جریان دوباره آب در زاینده‌رود، هرچند محدود و موقتی، بار دیگر توجه‌ها را به نقش تعیین‌کننده این رودخانه در حیات محیط‌زیستی اصفهان جلب کرده است. در شرایطی که تابستان معمولاً فصل اصلی مهاجرت پرندگان در این استان نیست، مسئولان محیط‌زیست تأکید دارند همین جریان مقطعی آب نیز توانسته تغییرات مثبتی در شرایط طبیعی منطقه ایجاد کند.

حسین اکبری، معاون محیط‌زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان، اعلام کرد که استان اصفهان در تابستان در دوره اصلی مهاجرت پرندگان قرار ندارد، اما باز شدن آب در زاینده‌رود بی‌تأثیر نبوده و آثار مطلوبی بر تعادل اکولوژیک منطقه گذاشته است.

او با اشاره به الگوی مهاجرت پرندگان در اصفهان توضیح داد که این مهاجرت‌ها معمولاً در دو بازه زمانی مشخص رخ می‌دهد؛ نخست از اوایل پاییز تا پایان زمستان، زمانی که پرندگان زمستان‌گذران از مسیر استان عبور می‌کنند یا وارد زیستگاه‌های اصفهان می‌شوند، و دوم از اواخر زمستان تا اوایل اردیبهشت که مهاجرت بهاره و بازگشت پرندگان به زیستگاه‌های اصلی انجام می‌شود.

به گفته اکبری، موقعیت جغرافیایی اصفهان در مرکز کشور و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای اصلی مهاجرت، این استان را از نظر تنوع گونه‌ها و عبور پرندگان مهاجر در جایگاهی ویژه قرار داده است. با این حال، در فصل تابستان، تحرک مهاجرتی پرندگان به شکل متعارف در استان مشاهده نمی‌شود.

با وجود این، رهاسازی آب در زاینده‌رود که با هدف تأمین نیاز بخش کشاورزی انجام شده، اثرات زیست‌محیطی قابل توجهی نیز به همراه داشته است. اکبری می‌گوید جاری شدن آب در بستر رودخانه باعث بهبود نسبی شرایط زیستگاهی، افزایش رطوبت محیط، کمک به تعدیل نسبی آب‌وهوا و تقویت وضعیت بیشه‌ها، فضاهای سبز و زیستگاه‌های لکه‌ای در حاشیه رودخانه شده است؛ از بالادست تا پایین‌دست.

این مقام محیط‌زیستی تأکید کرد که هرچند این آثار مثبت فعلاً کوتاه‌مدت و موقتی است، اما اگر جریان آب در زاینده‌رود تداوم پیدا کند، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ کیفیت زیستگاه‌های طبیعی و پایداری زیست‌بوم‌های وابسته به این رودخانه ایفا کند.

زاینده‌رود در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین نمادهای بحران آب و سوءمدیریت منابع آبی در کشور تبدیل شده است. رودخانه‌ای با طول بیش از ۴۰۰ کیلومتر که در پی برداشت‌های بی‌رویه در بالادست، انتقال آب به دیگر حوضه‌ها، افزایش فشار جمعیتی و کاهش نسبی بارندگی، از یک رودخانه دائمی به رودخانه‌ای با جریان دوره‌ای تبدیل شده و در بخش‌های پایین‌دست، خشکی‌های ممتد را تجربه کرده است.

بر اساس گزارش‌ها، خروجی سد زاینده‌رود نخستین بار در ۱۷ اردیبهشت امسال برای تأمین آب باغ‌های غرب اصفهان افزایش یافت، اما در آن مرحله آب به بستر رودخانه در کلانشهر اصفهان و مناطق شرقی نرسید. در مرحله دوم، ۱۱ خردادماه خروجی سد بار دیگر افزایش یافت و مسئولان اعلام کردند که در این نوبت، آب در یک بازه سه‌ماهه و به مدت ۶۰ روز برای آبیاری مزارع شرق اصفهان رهاسازی خواهد شد.

کارشناسان معتقدند حتی جریان‌های موقت آب در زاینده‌رود هم می‌تواند بخشی از کارکردهای از دست رفته طبیعی این رودخانه را احیا کند؛ از بهبود کیفیت هوای محلی گرفته تا تقویت پوشش گیاهی، کاهش تنش زیستی و کمک به بقای زیستگاه‌های پراکنده‌ای که حیات آن‌ها به حضور آب وابسته است. با این حال، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، رسیدن به یک الگوی پایدار و بلندمدت برای احیای این رودخانه حیاتی است؛ چرا که زاینده‌رود تنها یک مسیر آبی نیست، بلکه ستون فقرات زیست‌محیطی، کشاورزی و حتی هویتی اصفهان به شمار می‌رود.