طرح جامع شهر مصدر در حومه شهر ابوظبی پایتخت امارات متحده عربی در سال ۲۰۰۶، تقریبا حدود ۲۰ سال قبل توسط دفتر نورمن فاستر طراحی شد. همچنین دانشگاه شهر مصدر توسط دفتر نورمن فاستر طراحی شد ولی قسمت‌های دیگر توسط افراد دیگر انجام شد. ساخت این شهر قرار بود در سال ۲۰۱۵ تمام شود ولی بعد گفتند که در سال ۲۰۲۵ تمام خواهد شد ولی هنوز هم تمام نشده است. از قسمت‌هایی از این شهر ۹۰ هزار نفری که تکمیل شده است، می‌توان به دانشگاه و یک سری از شرکت‌های تجاری اشاره کرد. در واقع حدود ۲۰ درصد از این شهر تکمیل شده و هنوز ۸۰ درصد شهر مانده است. شاید بتوان گفت که انگیزه‌ای که در ابتدا بود که این شهر را به اصطلاح ظرف ۹ سال یا ۱۰ سال تمام کنند، الان وجود ندارد. می‌گویند به خاطر مسائل اقتصادی یا مسائل سیاسی روند توسعه شهر خیلی کند شده است. البته الان هم ساخت و ساز در این شهر انجام می‌شود، ولی به کندی صورت می‌گیرد و تاریخ مشخصی هم فعلاً برای اتمام ساخت این شهر وجود ندارد.

این شهر برای ۹۰ هزار نفر طراحی شده است که از این تعداد ۵۰ هزار نفر ساکن خواهند بود و ۴۰ هزار نفر در رفت و آمد هستند. مصدر شهری است که در آن، تجارت آزاد است و خیلی از شرکت‌های بزرگ مثل شرکت زیمنس یا خیلی از شرکت‌هایی که در رابطه با تجارت بین‌الملل، نوآوری‌های بین‌المللی یا صنایع بین‌المللی فعالیت دارند در اینجا دفتر مرکزی خواهند داشت.  در این شهر دانشگاهی نیز به نام دانشگاه مصدر وجود دارد که با دانشگاه ام‌آی‌تی آمریکا ملحق شده است و تحقیقات و فعالیت‌های این مرکز روی مباحث پایداری متمرکز شده است.

مصدر اولین شهری است که صفر تا صد آن از ابتدا با توجه به مباحث پایداری طراحی شده است و چهار ویژگی خیلی مهم دارد. ویژگی اول آن، این است که این شهر کربن‌‌صفر است. یعنی از زمانی که تصمیم گرفتند ساخت این شهر را آغاز کنند تا الان که بخش‌هایی از آن استفاده می‌شود و حتی در آینده، کربنی تولید نخواهد کرد. یکی از معضلات کره زمین در حال حاضر این است که ما مقدار زیادی دی‌اکسیدکربن( CO2) و متان( CH4) وارد اتمسفر می‌کنیم. این آلودگی به خاطر سوخت اتومبیل‌ها، به خاطر نیروگاه‌ها، به خاطر به صنایع و چیزهای دیگر است. اما شهر مصدر کربن‌صفر است.

دومین امتیاز این است که شهر زباله‌صفر است. یعنی در این شهر ۹۰ هزار نفری، شما هیچ‌گونه زباله نخواهید داشت. تمام زباله بازیافت می‌شود و به مصرف مجدد می‌رسد، یا اینکه برای استفاده و یا بازیافت به جاهای مختلف ارسال می‌شود. سه تا کلمه کلیدی در معماری پایدار وجود دارد؛  بازیافت ( Recycle )، استفاده مجدد ( Reuse) ، کاهش‌دادن ( Reduce )  یعنی مصرف را کم کن، دوباره استفاده کن و بازیافت کن که این سه تا کلمه را سعی کردنذ که در این شهر پیاده کنند.

نکته سوم این است که در این شهر ۱۰۰ درصد منابع انرژی از انرژی‌های تجدیدپذیر است که عمدتاً از انرژی خورشید و از سوزاندن زباله به دست می‌آید. مقدار کمی هم از انرژی باد استفاده می‌شود، اما انرژی فسیلی استفاده نمی‌شود. با وجود اینکه ابوظبی مقادیر بسیار بسیار زیادی نفت دارد، ولی این شهر کاملا از انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده می‌شود.

نکته چهارم این است که در این شهر سعی شده که اتومبیل وارد آن نشود. یعنی این شهر ۹۰ هزار نفری برای عابر پیاده طراحی شده، فقط در مواقع خیلی خیلی خاص و ضروری ماشین‌های امدادرسانی مثل آتش نشانی، آمبولانس و ماشین پلیس می‌تواند وارد شهر شود، اما عمدتاً عابر پیاده و دوچرخه است. البته در زیر شهر سیستم حمل و نقل وجود دارد که شما به فاصله ۱۵۰ متر می‌توانید به آن‌ها دسترسی داشته باشید. پله‌هایی وجود دارد که می‌توانید از آن به پایین شهر بروند. بخشی هم پیلوتی است. در زیر شهر می‌توانید سوار تاکسی برقی شوید که البته راننده هم ندارد. آدرس را می‌دهید و تاکسی شما را به مقصد می‌رساند. مترو هم دارد که در زیر شهر قرار دارد و می‌تواند شما را به ابوظبی و دبی متصل کند. پس این شهر می‌تواند یک الگوی اولیه بسیار خوبی برای شهرهای پایدار باشد که در آینده ساخته خواهد شد یا بخش‌هایی از شهرهای موجود در آینده که مجبور خواهند شد به سمت پایداری بروند.

هدف معماری پایدار دو چیز است؛ اول کاهش تخریب محیط‌زیست و دوم تامین سلامتی و شادابی انسان. برای اینکه ما ۹۰ درصد اوقات شبانه روز را در داخل ساختمان می‌گذرانیم.

سوال می‌شود که آیا ما می‌توانیم در یکی از شهرهای کوچک خودمان چنین طرحی را پیاده کنیم که براساس معماری پایدار باشد؟ بله. ابوظبی در یک منطقه اقلیمی بسیار بسیار بدی قرار گرفت. شهر مصدر که در حومه ابوظبی است، در ۶ ماه از سال حرارت به بالای ۴۰ یا ۴۵ درجه سانتیگراد می‌رسد. خاک آن فقط ماسه است و خاک مناسبی هم ندارد. آب چاه آن از آب دریا شورتر است. گیاهی هم ندارد. یکی از دوستان می‌گفت ابوظبی مثل طبقه هفتم جهنم است. پس اگر در ابوظبی و در آن شرایط بسیار سخت، بتوانند شهری برای ۹۰ هزار نفر طراحی کنند که صفر کربن، صفر زباله باشد و صد در صد از انرژی‌های تجدیدپذیر استفاده کند و شهر مختص عابر پیاده طراحی شده باشد، پس ما هم با توجه به تنوع اقلیمی که داریم و شرایط آب و هوایی که بسیار بهتر از ابوظبی است، می‌توانیم این کار را انجام دهیم. کشور ما در طی چندین هزار ساله گذشته، همواره حرف اول را در معماری و شهرسازی می‌زده، امروز هم ما باید بتوانیم این جایگاه را داشته باشیم و در حوزه پایداری که یکی از زمینه‌های بسیار بسیار مهم معماری در قرن بیست و یکم است، حرف تازه و جدیدی مطرح کنیم. انشالله بتوانیم در این زمینه،و کارهای ارزنده‌ای انجام دهیم.