بوی نان داغ در ایلام بیش از آنکه نویدبخش باشد، با گلایه و انتظار مردم گره خورده است؛ از صف‌های طولانی و نانوایی‌های کم‌تعداد گرفته تا واحدهایی که پیش از پایان روز تعطیل می‌شوند. استاندار ایلام، نبود مدیریت واحد در نظارت بر فرآیند تولید و توزیع آرد و نان را یکی از چالش‌های اساسی این حوزه دانسته که تأثیر مستقیمی بر کیفیت نان گذاشته و موجب نارضایتی عمومی شده است. احمد کرمی از تخلف‌هایی نظیر رعایت‌نکردن ساعت‌های پخت، تعطیلی‌های خودسرانه نانوایی‌ها و کم‌فروشی نام برده و برای رفع این مشکلات ضرب‌الاجل تعیین کرده تا مشکلات شناسایی و با اجرای برنامه‌های عملیاتی برطرف شوند.

نان آب رفته است

تهیه نان باکیفیت یکی از دغدغه‌های امروز ایلامی‌هاست. یکی از شهروندان ایلام در مورد وضعیت نان به «پیام‌ما» می‌گوید: «اگر در مورد نان مشکل نداشتیم که استاندار هشدار نمی‌داد. اصل مسئله ما بالا رفتن قیمت و کم شدن کیفیت نان است.»

«غلامرضا محمد مرادی»، آب رفتن اندازه نان را با کمتر شدن وزن چانه‌های نان مرتبط می‌داند و ادامه می‌دهد: «در یک کلام بگویم این نان دلچسب ما نیست. تازه اگر زمانی که نان تازه می‌خواهی، نانوایی باز باشد که دیگر شانس آوردی و باید خدا را شکر کنی.»

یکی دیگر از شهروندان ایلامی یکی از علت‌های کاهش کیفیت نان را دستگاه‌های قدیمی و فرسوده می‌داند و به «پیام‌ما» می‌گوید: «نان سنتی و تنوری که دیگر نیست، اما همین دستگاه‌های نانوایی‌ها هم قدیمی شده و باعث می‌شود نان ضخیم و بی‌کیفیتی دست مردم بدهند.»

«ایرج فریادیان»، کمبود نانوایی را معضلی دیگر برای شهروندان ایلام می‌داند. به گفته او، تعداد و تنوع نانوایی‌ها در محله‌ها کم و نامتوازن است. او ادامه می‌دهد: «مثلاً اگر نان بربری بخواهیم باید به محله دیگری برویم و دست‌کم ۲ ساعت در صف باشیم. بماند که کیفیت نان هم تعریفی ندارد.» شهروندان ایلامی معتقدند این دست مشکلات در استان‌های همجوار ایلام وجود ندارد. فریادیان می‌گوید: «کیفیت نان در سنندج با ایلام زمین تا آسمان فرق دارد.» مسئله دیگری که ایلامی‌ها درباره قوت غالب سفره‌هایشان با آن دست به گریبان هستند، تعطیل‌شدن نانوایی‌ها حدود ساعت ۷ بعدازظهر است. فریادیان می‌گوید: «اگر شب برای ما مهمان بیاید، یک نانوایی باز نیست که نان داغ و تازه در سفره مهمان بگذاریم.»

جای خالی مدیریت واحد

درد دل نانوایان هم از کم بودن سهمیه، بالا رفتن هزینه‌هایی مثل حق کارگر و حق بیمه، تأخیر در پرداخت یارانه آرد و مسائلی از این دست کم نیست.
«عباس چالوداری»، یکی از نانوایان ایلام، به «پیام‌ما» می‌گوید: «هزینه‌های اداره یک نانوایی بسیار بالاست. بسیاری از واحدهای خبازی دارند به‌صورت خانوادگی اداره می‌شوند، چون چاره دیگری وجود ندارد. دولت در پرداخت یارانه آرد بسیار دیرکرد دارد و این خودش به مشکل بزرگی تبدیل شده است. البته این مشکل مختص استان ایلام نیست و در همه کشور این‌طور است. شهروندی که نان باکیفیت می‌خواهد باید سراغ آرد باکیفیت برود. نمی‌شود همه‌چیز را به گردن نانوا انداخت.»

نارضایتی شهروندان از سویی و گلایه‌مندی نانوایان از سوی دیگر سبب شد تا استاندار ایلام به تخلف‌هایی مانند رعایت‌نکردن ساعت‌های پخت نان، تعطیلی‌های خودسرانه نانوایی‌ها و کم‌فروشی اشاره کند و خواستار اجرای برنامه‌های عملیاتی شود. به گفته احمد کرمی، تعدد سامانه‌های مرتبط با توزیع، خرید و تولید آرد و نان بدون مدیریت واحد، نه‌تنها مشکلی را حل نکرده بلکه باعث سردرگمی و نارضایتی مردم شده است و باید فوراً تعیین تکلیف شود. اهمیت رسیدگی به وضعیت نان در استان ایلام زمانی پررنگ‌تر می‌شود که بدانیم سالانه بیش از ۸ میلیون نفر در این استان تردد می‌کنند و علاوه بر ساکنان استان ایلام، دسترسی به نان باکیفیت از نیازهای اولیه مسافران نیز هست.

تناسب تعداد نانوایی‌ها با جمعیت

نگاهی به آمار نشان می‌دهد استان ایلام با حدود ۶۰۰ هزار نفر جمعیت، ۷۵۲ واحد نانوایی دارای مجوز سهمیه آرد یارانه‌ای دارد. در شهرها به‌طور میانگین هر واحد نانوایی یارانه‌ای برای حدود هر هزار نفر جمعیت و در روستاها بسته به پراکندگی جمعیت، ممکن است یک نانوایی برای کمتر از هزار نفر مجوز بگیرد.

مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استاندار ایلام در پاسخ به پرسش خبرنگار «پیام‌ما» مبنی بر گلایه مردم از کافی نبودن تعداد نانوایی‌ها می‌گوید: «طبق آمار جمعیت استان، ۷۵۹ واحد نانوایی نه‌تنها کافی، بلکه مازاد هم محسوب می‌شود. برای رفع نارضایتی مردم، نخستین استانی هستیم که برنامه‌ای با عنوان چهارشنبه‌های آرد و نان داریم که از نانوایی‌ها بازدید میدانی انجام می‌دهیم و مشکلات نانوایان را رصد می‌کنیم تا نان باکیفیت دست مردم بدهند.»
با وجود بازدیدهای میدانی، باز هم شهروندان از کیفیت نان ناراضی هستند. «سجاد غلامی» راهکار را در آموزش نانوایان می‌داند و ادامه می‌دهد: «اگر بهترین دستگاه‌های آرد و نان در اختیار واحدهای نانوایی قرار بگیرد، اما نانوا آموزش ندیده باشد، خروجی مطلوبی نخواهیم داشت. آموزش نانوایان از ۶ ماهه دوم در شهرستان ایلام و مهران آغاز شد که به علت جنگ تحمیلی سوم ناتمام ماند و قرار است در ماه‌های آینده این موضوع دنبال شود.»

سهمیه آرد شناور

مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استاندار ایلام، تعطیلی زودهنگام نانوایان را به علت تمام شدن سهمیه آرد می‌داند؛ موضوعی که به مدیریت هر استان برمی‌گردد. غلامی معتقد است این موضوع در همه استان‌ها رواج دارد و مختص ایلام نیست. او می‌گوید: «سهمیه آرد شناور با توجه به عملکرد واحدهای نانوایی، از سهمیه آنان کم می‌شود یا به‌صورت تشویقی اضافه می‌شود. در شهرستان ایلام در خرداد حدود ۲ هزار کیسه آرد شناور بین برخی نانوایی‌ها برای تشویق توزیع شد تا بتوانند بین ساعات ۷ تا ۹ شب هم نان بپزند.»

قرارگیری آرد کامل در اختیار نانوایان

یکی از مشکلات همیشگی نانوایان برای کاهش کیفیت نان، آرد نامناسب است. آیا برای نظارت بر روند کیفیت نان تا قبل از پایان ضرب‌الاجل استاندار برای این موضوع نیز فکری شده است؟ غلامی در پاسخ می‌گوید: «مطالبه جدی ما در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در حوزه وزارت کشور، وزارت بهداشت و جهاد کشاورزی، حرکت به سمت تولید و پخت نان کامل است. ۶ کارخانه تولید آرد در استان داریم که فرآیند مجوز تولید آرد کامل آن‌ها را از سازمان غذا و دارو گرفتیم و الان همه چیز برای تولید آماده است؛ زیرا سلامت شهروندان برای ما در اولویت است.»

به گفته غلامی، هم‌اکنون در شهر ایلام نیز ۵ واحد نانوایی سنتی با آرد ۹۶ درصد سبوس، نان کامل می‌پزند و قرار است تمام نانوایی‌های روستایی و عشایری نیز با آرد کامل نان بپزند.

آنچه مردم می‌خواهند، نه وعده‌های تازه، بلکه دسترسی آسان، عادلانه و بدون دغدغه به نان است؛ مطالبه‌ای که تحقق آن نشان می‌دهد مدیریت استان برای بهبود معیشت مردم، گام‌های عملی برداشته است. غلامی با اشاره به اینکه تشدید نظارت‌ها بر کیفیت و پخت نان در استان ایلام با جدیت در حال انجام است، در مورد قیمت نان نیز می‌گوید: «نان، پرمصرف‌ترین کالا در سبد خوراک خانواده‌هاست. تغییر در نرخ نان فقط با تصمیم دولت و در سطح ملی امکان‌پذیر است.»

نان در ایلام بیش از هر زمان دیگری به محک سنجش کارآمدی مدیریت تبدیل شده و باید دید که با پایان مدت تعیین‌شده استاندار برای ضرب‌الاجل نظارت و ساماندهی وضعیت نان، آیا صف‌های نان کوتاه می‌شود و نان باکیفیت سر سفره می‌رسد یا شهروندان همچنان در پیچ‌وخم جلسات و مصوبات، چشم‌انتظار دسترسی آسان به ساده‌ترین و اساسی‌ترین کالای سفره‌شان می‌نشینند.