط موجود»، مقررات و ساعت ورود و خروج به خوابگاه توسط اداره‌کل امور خوابگاه‌ها تغییر می‌کند.

بعد از روز شنبه، ۲۷ دی‌ماه، و با فروکش‌کردن جو ناآرام در شهرها، دانشگاه‌های شهرهای مختلف در حال اعلام زمان بازگشایی دانشگاه‌ها و خوابگاه‌ها هستند. دانشگاه شیراز هم که جزو اولین دانشگاه‌هایی بود که تخلیه فوری خوابگاه‌ها را اعلام کرد، روز ۲۴ دی‌ماه از بازگشایی خوابگاه‌ها از صبح چهارشنبه، اول بهمن‌ماه، خبر داده است. این دانشگاه اعلام کرده امتحانات پایان‌ترم از روز شنبه، ۴ بهمن‌ماه، تا روز شنبه، ۱۸ بهمن‌ماه، به‌صورت حضوری برگزار خواهد شد.

معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه صنعتی امیرکبیر هم در اطلاعیه‌ای اعلام کرده که تمامی خوابگاه‌های دانشجویی این دانشگاه از روز چهارشنبه، اول بهمن‌ماه، بازگشایی می‌شود.

قطع ارتباط با محققان و پروژه‌های بین‌المللی

یکی از اساتید در گفت‌وگو با «پیام ما» توضیح می‌دهد که طولانی‌شدن قطعی اینترنت، اساتید و دانشجویان را از چندین جنبه آزار می‌دهد: «این روزها فصل امتحانات هم‌زمان با این اتفاقات شده. جزوات دانشجویان در گروه‌های تلگرامی‌شان ذخیره شده بوده تا سر فرصت از آنها استفاده کنند. اگر در شرایط عادی بودیم در این ایام با هم تبادلاتی داشتند که در این وضعیت همه این دسترسی‌ها از بین رفته است. حتی به مقالات بین‌المللی هم دسترسی ندارند. هیچ‌کس فکر نمی‌کرد به یکباره همه این دسترسی‌ها از بین برود و از قبل برای این روزها برنامه‌ریزی نکرده بودند.»

او به جابه‌جایی نامناسب زمان امتحانات اشاره می‌کند: «درست است دانشگاه‌ها زمان امتحانات را چند روز جابه‌جا کردند، اما زمان این جابه‌جایی زیاد نبوده. می‌دانم در دانشگاه‌های سطح یک در حد یکی‌دو روز بوده و الان به همین دلیل دانشجویان اضطراب زیادی دارند. علاوه‌براین، دانشجویان باید پروژه‌هایی را برای برخی دروس تحویل می‌دادند که باید از سایت‌‌ها و منابع مختلف استفاده کنند یا از شهرهای مختلف باهم در ارتباط باشند، اما چنین امکانی وجود ندارد.»

او می‌گوید این مشکلات جدا از چالش دانشجویان خوابگاهی است که رفت‌وآمدها، بلاتکلیفی مضاعفی برایشان ایجاد کرده است.

به‌گفته این استاد دانشگاه، برخی اساتید درخواست داده‌اند برای این ترم نمره‌بندی دروس تغییر کند: «گفته‌اند هم‌ وزن نمرات پایان‌ترم پایین‌تر بیاید، هم یا مهلت تحویل پروژه‌ها تغییر کند یا نمره‌اش بین کارهای دیگر دانشجویان تقسیم شود. این حداقل کاری است که از سوی دانشگاه‌ها می‌تواند انجام شود.»

او در ادامه به مشکلات اساتید با قطعی اینترنت اشاره می‌کند: «خود اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها هم مشکلات زیادی دارند؛ چراکه عمدتاً کارشان با اینترنت بین‌الملل است؛ از کارهای پژوهشی گرفته تا امورات درسی و ارتباط با دستیاران آموزشی. حتی قطعی پیام‌رسان‌های داخلی هم حداقل ارتباطات‌هایشان را از بین برده است. اگر نگویم صد درصد، شاید ۹۰ درصد کارهای اعضای هیئت علمی تعطیل شده است.»

او معتقد است این موضوع برای دو سه روز قابل‌تحمل است، اما ادامه آن به بیش از یک هفته چالش‌های زیادی را ایجاد کرده: «به‌ویژه اینکه اساتیدی درگیر پروژه‌های بین‌المللی با محققان بین‌المللی هستند و در مهلت مشخصی باید مقاله یا گزارشی ارسال می‌کردند که برایشان امکان‌پذیر نبوده. هیچ راهی هم وجود ندارد که به دانشگاه‌های بین‌المللی اعلام کنیم در چنین شرایطی هستیم.»

از دیدگاه او، تمام فعالیت دانشگاهیان با قطع‌شدن اینترنت مختل می‌شود: «نمی‌دانم می‌شود دانشگاه‌‌ها در چنین شرایطی اینترنت داشته باشند تا بتوانند کارهای حیاتی‌شان را انجام دهند؟ اما خب نمی‌توان این موضوع را این‌طور مطرح کرد؛ چراکه کار بسیاری از کسب‌وکارها هم به اینترنت وابسته است و بدون آن نمی‌توانند به حیات خود ادامه دهند.»

ازدست‌رفتن مرجعیت مستقل موضع‌گیری نهاد دانشگاه

در این شرایط بحران اجتماعی و شکل‌گیری اعتراضات در ایران، موضع‌گیری‌های اساتید و دانشجویان هیچ‌گاه برایشان بی‌دردسر نبوده است. دانشگاه که می‌تواند یک نهاد امن برای دانشجویان و اساتید باشد، در چنین شرایطی تبدیل به نهادی زیر ذره‌بین می‌شود که تمام مواضع افراد درگیر با این شرایط تحت نظر قرار می‌گیرد.

یکی دیگر از اساتید در گفت‌وگو با «پیام ما» از عواقب موضع‌گیری‌های دانشجویان و استادان می‌گوید: «از گذشته همیشه در این بحران‌ها دانشگاه نهادی بوده که عمدتاً هم اساتید و هم دانشجویان به‌طور مستقل موضع می‌گرفتند. منتها در چند وقت گذشته و به‌ویژه از اعتراضات سال ۱۴۰۱ به‌بعد، مواجهه آنها با نهادهای امنیتی یا خود نهاد دانشگاه، از مسئولین گرفته تا حراستی که افراد را به مراجع امنیتی ارجاع می‌دهند، زیاد شده. این هزینه‌ها سبب می‌شود افراد در این مواقع بحرانی روی امنیتی که نهاد دانشگاه می‌توانست برایشان داشته باشد، حساب نکنند.»

از دیدگاه او، نهاد دانشگاه همواره یک سپر امنیتی برای موضع‌گیری‌های مستقل بوده، ولی این امکان کاملاً از بین رفته است: «موضع‌گیری‌های اساتید و دانشگاه به‌شدت تحت‌نظر نهادهایی غیر از دانشگاه قرار می‌گیرد و افراد ترجیح می‌دهند آن هزینه را ندهند یا با عواقب موضع‌گیری مواجه نشوند. به همین دلیل، کاملاً در چنین مواردی سکوت می‌کنند و دانشگاه مرجعیت خود را برای موضع‌گیری مستقل از دست می‌دهد.»

او می‌گوید نظرات آنان در چنین شرایطی با برخورد مواجه می‌شود: «دانشجویان تعلیق یا اخراج می‌شوند و به کمیته‌های انضباطی فراخوانده می‌شود. اساتید هم با مسائل بروکراتیک مانند عدم تمدید قرارداد مواجه می‌شوند.»

او از وارد شدن افرادی خارج از نهاد دانشگاه به حلقه‌های تصمیم‌گیری اساسی می‌گوید: «به‌عنوان مثال، شنیده‌ام برای تمدید قرارداد اساتید یا تبدیل وضعیت آنها سه نفر از اصلی‌ترین رأی‌دهندگان خارج از نهاد دانشگاهی هستند. درواقع، تمامی اینها فعالیت اساتید را در مواقع این‌چنینی و موضع‌گیری رصد می‌کنند. می‌دانیم اکثر موضع‌گیری‌های اعتراضی موردپسند چنین نهادهایی نیست و اگر استادی چنین مواضعی داشته باشد، دچار مشکل می‌شود.»

به‌گفته او، اما مشکل به اینجا ختم نمی‌شود: «ممکن است استاد دانشگاهی که سال‌هاست در دانشگاه تدریس می‌کند و شغل دیگری هم ندارد، با اخراج مواجه شود. پس همه اینها سبب می‌شود اساتید از عواقب موضع‌گیری خودشان به‌سادگی بترسند.»