نیما پرن‌فر که پیش از عمارت صدراعظم، بنای دیگری را در شهر بابل احیا و مورد بهره‌برداری قرار داده است، می‌گوید: «شرکت ما چندسالی است که به حوزه مرمت بناهای تاریخی ورود کرده، اولین تجربه خانه «آقاجان نسب» در شهر بابل بود و بعد هم پس از شرکت در مزایده صندوق احیا خانه امام جمعه (عمارت صدراعظم) را در تهران برای مرمت تحویل گرفتیم. ما در شرکت، یک تیم هستیم و هر کدام یک بخش کار را انجام می‌دهیم و من فقط نقش سخنگوی این تیم را دارم»

پرن‌فر درباره روند احیای این عمارت می‌گوید: «بنا را سال ۱۳۹۸ تحویل گرفتیم، اما پنج سال طول کشید تا مرمت را تمام و بنا را بازگشایی کنیم. از این پنج سال، چهار سال را درگیر مشکلات بوروکراتیک و اداری بودیم، وگرنه اصل مرمت در یک‌سال اخیر انجام شد و به اتمام رسید. البته زمان‌بر بودنِ مشکلات بوروکراتیک، هزینه مرمت بنا را خیلی بالا برد و مشکلات زیادی برای ما ایجاد کرد. واقعاً اگر تغییر مدیریتی در صندوق توسعه و احیا اتفاق نمی‌افتاد، احتمالاً مشکلات بنا هنوز ادامه داشت.»

مشکلات بوروکراتیک، قبل از ما دو سرمایه‌گذار دیگر را فراری داد!

اشتهای سیری‌ناپذیر شهرداری‌ها در تملک بناها

پرن‌فر در مورد مواجهه شهرداری‌ها با بناهای تاریخی می‌گوید: «شهرداری‌ها اصولاً مدعی تمام ملک‌های سطح شهر هستند، از جمله ملک‌های میراثی. آنها از طرف دیگر به قانون و مقررات نیز اشراف ندارند و به آن تمکین نمی‌کنند. مثلاً از ما عوارض طلب می‌کردند یا می‌گفتند برای این بنا باید از ما مجوز بگیرید. این درحالی‌است که بناهای تاریخی طبق قانون، از پرداخت عوارض معاف هستند. یا مثلاً می‌گفتند باید طبق نظر ما و نظام مهندسی، بنا را بسازید و استثنایی قائل نبودند؛ درحالی‌که طبق قانون، بناهای میراثی باید طبق قواعد اصولی مرمت و با نظارت صندوق توسعه و احیای بناهای تاریخی، مرمت می‌شوند. این نوع مسائل در شهرهایی مثل تهران که املاک و بناهای تاریخی نسبتاً کمی دارد، بسیار به چشم می‌خورد، اما در شهرهای دارای املاک تاریخی فراوان مثل اصفهان و یزد این دعواها انجام شده و شهرداری‌ها با این موضوعات آشنا شده‌اند. البته در مورد این عمارت شهردار منطقه درنهایت با رویکرد مثبتی که داشت، انجام پروژه را میسر کرد. هرچند باز هم ناهماهنگی‌هایی وجود داشت، شهردار منطقه ۱۲ به شهردار ناحیه دستور مستقیم داد که در کار این ملک دخالت نکنید و اجازه بدهید بنا را مرمت کنند. اما وقتی شهردار ناحیه برای بازدید آمد، گفت: «انارکی گفته که گفته، من اینجا می‌گویم باید چه کار کنید، من می‌گویم مرمت نکنید.» بعد از این ماجرا آقای انارکی دوباره پای کار ایستاد و مدیرش را توجیه کرد.»

فاز دوم و مشکلات معبر و بازار

این سرمایه‌گذار در مورد مشکلات احیای این بنا در بافت تاریخی، درددل‌های بسیاری دارد، از جمله در مورد مواجهه اهالی محل می‌گوید: «ثبت ملی بناها و میراثی شدن آنها در بسیاری از موارد باعث بروز مشکلاتی برای مردم، مالکان و همسایگان می‌شد و مزایای میراثی شدن شامل حال افراد نمی‌شد، همین مسئله موجب ‌شده است برای تخریب سریع‌تر بنا، به آن آب می‌بسته‌اند تا از بین برود. خانه امام جمعه در دل بازار قرار دارد، باید توجه داشت که بازار تهران از گذشته تا امروز کاربریِ کاملاً واسطه‌ای دارد، به‌نحوی‌که جنس را از خارج یا کارخانه‌دار می‌خریده، در مغازه انبار می‌کرده تا یک مغازه‌دار دیگر بیاید و آن را بخرد و ببرد در مغازه‌اش انبار کند. اما امروز با گران شدن سوخت، این بازی واسطه‌بازی بی‌معنی شده و حذف می‌شود؛ چون دیگر نمی‌ارزد شما وانت بگیرید و یک‌بار بیاورید و انبار کنید و یک‌بار دیگر وانت بگیرید و به‌جای دیگر بفرستید. بنابراین، بافت بازار تغییر خواهد کرد و بسیاری از بناهایی که در دل بازار قرار گرفته‌اند، ناگزیر تبدیل به انبار می‌شوند.»

 نیما پر‌ن‌فر درباره زیرساخت‌های شهری اطراف خانه امام جمعه می‌گوید: «خانه امام جمعه با اینکه فقط صد متر از گذر اصلی فاصله دارد، اما فاقد سیستم فاضلاب است. ما در حین مرمت بنا، برای کوچه، چهار چاه فاضلاب هم حفر کردیم که مردم و کسبه، فاضلاب را در کوچه جاری نکنند و فضای نامطبوع و غیربهداشتی برای مردم و گردشگران ایجاد نشود. شهرداری منطقه قول داده است فاصله صدمتری از دم عمارت تا سر خیابان ناصرخسرو را سنگفرش کند. اما برخی از کسبه کوچه با این امر مخالفت می‌کنند؛ چون از مزایای این کار اطلاعی ندارند. در همه‌جای دنیا گردشگر را روی دست می‌برند تا دوباره برگردد؛ چون حضورش باعث درآمدزایی و رونق اقتصادی برای کل جامعه است. متأسفانه ما بیش از ۴۰ سال است که به مهمانی لوله‌های نفتی عادت کرده‌ایم و در این زمینه باید تجدیدنظر کنیم.

قراردادهای مرمت

پرن‌فر درباره مشکلاتی که مجموعه آنها در عقد قرارداد با صندوق احیا داشتند نیز می‌گوید: «یکی از چالش‌های ما با صندوق هم در پروژه خانه امام جمعه و هم در خانه آقاجان نسب بابل، رقم قراردادها بود. در دوره مهندس ایروانی، رقم‌ها را ثبت کرده بودند و می‌گفتند ما این خانه را با یک رقم مشخص برای هزینه مرمت و بهره‌برداری به سرمایه‌گذار واگذار می‌کنیم و به مسائل بعدی آن کاری نداریم. برای اینکه مشکلی پیش نیاید، رقم قرارداد را هم کمی بالاتر می‌گرفتند؛ مثلاً اگر برآورد هزینه مرمت، یک میلیارد تومان بود، یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون اعلام می‌شد که بهره‌بردار بتواند بیشتر در بنا هزینه کند. بابت همین موضوع هم چندبار به سازمان بازرسی پاسخ داده بودند. در بعضی دوره‌ها هم برای اینکه سرمایه‌گذار پیدا شود و مرمت بنا را به‌عهده بگیرد، برآورد قیمت خیلی پایین‌تری ارائه می‌شد که این مسئله بعضاً سرمایه‌گذار و خود صندوق را دچار مشکل می‌کرد و صندوق هم زیر بار هزینه‌های سنگین رفته است.»

سرمایه‌گذار عمارت صدر اعظم امیدوار است که این بنا را به یک مرکز اصلی ارائه صنایع‌دستی فاخر تبدیل کند: «کاربری این بنا، صنایع‌دستی، فرهنگی و پذیرایی است و ما امیدواریم بتوانیم با افزودن بناهای دیگر، کاربری‌های دیگری به کل مجموعه اضافه کنیم. بخشی از این بنا در سالیان گذشته تبدیل به مدرسه شده است. ما هم در دوره آقای ضرغامی و هم در دوره آقای صالحی امیری از طریق صندوق به وزیر نامه زده‌ایم که بتوانیم با همکاری وزارت آموزش‌وپرورش و در قالب طرح مولدسازی، این مدرسه را نیز مرمت کنیم. نکته مهم این است که عرصه و اعیان خانه امام جمعه و این مدرسه، یکی و با هم است و سند آن قابل تفکیک نیست.» مرمت و احیای بناهای تاریخی درصورتی‌که با رعایت ضوابط و اصول و حفظ اصالت بنا صورت گیرد، می‌تواند منجر به آشتی مردم با میراث فرهنگی و آشنایی با معماری اصیل ایرانی در بناهای فاخر باشد و چه‌بسا در بلندمدت منجر به احیای فرهنگ معماری گذشتگان در بناهای معاصر شود.