تغییر رنگ دریاچه ارومیه به سرخی، بازتابی از شرایط سخت محیطی است که این حوضه بسته با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند. هنگامی که ورودی‌های آب کاهش یافته و گرمای تابستان تبخیر را شدت می‌بخشد، غلظت نمک در آب به حد اشباع می‌رسد. این شرایط، زیست‌بوم دریاچه را به نفع موجودات «هالوفیل» یا شورپسند تغییر می‌دهد.

میکروارگانیسم‌ها؛ معماران رنگ سرخ

به گفته کارشناسان محیط‌زیست، اصلی‌ترین عامل این تغییر رنگ، جلبک تک‌سلولی «دونالیلا سالینا» (Dunaliella salina) است. این جلبک در پاسخ به نور شدید و شوری بالا، برای محافظت از خود در برابر استرس اکسیداتیو، رنگ‌دانه‌هایی مانند «بتاکاروتن» تولید می‌کند که رنگ آن را از سبز به نارنجی و قرمز تغییر می‌دهد.

علاوه بر این جلبک، آرکی‌های شورپسند از خانواده «هالوباکتریاسه» نیز نقش کلیدی در این فرآیند دارند. این موجودات میکروسکوپی در آب‌های بسیار شور رشد کرده و با تولید رنگ‌دانه‌های خاص، شدت رنگ آب را از صورتی ملایم تا قرمز تیره تغییر می‌دهند. داده‌های ماهواره‌ای ناسا نیز در سال ۲۰۱۶ تأیید کردند که این دگرگونی رنگی در بازه‌های زمانی کوتاه، همسو با کاهش ورودی آب و افزایش دما رخ می‌دهد.

هشداری برای توازن اکولوژیک

سرخی آب دریاچه فراتر از یک جذابیت بصری، هشداری برای برهم‌خوردن توازن زیستی است. شوریِ بیش‌ازحد، زنجیره غذایی دریاچه را تحت فشار قرار داده و بقای گونه‌های حساسی مانند «آرتمیا» را دشوار می‌کند. آرتمیا به عنوان یکی از حلقه‌های اصلی تغذیه پرندگان مهاجر، نقشی حیاتی در پایداری این اکوسیستم دارد. کاهش جمعیت آن به معنای تهدید جدی برای تنوع زیستی منطقه است.

زبان مشترک دریاچه‌های جهان

این پدیده تنها به ارومیه محدود نیست؛ در واقع، تغییر رنگ به صورتی یا قرمز، الگویی جهانی در دریاچه‌های فوق‌شور است:

• دریاچه مهارلو (ایران): با افزایش تبخیر در فصول گرم، این دریاچه به زیستگاهی فعال برای جلبک‌های شورپسند تبدیل شده و رنگی صورتی به خود می‌گیرد.

• دریاچه نمک بزرگ (آمریکا): بخش‌های شمالی این دریاچه به دلیل شوری بالا، قلمرو باکتری‌های هالوفیل و تولیدکنندگان بتاکاروتن است.

• دریاچه رتبا (سنگال): این دریاچه در فصول خشک به دلیل تراکم جلبک‌ها، صورتی تند شده و با آغاز فصل بارندگی، مجدداً به رنگ طبیعی خود بازمی‌گردد.

درک این پدیده برای اجرای راهکارهای توسعه پایدار در حوضه‌های آبریز ضروری است؛ چرا که تغییر رنگ دریاچه، بیش از هر چیز «پیامی» از وضعیت سلامت محیط زیست و میزان تاب‌آوری اکوسیستم در برابر تغییرات اقلیمی است.