ابتدا برای چند لحظه نگاه نگران خود را به گوشهٔ بالا و راست نقشه بدوزیم که لکهٔ فرونشستی کوچکی در محل دفن زباله‌های تهران قرار گرفته است. شدت این فرونشست زیر پنج سانتی‌متر در سال است. با طرح این پرسش‌ها که «چاه‌های آب در این ناحیه چه چیزی برداشت می‌کنند؟» و «آن را به چه مصارفی می‌رسانند؟» فعلاً درمی‌گذریم تا به‌ سراغ لکه فرونشستی فرودگاه امام‌خمینی برویم.

در بالادست فرودگاه می‌توان سد و دریاچهٔ مصنوعی فشافویه را مشاهده کرد که ظن وجود نوعی ارتباط میان این سد و آن فرونشست را تقویت می‌کند. با نگاه به‌سمت راست نقشه، متوجه تکرار همین الگو می‌شویم. درست بالای روستای ابراهیم‌آباد یک آب‌بند احداث شده است و در پایین‌دست آن شاهد لکهٔ فرونشستی هستیم.

مهدی معتق، طراح سامانهٔ جامع نقشهٔ فرونشست در ایران، دراین‌باره به «پیام ما» گفت: با مشاهدهٔ وجود فرونشست در پایین‌دست سدها و آب‌بندها نمی‌توان الزاماً نتیجه‌گیری کرد که این سازه‌ها علت فرونشست هستند، اما شاید این دو به‌شکلی پیچیده‌تر با هم در ارتباط باشند.

این استاد مرکز تحقیقات علوم زمین و دانشگاه لایبنیتس هانوفر ‌آلمان ادامه داد: برای مثال به‌نظر می‌رسد وضعیت فرونشست در پایین‌دست آب‌بند روستای ابراهیم‌آباد را بتوان اینگونه تفسیر کرد که بعد از احداث این بند خاکی، توسعهٔ روستایی و کشاورزی اتفاق افتاده است، اما پس از مدتی و به‌ویژه با ورود کشور به دوره‌های خشکسالی، این آب‌بند کارکرد خود را از دست داده و خشک شده است. درنتیجه، مردم برای تأمین آب کشاورزی مورد نیاز خود مجبور به حفر چاه و برداشت از آب‌های زیرزمینی شده‌اند. البته این فقط یک گمان اولیه است که بررسی دقیق‌تر آن نیازمند انجام تحقیقات بیشتر است.

شکل شماره ۲ سه تصویر از روستای ابراهیم‌آباد در سال‌های ۱۳۸۳، ۱۳۹۶ و ۱۴۰۱ را نشان می‌دهد و بیانگر این واقعیت است که با احداث آب‌بند، در روستا توسعه رقم خورده، اما در سال ۱۴۰۱ دریاچه بالای روستا خشک شده است.

او با اشاره به اینکه در توسعهٔ روستایی باید پایداری شرایط اقلیمی را در نظر داشت، گفت: وضعیت فرونشست در پایین‌دست آب‌بند روستای ابراهیم‌آباد نیازمند بررسی بیشتری است، اما در برآورد اولیه می‌توان گفت وضعیت این آب‌بند نشان می‌دهد صرف مسئلهٔ آبخیزداری سازه‌ای و بدون توجه به مدیریت مصرف نمی‌توان مسئلهٔ آب‌های زیرزمینی و فرونشست را حل کرد و چه‌بسا انجام این پروژه‌ها خود باعث تشدید فرونشست شود.

باید توجه داشت که اگر برداشت آب‌های زیرزمینی به‌شکلی پایدار انجام شود، آبخوان‌ها امکان جبران حجم آب برداشت‌شده را خواهند داشت، اما بهره‌برداری ناپایدار از این منابع که بیشتر برای کاربردهای کشاورزی و صنعتی صورت می‌گیرد باعث می‌شود سطح آب سفره‌های زیرزمینی بیش‌ازپیش کاهش یابد.