«به‌رغم اعلام صریح وزارت متبوع مبنی‌بر قرارگیری «اثر جهانی باغ عباس‌آباد در بهشهر» در حریم شهر، متأسفانه طبق اسناد ابلاغی طرح جامع بهشهر، همچنان باغ عباس‌آباد در حریم شهر قرار دارد. ازآنجاکه قرارگیری محدوده و حریم حفاظتی مجموعه باغ و بیشه طبیعی و تاریخی در حریم شهر بهشهر کمکی به حفاظت از اثر نکرده و باتوجه‌به ضوابط ملی و جهانی مترتب بر آن، تهدیدی برای این اثر ثبت جهانی خواهد بود، ضرورت دارد دستور فرمایید نسبت به اصلاح و بازنگری بند ۱۱ مصوبه طرح جامع شهر بهشهر و عدم الحاق عرصه و حریم حفاظتی عباس‌آباد به حریم بهشهر اقدام لازم صورت پذیرد.» این جمله‌ها متن صریح نامه «سید رضا صالحی امیری»، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کشور، به «فرزانه صادق مالواجرد»، وزیر راه‌وشهرسازی، است که در تاریخ ۱۵ دی‌ماه امسال مکاتبه شده است.

یک اصلاحیه عجیب

بااین‌حال، شهرداری بهشهر همچنان در صدد این الحاق است. پیش‌تر و در سال ۱۴۰۰، هنگامی که موضوع بازنگری طرح جامع بهشهر و الحاق بافت عباس‌آباد به محدوده بافت شهری مطرح شده بود، شورای برنامه‌ریزی استان نیز با این الحاق مخالفت کرده بود. در تصویب‌نامه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی مازندران، دبیرخانه شورای برنامه‌ریزی و توسعه مازندران در بند ۳، به تاریخ اول خرداد ۱۴۰۰، آمده است: «طرح جامع شهر بهشهر طبق نقشه‌های ارائه‌شده و محدوده به مساحت ۱۳۵۵.۸ هکتار (آب‌بندان از محدوده شهر خارج و مساحت آن از مساحت ذکرشده کسر شود) و حریم به مساحت ۴۳۴۹ هکتار، بدون احتساب مساحت باغ تاریخی عباس‌آباد (طبق نامه مدیرکل امور پایگاه‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مبنی‌بر مخالفت با الحاق بخشی از عرصه و حریم باغ میراث جهانی عباس‌آباد به حریم بهشهر) به تصویب رسید. نقشه‌های پیشنهادی باید بر اساس مصوبه شورای برنامه‌ریزی تدقیق و سپس به دبیرخانه شورای‌عالی معماری و شهرسازی ارسال شود.»

 به فاصله سه روز از ارسال این نامه، نامه دیگری از سوی دبیرخانه شورای برنامه‌ریزی و توسعه مازندران با عنوان «اصلاحیه تصویب‌نامه دومین جلسه شورای برنامه‌ریزی و توسعه مازندران» مکاتبه شد. در این اصلاحیه آمده است: «حریم به مساحت چهار هزار و ۳۴۹ هکتار با احتساب باغ تاریخی عباس‌آباد به تصویب رسید.» اصلاحیه‌ای که مغایر با تصویب‌نامه نخستین بود و به همه دستگاه‌های اجرایی و مرتبط از جمله معاونت مجلس و توسعه منطقه‌ای سازمان برنامه‌وبودجه کشور و دفتر استاندار ارسال شد 

بچه یتیم بی‌شناسنامه

 حالا شهردار بهشهر به استناد اصلاحیه‌ای که به‌رغم مخالفت وزارت میراث‌فرهنگی طی دو روز انجام شده است، سایت جهانی‌ای را که شناسنامه بین‌المللی دارد، بچه یتیمی توصیف کرده است که شناسنامه ندارد.

ایسنا به‌نقل از «یاسر احمدی» نوشت: «شهرداری به قانون تمکین می‌کند که نمونه آن توقف تبدیل «سالارتپه» به پارک جنگلی به‌دلیل اخطار اداره‌کل میراث در سال ۱۳۹۵ بود. از ۹۵ تاکنون آیا یک آجر روی آجر گذاشته شد؟ هر تکه عباس‌آباد در دست یک ارگان قرار دارد و باید مدیریت یکپارچه اتفاق بیفتد. دوستان میراث با کلمه توسعه یا به زبان خودشان مرمت، احیا و نگهداری درگیری شدید دارند، اما این مرمت حتی به زبان خودشان هم اتفاق نیفتاده و نمی‌افتد.»

 به‌گفته او، شهرداری بهشهر از سال ۱۴۰۰ تا امروز اقدامات بی‌نظیری نه‌تنها برای عباس‌آباد، بلکه در زمینه موضوعات میراثی بهشهر انجام داده است. احمدی در توضیح این فعالیت‌ها می‌گوید: «در سرفصل شهرسازی و بازآفرینی فضاهای شهری، آیتمی به‌نام حفظ و نوسازی اماکن تاریخی اضافه کرده‌ایم که شامل پروژه‌های حفظ و نوسازی اماکن تاریخی در سطح شهر و حومه، همچنین حفظ و نوسازی صفی‌آباد، سالارتپه، غارهای باستانی هوتو و کمربند، پل‌های تاریخی بزپل و سیکاپل، مجموعه عباس‌آباد، باغ‌تپه، باغ‌شاه صفوی، چشمه عمارت، آب‌انبار سقایی و گنجی و پارک جنگلی سالارتپه می‌شود. به‌عنوان یک شهروند دغدغه‌مند بهشهر می‌خواهم این آثار برای فرزندان ما باقی بماند و حفظ شود. مگر شما در سال بیشتر از ۱۰۰ یا ۲۰۰ میلیون تومان اعتبار دارید؟ با این بودجه که حتی هزینه بنزین ماشینتان هم نمی‌شود، نمی‌توانید حتی دو آجر روی‌هم مرمت کنید! من سه سال متوالی در مجموع نزدیک به ۳۰ میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفتم که حتی شهرداران گذشته هم این اعتبار را دریافت نکردند، چون تکلیفی برای آن‌ها وجود نداشت.»

 احمدی می‌گوید: «باغ جهانی عباس‌آباد به‌خوبی نگهداری نمی‌شود. نگهداری نامناسب یعنی خدمات شایسته به مردم داده نمی‌شود و سطح خدمات و نگهداری آن با باغ‌های ثبت جهانی هم‌خوانی ندارد. این را خودشان می‌گویند، نه من؛ چراکه سایر باغ‌ها اعتبار مرمت دارند، اما اینجا حتی در حد مرمت و نگهداری کارکنان هم پول ندارند. عباس‌آباد بهشهر مانند یک بچه یتیم است که شناسنامه ندارد. با فرصت‌هایی که ما در اختیارشان قرار دادیم، در سه سال گذشته آیا یک آجر مرمت شده است؟ من ندیدم! یک آجر به‌عنوان‌مثال است و منظور از آن مرمت مشهود است. کار آنقدر کم بوده که دیده نمی‌شود. صددرصد این مسئله متوجه مدیر و مسئول حال حاضر نیست و شاید برخی موارد خارج از اختیار آن فرد باشد.»

شهردار عذرخواهی کند

 این ادعا درحالی‌است که گفت‌وگو با شهروندان بهشهر در بازدید میدانی «پیام ما» از این منطقه نشان می‌دهد شهروندان بهشهر از امکانات موجود در این سایت رضایت دارند. یکی از اهالی می‌گوید: «به‌ویژه در یک سال اخیر شرایط بسیار خوب شده است. دسترسی به همه امکانات در عباس‌آباد موجود است. مهمتر اینکه میراث‌فرهنگی با نصب تابلوهای راهنما بخش‌های زیادی از تاریخ این منطقه را معرفی می‌کند که حتی ما به‌عنوان ساکنان آن نمی‌دانستیم.»

 یکی دیگر از شهروندان بهشهر نیز در مورد مطالبه شهرداری می‌گوید: «متأسفانه شهرداری بهشهر حتی از عهده ساده‌ترین اصول مدیریت شهر برنمی‌آید. هنوز فراموش نمی‌کنیم که جوی‌ها و کانال‌های ما با هر بارندگی می‌توانند خطرآفرین باشند. نمونه‌اش هم مرگ نوجوانی در سال گذشته است که یک شهر را عزادار و متأثر کرد. فکر می‌کنم بهتر است شهرداری اول وظایف ذاتی‌اش را درست اجرا کند و بعد سراغ ایده‌های دیگر برود.»

 او ادامه می‌دهد: «شهرداری بهشهر، در شمال کشور، شهری که چوب خشک هم در آن سبز می‌شود، حتی نتوانسته است فضای سبز کافی فراهم کند. به مبلمان شهری که هیچ نگاهی ندارد. مجموعه شهرداری و شورا طی این مدت حتی به چاله‌های خیابان‌توجهی نداشته‌اند. تنها اقدام شهردار دیدار با این مسئول و آن مسئول است. آنچه شناسنامه ندارد در این شهر نهاد شهرداری است نه یک منطقه ثبت جهانی. شناسنامه عباس‌آباد شماره ثبت جهانی‌اش است. شهردار بهتر است از مردم شهر عذرخواهی کند و به‌جای گنده‌گویی به کارهایی که مسئولیتش است بپردازد.»

شروع ماجرا
مجموعه عباس‌آباد در فاصله هفت کیلومتری شهر بهشهر قرار دارد و کارشناسان میراث‌فرهنگی می‌گویند این باغ از زمان احداث به‌عنوان یک باغ شهری ساخته نشده است. همچنین، میان این محوطه و شهر بهشهر یک روستا به‌نام «علی‌تپه» وجود دارد.

 الحاق پایگاه جهانی عباس‌آباد به بافت شهری بهشهر از سال ۱۳۹۹ به‌عنوان یک بحث جدی به محافل کارشناسی حوزه شهری و میراث‌فرهنگی نه‌تنها در این شهرستان و استان مازندران بلکه در سراسر کشور راه یافت. بااین‌وجود، اعلام نظر قطعی شورای‌عالی معماری و شهرسازی در مخالفت با این موضوع، نگرانی‌ها از سرنوشت این باغ تاریخی صفوی را کاهش داد. این باغ بارها و پیش‌ازاین نیز مورد ساخت‌وساز و دخل و تصرف‌های مغایر با ضوابط و مقررات داخلی و بین‌المللی میراث قرار گرفته بود. با گذشت بیش از دو سال، بار دیگر این موضوع مطرح شده است. این‌بار شورای‌عالی معماری و شهرسازی با الحاق عباس‌آباد به محدوده شهری موافقت کرده است. باوجود پیگیری‌های «پیام ما»، تصویری از این مصوبه به‌دست نیامد. مدیران شهری بهشهر می‌گویند این مصوبه تنها مربوط به حریم شهر است، اما مخالفان معتقدند این محوطه به‌عنوان یک لکه و بافت منفصل به محدوده شهر بهشهر اضافه شده است.

 هم‌زمان با بازنگری دوباره در طرح جامع شهر بهشهر، در شرقی‌ترین شهرستان مازندران، در سال ۱۳۹۹، الحاق ۴۲۰ هکتار از اراضی عرصه و حریم کوشک باغ تاریخی عباس‌آباد به حریم شهر از سوی مشاور طرح مطرح شد. این پیشنهاد که ابتدا در طرح جامع تصویب شد و پس از آن در شورای برنامه‌ریزی استان در سال ۱۳۹۹ مورد تأیید قرار گرفت، از سوی شورای معماری و شهرسازی رد شد.

 باگذشت دو سال از این رخداد، به نظر می‌رسد با پیگیری‌های شهرداری و شورای شهر بهشهر و حمایت استانداری، این بار شورای‌عالی معماری و شهرسازی با این الحاق موافقت کرده است. این الحاق که روابط‌عمومی شهرداری بهشهر همان زمان به «پیام ما» اعلام کرده بود، به‌عنوان بافت منفصل و در محدوده شهر خواهد بود، اما شهردار آن را رد کرده است و می‌گوید مجموعه تاریخی عباس‌آباد به حریم شهر اضافه خواهد شد.