با افزایش شبکه‌های برق غیرعایق هر سال تعداد زیادی از پرندگان به کام مرگ می‌روند

تیرهای برق پرندگان شکاری را می‌کشد

برق گرفتگی پرندگان در خطوط انتقال برق بیش از یک قرن است که مستند شده، اما همچنان پا برجاست و در این سال‌ها افزایش یافته. به طوری که اکنون برق‌گرفتگی مهمترین علت مرگ‌و‌میر تعدادی از گونه‌های در معرض خطر است. تأثیر برق‌گرفتگی می‌تواند به ویژه برای شکارچیان و رفتگران در معرض تهدید جهانی مانند بالابان‌هان‌، عقاب استپی، عقاب دو برادر اسپانیایی، کرکس مصری، کرکس پشت سفید و … بسیار شدید باشد. این عامل تهدید‌کننده با افزایش شبکه‌های برق غیر‌عایق یا اصلاح‌نشده هر ساله تعداد زیادی از این پرندگان را به کام مرگ می‌کشاند. طراحی و ساخت شبکه‌های برق کم‌فشار و پرفشار عایق و ایمن‌سازی شده اکنون در کشورهای پیشرفته در حال اجرا است.

مرگ پرندگان در اثر برق گرفتگی یک مشکل جهانی است که با افزایش تقاضای انرژی در مناطق خاص تشدید شده است. این مسئله به ویژه در زیستگاه‌های طبیعی پرندگان شکاری که ایجاد خطوط برق باعث اختلال قابل توجه در زندگی گونه‌های محلی می‌شود، شیوع بیشتری دارد. مثال‌ها بسیارند. در ایالت کاتالونیا اسپانیا برق‌گرفتگی علت اصلی مرگ عقاب دوبرادر (Aquila fasciata) است یا در ایالات متحده یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت عقاب‌های سرسفید آمریکایی برق‌گرفتگی است و در آفریقا نیز سالانه تعداد زیادی کرکس مصری که تاثیر به سزایی در پاکسازی زیستگاه‌ها دارند در اثر برخورد با خطوط برق غیراستاندارد جان خود را از دست می‌دهند. گله‌های کرکس مصری، گونه در معرض خطر انقراض جهانی، در زمان مهاجرت به طور معمول در مکان‌های خاص جمع می‌شوند. برای این گونه مهاجر، خطوط برق مکان جذابی است. در یکی از این سایت‌ها در ساحل دریای سرخ، تخمین زده شده که خط برق 31 کیلومتری، بیش از 5000 کرکس مصری را در طول 80 سال در بندر سودان زندگی می‌کردند، کشته است. مرگ و میر کرکس‌ها در این نوار ساحلی به این طریق، جمعیت این گونه از پرندگان را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.

وقتی پرنده روی سیم برق می‌نشیند

نشستن روی سیم‌های انتقال برق در شرایط عادی نمی‌تواند باعث برق‌گرفتگی پرندگان شود و آنها را بکشد. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که پرنده با دو سیم تماس پیدا کند یا وقتی روی ستون رسانا (به عنوان مثال یک سازه فلزی) و در تماس همزمان با یک سیم قرار می‌گیرد. در این شرایط اگر پرنده مورد نظر یک بال یا یک پای خودش را کش بدهد، به نحوی که آن بال یا آن پا حتی برای یک ثانیه با سیم دیگری جز آن سیم که رویش نشسته، ارتباط برقرار کند، آن زمان است که یک مسیر برای حرکت الکترون‌ها ایجاد می‌شود. مخصوصا اگر آن سیم دوم، پتانسیل الکتریکی متفاوتی از سیم اول داشته باشد. در این شرایط است که الکترون‌ها مجال خواهند یافت تا خودشان را دقیقا به بدن آن پرنده برسانند و ختم الکترون‌ها به بدن پرنده مذکور، به این معناست که آن پرنده دچار برق‌گرفتگی خواهد شد.

 جوآن رئال، پرنده‌شناس و محقق دانشگاه کمبریج انگلستان معتقد است که با طراحی یک مدل جدید از دکل‌های برق با توجه به شرایط زیستگاه و انجام اقدامات اصلاحی روی 6 درصد از خطرناک‌ترین خطوط انتقال برق می‌توان تا 70 درصد از میزان مرگ و میر ناشی از برق گرفتگی را در بین پرندگان شکاری کاهش داد.

برخورد پرندگان با سیم‌ها

با وجود همه این موارد، برق گرفتگی تنها خطری نیست که خطوط برق برای گونه‌های پرندگان ایجاد می‌کند. برخورد پرندگان در حین پرواز، به ویژه در بین گونه‌هایی که جثه بزرگتری دارند و همچنین قلمرو گسترده‌تری دارند، می‌تواند موجب آسیب‌های جدی و مرگ و میر در بین این پرندگان شود. این مجموعه آسیب‌ها گونه‌های مختلف عقاب را نشانه می‌گیرد. یافته‌های مقاله تولید شده از سوی گروه زیست‌شناسی حفاظت UB، منتشر شده در مجله Bird Conservation International ، نشان می‌دهد که این مسئله جدی‌تر از آن است که تصور می‌شد. هرچند در بین عوامل آسیب رسان به پرندگان شکاری در مناطق مختلف دنیا برخورد با خطوط برق، مشکلی کمتر شناخته‌شده نسبت به برق‌گرفتگی است و همین موضوع مطالعه آن را دشوارتر می‌کند. در مورد خطوط برق، پرنده با یکی از سیم‌ها برخورد می‌کند، به طور کلی سیم «ارت»، که کمتر دیده می‌شود. نتایج یک مطالعه که توسط تیمUB  صورت گرفته، حاکی از آن است که خطر برخورد با خطوط انتقال برق تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و از جمله این عوامل می‌توان به توپوگرافی زمینِ محدوده قلمرو و همینطور نزدیکی خطوط و ستون‌ها به لانه‌ها و دیگر مناطقی که مورد استفاده گونه‌های بومی است، اشاره کرد.

خطر گسترده می‌شوند

خطر زیرساخت‌های انتقال برق جدید ناامن در مکان‌های جدید با توسعه اخیر شبکه‌های توزیع برق در آفریقا و کشورهای در حال توسعه آسیایی از جمله ایران روز به روز در حال افزایش است. این روند به دلیل افزایش سرمایه‌گذاری شرکت‌های غیردولتی و غیرمتعهد به قطعنامه‌های بین‌المللی حفاظت از محیط زیست رخ می‌دهد و منجر به استفاده گسترده از ستون‌های بتنی تقویت شده با میله‌های فلزی رسانای برق  و همچنین سخت‌افزارهای غیراستاندارد پشتیبانی از کابل‌های انتقال برق شده است. این موارد همگی خطر برق گرفتگی بالایی دارند. شبکه در حال گسترش خطوط توزیع برق در آفریقا و آسیا، تعداد بیشتری از پرندگان را در معرض خطر برق‌گرفتگی قرار خواهد داد.

در سال‌های اخیر زیر ساخت‌های انتقال برق در کشورهای توسعه‌یافته طراحی شده که در زیستگاه‌های حافظت‌شده و همچنین مسیر مهاجرت پرندگان با کمترین مخاطرات برای پرندگان و سایر گونه‌های حیات وحش همراه است. از این میان می‌توان به استفاده از ستونهای چوبی غیر رسانا ، فاصله بیشتر در بین کابل‌های انتقال برق و عایق کردن بخش‌های مختلف این خطوط اشاره کرد.