|پیام ما| در روزی که شهرداری تهران، از دومین بسته حمل و نقل پاک رونمایی می‌کرد، شهر غرق در سیاهی بود. آلودگی گسترده که از هفته گذشته گریبان بسیاری از کلانشهرهای کشور را گرفته بود، همچنان و در روزهای آینده هم ادامه دارد و در میان رونمایی از بسته حمل و نقل پاک و پس از پایان هفته «هوای پاک»، محمدصادق حسنوند، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا هم نسبت به روند افزایشی آلودگی هوا هشدار داده و گفته: «سالانه ۴۵ هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا وجود دارد که در این میان هفت درصد مرده‌زایی است.» حسنوند در حالی دیروز از مرگ سالانه 45 هزار نفر در کشور گفته که این آمار در سال 1392 هم عنوان شده بود و آن زمان مهدی قطعی، مدیر «طرح کلان ملی سیستم‌های حمل و نقل هوشمند درون‌شهری و برون‌‌شهری (ITF)» از مرگ سالانه 45 هزار نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا خبر داده بود. حالا 9 سال بعد، میزان آلودگی بیشتر شده اما آمار مرگ و میر بر اساس اعلام حسنوند همچنان بر همان میزان اعلام می‌شود. این در حالی است که عباس شاهسونی، رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت به «پیام ما» می‌گوید: «بر اساس اعلام بانک جهانی، سالانه 47 هزار مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در ایران رخ می‌دهد‌ اما بر اساس آمار وزارت بهداشت در 27 شهر با ایستگاه سنجش، 22 هزار و هشتصد مرگ منتسب به آلودگی داریم که نسبت به سال گذشته، 87 درصد افزایش را نشان می‌دهد.»

سامانه پایش هوای کشور تا ساعت 4 عصر دیروز، چند ایستگاه ناسالم داشت که اغلب آنها در تهران و البرز بودند. در استان‌های دیگر هم وضعیت هوای اراک، اهواز و ایستگاه شهرداری اردکان با شاخص 174 عنوان ناسالم را داشتند. در تهران و البرز اما هوا در روزهای گذشته تیره بود و ابر سنگین مقابل آفتاب را گرفته بود. این وضعیت در حالی است که هفته گذشته هم بر همین منوال گذشت و آلودگی گسترده در حالی بود که هفته گذشته، هفته «هوای پاک» بود. با این حال دیروز از بسته حمل و نقل پاک رونمایی شد اما در کنار این رونمایی، محمدصادق حسنوند، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا با اعلام اینکه برای اولین بار در تاریخ کشور پنج سال است که روند افزایش غلظت آلاینده‌ها را شاهد هستیم و تقریبا غلظت ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون افزایش شش برابری پیدا کرده است، گفت: «دو سال است که شاهد برگشت دی اکسید گوگرد هستیم که این نشان می‌دهد وضعیت خوبی نداریم. همچنین سالانه ۴۵ هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا وجود دارد که در این میان هفت درصد مرده‌زایی است این در حالیست که ما به دنبال جوانی جمعیت هستیم.»

خسارت‌های آلودگی هوا در دنیا فقط به علت از کارافتادگی افراد از ۱۴۴ میلیارد دلار فراتر رفته و در ایران سالانه حدود ۸.۲ میلیارد دلار به کشور خسارت می‌زند که ۸۰۰ میلیون دلار آن در بخش بهداشت و درمان است. ۱۲.۶ درصد مرگ‌های زودرس در ایران به علت آلودگی هواست که بیشتر آن در ۲۷ کلانشهر مثل تهران رخ می‌دهد

به گفته او در پنج برنامه توسعه‌ای کشور تاکید شده که هوای پاک حق مسلم است اما در هیچ کدام از این برنامه‌ها این حق به وجود نیامده است: «اثر باد خیلی بیشتر از اقدامات مسئولان در کاهش آلودگی هوا بوده است این در حالیست که ۹۹ درصد مردم دنیا با آلودگی هوا مواجه هستند و حتی جمعیت زیادی از مردم آمریکا در محل‌هایی زندگی می‌کنند که هوا آلوده است اما روند آلودگی آنها کاهشی است اما در کشور ما از سال ۹۷ روند افزایشی است و به نظر می‌رسد نیازمند اقدامات و مدیریت علمی فارغ از ایده‌پردازی‌های لحظه‌ای هستیم و انتظار می‌رود که مسئولان حقیقتاً به فکر سلامتی مردم باشند و اقداماتشان علمی و بر اساس مطالعات و بر اساس هزینه-فایده باشد.»
*افزایش 87 درصدی مرگ و میر در یک سال
صحبت از مرگ سالانه 45 هزار نفر در حالی مطرح می‌شود که پیش از این هم بارها مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا مورد بررسی قرار گرفته بودند. اما رقم 45 هزار نفر در سال نخستین بار نیست که به عنوان آمار ارائه می‌شود. سال 1392 هم مدیر «طرح کلان ملی سیستم‌های حمل و نقل هوشمند درون‌شهری و برون‌‌شهری (ITF)» گفته بود که «سالانه 45 هزار نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا می‌میرند». مهدی قطعی، 9 سال قبل با ارائه گزارش‌هایی از تلفات انسانی ناشی از آلودگی هوا و با بیان اینکه آلودگی هوا چهارمین عامل مرگ و میر در جهان است، گفته بود: «طبق آمار یک میلیارد و 400 میلیون نفر در جهان در معرض آلودگی هوا قرار دارند که سالانه دو میلیون نفر در دنیا جان خود را به دلیل عوارض مستقیم یا غیرمستقیم آلودگی هوا از دست می‌دهند.» او هوشمندسازی حمل و نقل درون و برون‌شهری را عاملی برای برون رفت از آلودگی هوا دانسته و تاکید کرده بود: «اگر این طرح اجرایی شود به نوعی تضمین‌کننده بهبود کیفیت هوا با روان‌سازی ترافیک و بهره‌مندی از سیستم‌های هوشمند حمل‌ و نقل خواهد بود.» هوشمندسازی حمل و نقل برون و درون‌شهری مورد توجه قرار نگرفت و در این میان تنها بر میزان آسیب‌های ناشی از افزایش آلودگی افزوده شد.
داریوش گل‌علیزاده، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ایران هم چندی قبل به آمار مرگ و میرهای منتسب به آلودگی هوا اشاره کرده و گفته بود: «در سال 1400 در 27 شهر آلوده کشور، حدود 21 هزار مرگ‌ و میر منتسب به آلودگی هوا و 11.3 میلیارد دلار خسارت گزارش شده است.»

بر اساس آمار وزارت بهداشت در 27 شهر کشور که ایستگاه سنجش آلاینده ذرات معلق 2.5PM دارند و جمعیت تقریبی آنها 35 میلیون نفر است، 22800 مرگ منتسب به آلودگی هوا داشته‌ایم

آمارهای اعلامی رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان محیط زیست با آماری که عباس شاهسونی، رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ارائه داده تا حدودی نزدیکی دارد. او به «پیام ما» می‌گوید: «بر اساس آمار وزارت بهداشت در 27 شهر کشور که ایستگاه سنجش آلاینده ذرات معلق 2.5PM دارند و جمعیت تقریبی آنها 35 میلیون نفر است، 22800 مرگ منتسب به آلودگی هوا داشته‌ایم.» 22800 مرگ ناشی از آلودگی هوا در حالی است که به گفته شاهسونی، این تعداد به نسبت سال گذشته 87 درصد افزایش یافته است.
او همچنین در پاسخ به رقم 45 هزار مرگ ناشی از آلودگی هوا که از سال 92 تاکنون به صورت ثابت اعلام می‌شود هم گفت: «این آمار را وزارت بهداشت اعلام نکرده اما بانک جهانی آماری از مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا در ایران ارائه داده و بر اساس آن 47 هزار مرگ برای کل ایران بر اثر آلودگی تخمین زده شده است.»
افزایش 87 درصدی مرگ ناشی از آلودگی هوا نسبت به سال قبل در حالی است که شاهسونی پیش از این میزان مرگ ناشی از آلودگی را ۶ برابر مالاریا و ۴ برابر ایدز دانسته بود.
به گفته او دلیل بدتر شدن وضعیت آلودگی هوا و در تهران و کلانشهرهای ایران امسال نسبت به سال گذشته، اجرا نشدن قانون هوای پاک و به خصوص تردد خودروهای فرسوده است. «حدود ۴۵ درصد خودروهای موجود در کشور فرسوده و از رده خارج هستند. تا زمانی که دستگاه‌های اجرایی به وظایفشان در این قانون عمل نکنند و خودروها و موتورسیکلت‌های فرسوده از رده خارج نشوند، تعداد روزهای آلوده بیشتری خواهیم داشت.»
او همچنین با تاکید بر خسارت‌های ناشی از آلودگی هوا افزود: «خسارت‌های آلودگی هوا در دنیا فقط به علت از کارافتادگی افراد از ۱۴۴ میلیارد دلار فراتر رفته و در ایران سالانه حدود ۸.۲ میلیارد دلار به کشور خسارت می‌زند که ۸۰۰ میلیون دلار آن در بخش بهداشت و درمان است. ۱۲.۶ درصد مرگ‌های زودرس در ایران به علت آلودگی هواست که بیشتر آن در ۲۷ کلانشهر مثل تهران رخ می‌دهد. جایی که سال گذشته فقط دو روز هوای پاک داشت. به طور کلی منابع متحرک ۶۰ درصد و منابع ثابت ۴۰ درصد در آلودگی هوا نقش دارند و موتورسیکلت‌ها مهم‌ترین عامل آلودگی هوا در شهرها هستند.»