انتشار تصاویر هوایی از محوطه تاریخی ارجان، بهانه صحبت از تهدیدهای این بازمانده عیلامی‌ها شده استکار سختِ حفاظت از «ارجان»معاون میراث فرهنگی خوزستان: وجود زمین‌های کشاورزی و کارخانه‌ها، حفاظت از محوطه ارجان را دشوار کرده است

جمعه 19 شهریور 1400

|پیام ما| تصاویر هوایی محوطه تاریخی ارجان در روزهای گذشته، موجی از نگرانی درباره تسطیح و تخریب این محوطه تاریخی خوزستان بر پا کرد. این تصاویر که گفته می‌شد وضع کنونی شهر باستانی ارجان را با یک سال پیش مقایسه می‌کند، دست به دست شد و چرخید و بار دیگر بهانه‌ای شد تا مسئولان میراث فرهنگی از آسیب‌های این محوطه تاریخی بگویند؛ اینکه بیش از ۱۵۰ کشاورز در منطقه کشت سنتی انجام می‌دهند و هر بار باید جلوی گاوآهن‌هایشان را گرفت و اینکه عوامل طبیعی، انسانی شامل کشاورزی بی‌رویه، تسطیح و وجود کارخانجات مخرب و آسیب‌رسان در تمام سال‌های گذشته این اثر را مخدوش کرده است. با وجود همه این موارد است که معاون میراث فرهنگی خوزستان هم می‌گوید، همین زمین‌های کشاورزی و کارخانه‌ها، کار حفاظت از ارجان را دشوارتر کرده‌اند.

تاریخ ایلامی‌ها در خوزستان سال‌های سال است که در خطر است چنان که پیش از این مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی ارجان و چگاسفلی به «پیام‌ما» گفته بود که این نگرانی همیشگی، کارهای پژوهشی و تحقیقاتی را به حاشیه رانده است. تصاویر هوایی گوگل ارث نیز در روزهای گذشته باز هم نام ارجان را به زبان‌ها انداخت و صحبت از این شد محوطه باستانی به طور کامل تخریب و تسطیح شده است. مدیران میراثی اما تخریب کلی را تکذیب کرده‌اند.
از این میان احسان بارانی، مدیر پایگاه میراث ملی ارجان و چگاسفلی گفته است: «نمی‌توانیم از روی گوگل بگوییم تسطیح شده است یا نه. بیش از یک قرن است که در بهبهان به خصوص در ارجان کشت سنتی انجام می‌شود. اما تسطیح اراضی در دشت ارجان از آنجا که عرصه این اثر ملی است، اجرا نمی‌شود. نمی‌گویم که هیچ تخریبی در منطقه انجام نمی‌شود اما در این سطح که در این عکس‌ها به تصویر درآمده، نیست. بیش از ۱۵۰ کشاورز در منطقه کشت سنتی انجام می‌دهند و گاها با گاوآهن شخم عمیق می‌زنند که ما جلوی آنها را می‌گیریم.»
احمدرضا حسینی‌بروجنی، معاون میراث‌فرهنگی خوزستان هم درباره محوطه ارجان و خبر منتشرشده در فضای مجازی از وضعیت کنونی این محوطه نکاتی را بیان کرده و گفته است که «محوطه ارجان محدوده‌ای بالغ بر ۴۰۰ هکتار را شامل می‌شود که بیانگر تاریخ غنی این مرز و بوم و عمده آثار آن نیز مربوط به دوره‌های ایلام، ساسانی و اسلامی است».
معاون میراث‌فرهنگی خوزستان، شهر ارجان، مسجد تاریخی، پل ساسانی ،حمام بکان و رشته‌قنات‌های را از مهمترین آثار این محوطه دانست و ادامه داد: «این محوطه در سال‌های گذشته توسط پژوهشگران و باستان‌شناسان متعدد بررسی، شناسایی و پژوهش شد که نتایج آن به شناخت بیشتر و در نهایت تعیین عرصه و حریم و ابلاغ ضوابط آن منتهی شده است.»
حسینی بروجنی با بیان این موارد به آسیب‌های این محوطه اشاره کرد: «عوامل طبیعی و انسانی شامل کشاورزی بی‌رویه، تسطیح و وجود کارخانه‌های مخرب و آسیب‌رسان در سنوات گذشته باعث مخدوش شدن این اثر گران‌بها شده و این موضوع انکارناپذیر است.»
او همچنین عنوان کرد: «مسئولان اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان در راستای حفاظت از این اثر به همت پژوهشگران و باستان‌شناسان ملی و استانی همواره در تلاش بوده‌اند تا عوامل مخرب این محوطه را به حداقل برسانند که به همین منظور با تعیین عرصه و حریم و ضوابط قانونی آن و همچنین تعیین مدیریت پایگاه ارجان سعی بر حفاظت بیش از پیش این محوطه داشته‌اند و در نهایت در سال ۱۳۹۲ عرصه و حریم این محوطه از سوی وزارتخانه ابلاغ شد.»
حسینی‌بروجنی در ادامه یادآور شد: «در سال‌های گذشته با تأمین اعتبار از منابع استانی و ملی به طور مستمر اقدامات پیشگیرانه‌ای در راستای حفاظت محوطه صورت گرفته است که خوشبختانه در برابر آسیب‌های دو دهه اخیر بسیار ناچیز بوده است؛ باوجود این، همه سعی و تلاش ما این است که با حضور مستمر عوامل پایگاه حفاظت، پایش‌ها به طور منظم انجام شوند.»
به گفته معاون میراث‌فرهنگی خوزستان، اگرچه در حال حاضر نصب تابلوهای هشداردهنده و نشانه‌گذاری عرصه تاریخی جزو برنامه‌های اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان و پایگاه ارجان است؛ اما وجود زمین‌های کشاورزی و کارخانه‌های آسیب‌رسان در محوطه ارجان، کار حفاظت و نگهداری این محوطه را دشوار کرده است که از همین‌رو با برنامه‌ریزی و تشکیل جلسات شورای فنی در استان و وزارتخانه، بازنگری ضوابط عرصه و حریم و همچنین برنامه‌های حفاظتی به‌ویژه تثبیت عناصر معماری در دستور کار قرار گرفته است.
او در ادامه ابراز امیدواری کرد که با حمایت مسئولان استانی در راستای تامین اعتبار لازم برای حفاظت و پژوهش مستمر این محوطه که جزو اولویت‌های اداره‌کل میراث‌فرهنگی است، گامی موثر برداشته شود.
حسینی‌بروجنی از سوی دیگر خبر داد از آنجا که در سال جاری اعتباری از منابع استانی تحت عنوان «سامان‌دهی و حفاظت از محوطه‌های در معرض خطر» با هدف حفاظت پیشگیرانه محوطه‌ها در نظر گرفته شده است، محوطه ارجان هم از این اعتبار سهیم خواهد بود.
به گفته او با پایش‌های مستمر یگان حفاظت و عوامل پایگاه ارجان، متخلفانی که سعی در تخریب محوطه یاد شده را دارند شناسایی و از راه مراجع قانونی مورد پیگیری قرار می‌گیرند که گواه آن، پرونده‌ها و شکایاتی است که از سوی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری وصنایع‌دستی درباره متخلفان و معارضان تشکیل شده و به طور مستمر در حال پیگیری هستند.
مختصری درباره ارجان
ارجان شهر باستانی و مرکز ایالت ارجان است که قدمت آن را به دوره ایلامی‌ها نسبت می‌دهند. ویرانه‌های این شهر تاریخی در ۱۲ کیلومتری شمال‌شرقی بهبهان در دو طرف حاشیه رود مارون اطراف قدم‌گاه امام‌رضا(ع) بهبهان واقع شده و وسعت این محوطه باستانی حدود ۴۰۰ هکتار است. در سال ۱۳۶۱ در نزدیکی این محوطه باستانی، آثار یک آرامگاه متعلق به حدود هزاره دوم قبل از میلاد و به دوره ایلامی کشف شد که باب جدیدی در باستان‌شناسی این محوطه تاریخی گشود. این آرامگاه حاوی تابوتی بزرگ از جنس برنز بود. به همراه این تابوت یک حلقه طلایی، نود و هشت دکمه زرین، ده ظرف استوانه‌ای، یک خنجر، یک میله نقره‌ای، تنگ و ساغر و سینی برنزی با تصاویر تاریخی پیدا شدند که به ۸۰۰ سال پیش از میلاد برمی‌گردند. نقش‌های سینی ارجان شامل یک گل رز شانزده‌پر در مرکز سینی، سپس یک ردیف شیر، و پنج ردیف نقوش متنوع مربوط به مراسم مختلف در بقیه فضا کنده شده و فاصله بین این نقوش را چند ردیف گیس بافت پر کرده‌است.
از جمله دیگر کشفیات مهم این محوطه تاریخی، حلقه قدرت زرینی است که در دست چپ متوفی قرار داده شده‌است. این حلقه دارای دسته استوانه‌ای هلالی شکل تو خالی است که دو انتهای آن به دو صفحه بیضی شکل ختم می‌شود. قسمت داخلی این صفحه‌ها به‌طور قرینه با نقش دو شیر بالدار که در دو طرف درخت مقدس ایستاده‌اند تزئین شده‌است و یکی از کشفیات مهم این محوطه تاریخی حلقه قدرت طلایی ارجان است.
شکل حلقه طلایی (قدرت) ارجان تجسمی از یک لوتوس (نیلوفر آبی) است که حامل پیام‌های ذهنی و اساطیری است. این حلقه طلایی ۲۳۷ گرم وزن دارد و متصل به یک دسته مجوف است. قدمت این حلقه، قرن هشتم قبل از میلاد است. تاکنون نظیر این حلقه طلایی در هیچ‌یک از حفاری‌های علمی به دست نیامده است.

ارجانحفاظت از میراث فرهنگیخوزستان
مطالب مرتبط
عضو یگان حفاظت میراث‌فرهنگی با خرید زمین روی عرصه باستانی ارجان اقدام به کاشت نهال و ساخت سازه‌های سیمانی کردتکرار تعرض به تاریخ «ارجان»
مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی ارجان و چگاسفلی: نگرانی همیشگی از حفاظت ارجان کارهای پژوهشی و تحقیقاتی را به حاشیه رانده است
فروغ فکریفروغ فکری
با تصمیم شهرداری یک خانه تاریخی دیگر در تهران به تخریب نزدیک می‌شودهراس یک ویرانی دیگر در خیابان طالقانی
فروغ فکریفروغ فکری
رضا حاجی‌کریم
اول
۲۰۶۷
آباعتراضات

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *